زمینه و هدف: افزایش تصادفات شهری و آسیب‌پذیری عابران پیاده، ضرورت بازنگری در ارتباط میان فرم شهری و ایمنی ترافیک را آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف ارائه راهنمای طراحی فرم شهری مبتنی بر شواهد مکانی، به دنبال ارتقای کیفیت ایمنی سواره و پیاده در محله پارک ملت مشهد است.

روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی با رویکرد آمیخته (کمی-کیفی) انجام شد. جامعه آماری شامل ۲۷۷ فقره تصادف ثبت‌شده در بازه زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ بود. داده‌های مکانی و ترافیکی با استفاده از نرم‌افزار ArcMap تحلیل شدند. برای سنجش وضعیت محله، ۵۳ شاخص در قالب پنج نظام طراحی شهری (کاربری و فعالیت، حرکت و دسترسی، فرم کالبدی، منظر شهری، عرصه‌های همگانی) با بهره‌گیری از مشاهدات میدانی، اسناد فرادست و تحلیل همپوشانی مکانی تصادفات ارزیابی گردید.

یافته‌ها: بیش از ۵۰ درصد از مجروحان تصادفات را عابران پیاده تشکیل می‌دادند. برخلاف یافته‌های مطالعات خارجی، معابر عریض (۳۰-۳۸ متر) با ۷۶ درصد تصادفات، تراکم جمعیتی بالا (۲۵۰-۳۰۰ نفر در هکتار) و مجاورت با پارک ملت (تمرکز ۵۳ درصد از تصادفات عابر پیاده) به طور مستقیم با کاهش ایمنی همراه بودند. همچنین، وجود کاربری‌های مختلط و خرده‌فروشی‌های خطی در لبه‌های شمالی و شرقی، و تمرکز تابلوهای تبلیغاتی (۷۰ درصد از ۹۵ تابلو) با افزایش تصادفات ارتباط معنادار داشت. در مقابل، کاربری غالب مسکونی در بافت داخلی، معابر باریک (۱۲-۱۴ متر) و تراکم بالای ساختمانی با افزایش ایمنی همراه بودند.

نتیجه‌گیری: فرم شهری در محله پارک ملت، نقشی تعیین‌کننده و گاه معکوس نسبت به پارادایم‌های رایج جهانی در ایمنی ترافیک ایفا می‌کند. الگوی شبکه معابر عریض و سریع در مجاورت عرصه‌های همگانی پرمخاطب، مهم‌ترین عامل کاهش ایمنی است.