مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

بررسی راهکارهای نوین در جهت افزایش بهره‌وری زیرساخت‌های سیستم دوچرخه محور مطالعه موردی: سیستم هوشمند اشتراک دوچرخه (سهاد) شهر ارومیه

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
مهدی مقدسی 1
فرشید آ رام 2
1 گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران
2 گروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
10.22034/jsc.2026.485746.1813
چکیده
افزایش روزافزون خودروهای شخصی در شهر ارومیه موجب بروز مشکلاتی همچون آلودگی هوا، افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی و کاهش تعاملات اجتماعی شده است. یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش این معضلات، توسعه سیستم‌های حمل‌ونقل غیر موتوری مانند دوچرخه‌سواری شهری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر بهره‌وری پروژه سهاد (سیستم هوشمند اشتراک دوچرخه) و ارائه راهکارهای بهبود عملکرد آن انجام‌شده است. در بخش نخست، میزان اهمیت امکانات دوچرخه‌سواری بین زنان و مردان و رابطه «نگرانی از تصادف» با «میزان استفاده از دوچرخه برای رفت‌وآمد» با بهره‌گیری از آزمون‌های آماری در SPSS تحلیل شد. در بخش دوم، شاخص‌های چیدمان فضایی محدوده پروژه با استفاده از نرم‌افزار DepthmapX ارزیابی گردید تا ظرفیت محورهای شهری برای توسعه مسیرهای دوچرخه‌سواری شناسایی شود. نتایج نشان داد که اهمیت امکانات دوچرخه‌سواری میان زنان و مردان تفاوت معناداری ندارد؛ بااین‌حال، زنان حساسیت بیشتری نسبت به کیفیت و ایمنی مسیرها دارند. همچنین بین نگرانی از تصادف و میزان استفاده از دوچرخه رابطه منفی مشاهده شد؛ به‌گونه‌ای که افزایش نگرانی از تصادف موجب کاهش تمایل به استفاده از دوچرخه می‌شود. افزون بر این، تحلیل چیدمان فضایی بیانگر آن است که برخی محورها از جمله کاشانی، شهید بهشتی و شهید سلیمانی پتانسیل مناسبی برای توسعه مسیرهای دوچرخه دارند. بر این اساس، سه محور جدید به محدوده اجرایی پروژه افزوده شد تا پیوستگی شبکه اشتراک دوچرخه ارتقا یابد. یافته‌های پژوهش می‌توانند در بهینه‌سازی زیرساخت‌های دوچرخه محور و ارتقای کارایی پروژه‌های اشتراک دوچرخه در شهرهای مشابه مؤثر باشند.
کلیدواژه‌ها
دوچرخه
دوچرخه‌سواری
تراکم ترافیکی
حمل و نقل عمومی
حمل و نقل غیرموتوری
حمل و نقل پایدار
  1. عابدینی، اصغر؛ ثبات‌ثانی، ناصر و گلشنی، مینا. (1398). تحلیل تأثیر تغییرات کالبدی بر ساختار فضایی محدودة تاریخی شهر ارومیه به روش Space Syntax و .GIS پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 51(1)، 79-96.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20086296.1398.51.1.6.6
  2. حسینی‌پور، حانیه؛ کاظمی، علی و ثقفی اصل، آرش. (1402) ارزیابی تأثیر مؤلفه نفوذپذیری بر ارتقای کیفیت در فضاهای باز عمومی با روش چیدمان فضا (مطالعه موردی: محله باقرآباد رشت). فصلنامه مطالعات و برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 18 (3)، 81-92.  Dor: 20.1001.1.25385968.1402.18.3.7.8
  3. معاونت حمل‌ونقل وزارت راه و شهرسازی. (1399). آیین‌نامه طراحی معابر شهری، بخش 11، مسیرهای دوچرخه. تهران: وزارت راه و شهرسازی
  4. مطیعیان، حمید؛ سعدی مسگری، محمد و اصلانی، محمد. (1398). ارائه شاخص توسعه حمل‌ونقل محور در مناطق شهری از طریق آنالیزهای مکانی و سیستم استنتاج فازی. نشریه مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، 7 (1). 54-37 http://dx.doi.org/10.29252/jgit.7.1.37
  5. حاجی محمدحسن، مجید. (1390) ارزیابی یکپارچه‌سازی حمل‌ونقل عمومی و دوچرخه‌سواری در شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین.
  6. دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن (گروه انرژی) مرکز مطالعات و پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1403). آسیب‌شناسی بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط‌زیست و ارائه راهکارها. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  7. عسکری، محسن و رحیمی، محمود. (1393). بررسی میزان پذیرش اجتماعی استفاده از دوچرخه در سطح کلان‌شهرها (مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران). جامعه‌شناسی کاربردی، 28 (1). 206-185 https://doi.org/10.22108/jas.2017.21253
  8. شعبان‌پور، زهرا و زارع، سپیده. (1379). عوامل مؤثر بر استفاده شهروندان از دوچرخه به‌عنوان یک وسیله حمل‌ونقل (مطالعه موردی: شهر رشت). فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14 (1)، 273-259
  9. خبرگزاری مهر. (۱۴۰۱، ۱۵ آذر). هوای ارومیه ناسالم است/ تردد خودروها ۷۰ درصد علت آلودگی. خبرگزاری مهر. https://www.mehrnews.com/amp/5655521
  10. Aashto. (2012). Guide for the Development of Bicycle Facilities. 4th Edition, 2012. www.transportation.org
  11.   Abedini, A., Sobat-Sani, N., & Golshani, M. (2019). An analysis of the impact of physical changes on the spatial structure of the historical area of Urmia using Space Syntax and GIS. Human Geography Research, 51(1), 79–96. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20086296.1398.51.1.6.6 [In Persian].
  12. Askari, M., & Rahimi, M. (2014). Examining the level of social acceptance of bicycle use in metropolitan areas (Case study: Tehran metropolis). Applied Sociology, 28(1), 185–206. https://doi.org/10.22108/jas.2017.21253 [In Persian].
  13. Bachand-Marleau, J., Lee, B., & El-Geneidy, A. (2012). Better understanding of factors influencing likelihood of using shared bicycle systems and frequency of use. Transportation Research Record, 2314, 66–71. https://doi.org/10.3141/2314-09
  14. Bike Sharing World Map. (n.d.). Global bike-sharing systems. Retrieved March 20, 2025, from https://bikesharingworldmap.com/index.php#/all/2.6/0/51.5/
  15. Eluru, N., Bhat, C. R., & Hensher, D. A. (2008). A mixed generalized ordered response model for examining pedestrian and bicyclist injury severity level in traffic crashes. Accident Analysis and Prevention, 40(3), 1033–1054. https://doi.org/10.1016/j.aap.2007.11.010
  16. Festus, I. A., Omoboye, I. F., & Andrew, O. B. (2020). Urban Sprawl: Environmental Consequence of Rapid Urban Expansion. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities (MJSSH), 5(6), 110–118. https://doi.org/10.47405/mjssh.v5i6.411
  17. Fishman, E., Washington, S., & Haworth, N. (2014a). Bike share’s impact on car use: Evidence from the United States, Great Britain, and Australia. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 31, 13–20. https://doi.org/10.1016/j.trd.2014.05.013
  18. Fishman, E., Washington, S., & Haworth, N. (2014b). Bike share’s impact on car use: Evidence from the United States, Great Britain, and Australia. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 31, 13–20. https://doi.org/10.1016/j.trd.2014.05.013
  19. Galychyn, O., & Üstundağ, K. (2017). Organic Urbanism: Human-oriented Design for Metropolises. Procedia Environmental Sciences, 37, 396–407. https://doi.org/10.1016/j.proenv.2017.03.005
  20. Garde, A. (2020). New urbanism: Past, present, and future. Urban Planning, 5(4), 453–463. https://doi.org/10.17645/UP.V5I4.3478
  21. Haji Mohammad Hasan, M. (2011). Evaluating the integration of public transport and cycling in Tehran. (Master’s thesis, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran).
  22. Hassanpour, A., & Bigazzi, A. (2023). What is on the Bicycle Paths? A Detailed Vehicle Taxonomy with Mode Share Data for Off-Street Paths in Metropolitan Vancouver, Canada. Transportation Research Record, 2677(11), 258–271. https://doi.org/10.1177/03611981231165017
  23. Hosseinpour, H., Kazemi, A., & Saqafi-Asl, A. (2023). Evaluating the impact of permeability components on improving quality in public open spaces using space arrangement method (Case study: Bagherabad neighborhood, Rasht). Journal of Human Settlements Studies and Planning, 18(3), 81–92. Dor: 20.1001.1.25385968.1402.18.3.7.8 [In Persian].
  24. Kosmidis, I., & Müller-Eie, D. (2023). The synergy of bicycles and public transport: a systematic literature review. Transport Reviews, 44(1), 34–68. https://doi.org/10.1080/01441647.2023.2222911
  25. Mehr News Agency. (2022, December 6). Urmia air quality is unhealthy: 70% of pollution caused by vehicle traffic. Mehr News Agency. https://www.mehrnews.com/amp/5655521 [In Persian].
  26. Ministry of Roads and Urban Development, Transportation Deputy. (2020). Urban street design regulations, Section 11: Bicycle paths. Tehran: Ministry of Roads and Urban Development. [In Persian].
  27. Mohammady, S., & Delavar, M. R. (2015). Urban Sprawl Monitoring. Modern Applied Science, 9(8). https://doi.org/10.5539/mas.v9n8p1
  28. Monazzam, M. R., Karimi, E., Shahbazi, H., & Shahidzadeh, H. (2021). Effect of cycling development as a non-motorized transport on reducing air and noise pollution-case study: Central districts of Tehran. Urban Climate, 38. https://doi.org/10.1016/j.uclim.2021.100887
  29. Motieian, H., Saedi-Masgari, M., & Aslani, M. (2019). Developing transit-oriented development indicators in urban areas through spatial analysis and fuzzy inference system. Journal of Spatial Information Technology Engineering, 7(1), 37–54. http://dx.doi.org/10.29252/jgit.7.1.37 [In Persian].
  30. Office of Energy, Industry, and Mining Studies (Energy Group). Center for Research and Studies of the Islamic Consultative Assembly. (2024). Diagnosis of the energy optimization and environmental market and proposing solutions. Tehran: Research Center of the Islamic Consultative Assembly. https://doi.org/10.22034/report.2024.16811.1729 [In Persian].
  31. Ploeger, J., & Oldenziel, R. (2022). Bicycle-Oriented Development: How the Dutch Railroad Shaped Urban Planning and Discovered Cyclists along the Way, 1960-1990. Journal of Urban History. https://doi.org/10.1177/00961442221133080
  32. Schneider, F., Jensen, A. F., Daamen, W., & Hoogendoorn, S. (2023). Empirical analysis of cycling distances in three of Europe’s most bicycle-friendly regions within an accessibility framework. International Journal of Sustainable Transportation, 17(7), 775–789. https://doi.org/10.1080/15568318.2022.2095945
  33. Shabaanpour, Z., & Zare, S. (2000). Factors influencing citizens’ use of bicycles as a transport mode (Case study: Rasht city). Journal of Human Settlements Studies and Planning, 14(1), 259–273. [In Persian].
  34. Stojanovski, T. (2020). Urban design and public transportation–public spaces, visual proximity and Transit-Oriented Development (TOD). Journal of Urban Design, 25(1), 134–154. https://doi.org/10.1080/13574809.2019.1592665
  35. Yen, B. T. H., Mulley, C., Chen, M. Y. J., & Chiou, Y. C. (2024). How transit-oriented development concepts and strategies influenced green transport systems: A meta-analysis approach. Asian Transport Studies, 10. https://doi.org/10.1016/j.eastsj.2024.100136
  36. Yıldırım, Ö. C., & Çelik, E. (2023). Understanding pedestrian behavior and spatial relations: A pedestrianized area in Besiktas, Istanbul. Frontiers of Architectural Research, 12(1), 67–84. https://doi.org/10.1016/j.foar.2022.06.009
  37. Zhang, M., & Lee, J. (2023). Make TOD More Bicycling-Friendly: An Extended Node-Place Model Incorporating a Cycling Accessibility Index. Buildings, 13(5). https://doi.org/10.3390/buildings13051240
مجله شهر پایدار
دوره 9، شماره 1
بهار 1405
صفحه 53-70