مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

طراحی فرم شهر برای همه: مدل ارتقای کیفیت ایمنی سواره و پیاده در شهر مطالعه موردی: محله پارک ملت مشهد

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
امین کدخدایی
مهران علی الحسابی
گروه شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
10.22034/jsc.2026.584807.1915
چکیده
فرم شهری به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادین در برنامه‌ریزی و طراحی شهری، نقشی تعیین‌کننده در کیفیت ایمنی ترافیک و آسیب‌پذیری عابران پیاده ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف ارائه راهنمای طراحی فرم شهری مبتنی بر شواهد مکانی، به دنبال ارتقای کیفیت ایمنی سواره و پیاده در محله پارک ملت مشهد است. پژوهش کاربردی با رویکرد آمیخته (کمی-کیفی) بر روی ۲۷۷ فقره تصادف ثبت‌شده (۱۳۹۷-۱۳۹۹) انجام شد. داده‌های مکانی با ArcMap و ۵۳ شاخص در پنج نظام طراحی شهری از طریق مشاهدات میدانی و اسناد فرادست ارزیابی گردید. تحلیل آماری با رگرسیون لجستیک و نسبت شانس صورت گرفت. روایی محتوایی با نظر ۱۵ متخصص و پایایی با باز آزمون (۸۵٪) تأیید شد. بیش از ۵۰ درصد از مجروحان تصادفات را عابران پیاده تشکیل می‌دادند. برخلاف یافته‌های مطالعات خارجی، معابر عریض (۳۰-۳۸ متر) با ۷۶ درصد تصادفات، تراکم جمعیتی بالا (۲۵۰-۳۰۰ نفر در هکتار) و مجاورت با پارک ملت (تمرکز ۵۳ درصد از تصادفات عابر پیاده) به‌طور مستقیم با کاهش ایمنی همراه بودند. همچنین، وجود کاربری‌های مختلط و خرده‌فروشی‌های خطی در لبه‌های شمالی و شرقی، و تمرکز تابلوهای تبلیغاتی (۷۰ درصد از ۹۵ تابلو) با افزایش تصادفات ارتباط معنادار داشت. در مقابل، کاربری غالب مسکونی در بافت داخلی، معابر باریک (۱۲-۱۴ متر) و تراکم بالای ساختمانی با افزایش ایمنی همراه بودند. مدل تدوین‌شده شامل ۱۴ محور اصلاحی از قبیل کاهش عرض معابر، تعدیل تراکم حاشیه پارک، ساماندهی تابلوها و ایجاد پیوستگی در عرصه‌های پیاده، مبنایی برای مداخلات ساختارگرایانه در جهت ارتقای ایمنی سواره و پیاده ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
طراحی فرم شهری
ایمنی ترافیک
عابر پیاده
محله پارک ملت مشهد
تحلیل مکانی تصادفات
  1. آیتی، اسماعیل و عباسی، احسان. (1390). کاربرد مدل‌های رگرسیون پر صفر در مدل‌سازی تصادفات بزرگراه‌های درون‌شهری. مجله علمی پژوهشی عمران مدرس، 11 (4)، 15-1.
  2. آیین‌نامه طراحی معابر شهری-بخش مبانی. (1399). وزارت راه و شهرسازی.
  3.  پاکزاد، جهانشاه. (1384). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. تهران: معاونت شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی.
  4. جعفرزاده، بابک. (1383). راهکارهای کاهش تصادفات در معابر شهری و غیرشهری. برگزیده مجموعه مقالات دومین همایش جامعه ایمن شهر تهران.
  5. حافظ نیا، محمدرضا. (1380). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: انتشارات سمت.
  6. خاکسار، حسن و بهرامی، لیلا. (1394). رویکردهای نوین در آرام‌سازی ترافیک در طراحی شهری. مشهد، هفتمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر راهبردهای توسعه شهری.
  7. رید، یوئینگ، و کلمنته، اتو. (2005). اندازه‌گیری طراحی شهری، پیمانه‌هایی برای مکان‌های زیست پذیر. ترجمه سهند لطفی و پیمان نجفی (1397)، چاپ اول، انتشارات آذرخش.
  8. سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور. (1387). مدیریت ایمنی در معابر شهری.
  9. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. (1384). آیین‌نامه ایمنی راه‌ها.
  10. سالنامه آماری سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری مشهد. (1394).
  11. سالنامه آماری سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای. (1392). تهران، وزارت راه و شهرسازی.
  12. سیف‌الدینی، فرانک؛ زیاری، کرامت الله؛ پوراحمد، احمد و نیک پور، عامر. (1391). تبیین پراکنش و فشردگی فرم شهری در تعامل با رویکرد فرم شهری پایدار. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 44 (80)، 176-155.
  13. شرکت لولین دیویس. (2000). راهنمای طراحی شهری. ترجمه رضا رضایی (1384). تهران: انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.
  14. عظیمی، نورالدین و فاروقی، محمدرضا. (1387). الگوی فضایی حوادث ترافیک درون‌شهری در رشت. فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 65، 51-33.
  15. عمید، حسن. (1381). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  16. قاسمی نوقابی، مسعود و آیتی، اسماعیل. (1391). تجزیه‌وتحلیل آماری فراوانی داده‌های تصادف: بررسی و ارزیابی روش‌های تحلیل. سومین کنفرانس بین‌المللی حوادث رانندگی و جاده‌ای، دانشگاه تهران.
  17. کارمونا، متئو، هیت، تیم وتیسدل، استیون. (2003). مکان‌های عمومی فضاهای شهری: ابعاد گوناگون طراحی شهری. ترجمه اسماعیل صالحی، فریبا قرائی، زهرا اهری و مهشید شکوهی (1394). تهران: انتشارات دانشگاه هنر.
  18. معین، محمد. (1363). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات ادنا.
  19. نوفلی، کوثر. (1397). اثر متغیرهای فرم شهری بر ایمنی ترافیک در شهرهای منتخب کشور. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: علی توکلی کاشانی، تهران، دانشگاه علم و صنعت.
  20. وزارت محیط، حمل‌ونقل و مناطق/کمیسیون معماری و محیط مصنوع انگلستان (2000). به کمک طراحی، طراحی شهری در نظام برنامه‌ریزی: به‌سوی تجربه‌ای بهتر. ترجمه رضا بصیری مژدهی (1387). چاپ اول، تهران: انتشارات طحان.
  21. Amid, H. (2002). Amid Persian dictionary. Amir Kabir Publications. [In Persian]
  22. Ayati, E., & Abbasi, E. (2011). Application of zero-inflated regression models in modeling urban highway accidents. Modares Civil Engineering Journal, 11(4), 1-15. [In Persian]
  23. Ayati, E., & Abbasi, E. (2011). Investigation on the role of traffic volume in accidents on urban highways. Journal of Safety Research, 42(3), 209-214.
  24. Ayati, E., & Abbasi, E. (2014). Modeling accidents on Mashhad urban highways. Open Journal of Safety Science and Technology, 4(1), 22-35.
  25. Azimi, N., & Farouqi, M. R. (2008). Spatial pattern of urban traffic accidents in Rasht. Human Geography Research Quarterly, 65, 33-51. [In Persian]
  26. Bramely, G., & Kirk, K. (2005). Does planning make differences to urban form? Recent evidence from central Scotland. SAGE Publishing, 37(1), 45-68.
  27. Carmona, M., Heath, T., & Tiesdell, S. (2015). Public places urban spaces: The dimensions of urban design (I. Salehi, F. Gharai, Z. Ahri, & M. Shokouhi, Trans.). University of Art Publications. (Original work published 2003). [In Persian]
  28. Carmona, M., Tiesdell, M., & Heath, S. (2010). Public space, urban spaces: The dimension of urban design. Routledge.
  29. Conzen, M. P. (1960). Alnwick, Northumberland: A study in town plan analysis (Institute of British Geographers Publication 27). George Philip.
  30. Cowan, R. (2005). The dictionary of urbanism. Streetwise Press.
  31. Cuthbert, A. L., & Anderson, W. P. (2002). An examination of urban form in Halifax-Dartmouth: Alternative approaches in data. Canadian Journal of Urban Research, 11(2), 215-236.
  32. Dumbaugh, E., & Rae, R. (2009). Safe urban form: Revisiting the relationship between community design and traffic safety. Journal of the American Planning Association, 75(3), 302-329.
  33. Fred, W., & Letty, A. (2006). Advancing sustainable safety. SWOV Institute for Safety Research. https://www.swovonl
  34. Ghasemi Noqabi, M., & Ayati, E. (2012). Statistical analysis of accident data frequency: Review and evaluation of analysis methods. 3rd International Conference on Road and Traffic Accidents, University of Tehran. [In Persian]
  35. Hafeznia, M. R. (2001). An introduction to research methods in humanities (14th ed.). SAMT Publications. [In Persian]
  36. Handy, S. (1996). Methodology for exploring the link between urban form and travel behavior. Journal of Transportation Research Part D: Transport and Environment, 1(2), 151-165.
  37. Hauer, E., Persaud, B., Smiley, A., & Duncan, D. (1991). Estimating the accident potential of an Ontario driver. Accident Analysis & Prevention, 23(2-3), 133-152.
  38. Hosmer, D. W., Lemeshow, S., & Sturdivant, R. X. (2013). Applied logistic regression (3rd ed.). John Wiley & Sons.
  39. Jafarzadeh, B. (2004). Strategies for reducing accidents in urban and rural roads. In Selected papers from the second conference on safe city community. [In Persian]
  40. Jones, D., & Jha, M. K. (2010). The effect of urban form on traffic accident incidence. In Proceedings of the 4th WSEAS International Conference on Computer Engineering and Applications (pp. 212-222).
  41. Khaksar, H., & Bahrami, L. (2015). New approaches in traffic calming in urban design. 7th National Conference on Urban Planning and Management with Emphasis on Urban Development Strategies, Mashhad. [In Persian]
  42. Krof, K. (1996). Urban tissue and character of towns. Urban Design International, 1(3), 247-263.
  43. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575.
  44. Llewelyn-Davies. (2005). Urban design guidance (R. Rezaei, Trans.). New Towns Development Company. [In Persian]
  45. Lord, D., & Persaud, B. (2000). Accident prediction models with and without trend: Application of the generalized estimating equations procedure. Transportation Research Record, 1717(1), 102-108.
  46. Lord, D., Washington, S., & Ivan, J. (2005). Poisson, Poisson-Gamma and zero-inflated regression models of motor vehicle crashes: Balancing statistical fit and theory. Accident Analysis & Prevention, 37(1), 35-46.
  47. Lynch, K. (1981). A theory of good city form. MIT Press.
  48. Madanipour, A. (1996). Design of urban space: An inquiry into a socio-spatial process. John Wiley & Sons.
  49. Maller, A. (1998). Emerging urban form types in a city of American Middle West. Urban Geography, 19(2), 145-168.
  50. Management and Planning Organization of Iran. (2005). Road safety regulations. [In Persian]
  51. Marshall, W. E., & Garrick, N. W. (2011). Does street network design affect traffic safety? Accident Analysis and Prevention, 43(3), 769-781.
  52. Miaou, S. (1994). The relationship between truck accidents and geometric design of road sections: Poisson versus negative binomial regressions. Accident Analysis & Prevention, 26(4), 471-482.
  53. Miaou, S., & Lum, H. (1993). Modeling vehicle accidents and highway geometric design relationships. Accident Analysis & Prevention, 25(6), 689-709.
  54. Ministry of Environment, Transport and the Regions/Commission for Architecture and the Built Environment (CABE). (2008). By design: Urban design in the planning system: Towards better practice (R. Basiri Mojdehi, Trans.). Tahan Publications. (Original work published 2000). [In Persian]
  55. Moein, M. (1984). Moein Persian dictionary. Adna Publications. [In Persian]
  56. Mok, J. H., Landphair, H. C., & Naderi, J. R. (2006). Landscape improvement impacts on roadside safety in Texas. Landscape and Urban Planning, 78(3), 263-274.
  57. Montgomery, D., & Runger, G. (2010). Applied statistics and probability for engineers. John Wiley & Sons.
  58. Moudon, A. V. (1997). Urban morphology as an emerging interdisciplinary field. Urban Morphology, 1(1), 3-10.
  59. Myers, R. H., Montgomery, D. C., Vining, G. G., & Robinson, T. J. (2012). Generalized linear models: With applications in engineering and the sciences. John Wiley & Sons.
  60. NACTO (National Association of City Transportation Officials). (2016). Global street design guide. Island Press.
  61. Nofli, K. (2018). The effect of urban form variables on traffic safety in selected cities of Iran [Master's thesis]. Supervised by A. Tavakoli Kashani, Iran University of Science and Technology. [In Persian]
  62. Noland, R. B. (2003). Traffic fatalities and injuries: The effect of changes in infrastructure and other trends. Accident Analysis & Prevention, 35(4), 599-611.
  63. Organization of Municipalities and Village Administrations of Iran. (2008). Safety management in urban roads. [In Persian]
  64. Pakzad, J. (2005). Guidelines for urban space design in Iran. Deputy of Urban Planning and Architecture, Ministry of Housing and Urban Development. [In Persian]
  65. Reid, E., & Clemente, O. (2018). Measuring urban design: Metrics for livable places (S. Lotfi & P. Najafi, Trans.). Azarakhsh Publications. (Original work published 2005). [In Persian]
  66. Reid, E., & Dumbaugh, E. (2009). The built environment and traffic: A review of empirical evidence. Journal of Planning Literature, 23(4), 347-363.
  67. Reid, E., Schieber, R., & Zegeer, C. (2003). Urban sprawl as a risk factor in motor vehicle occupant and pedestrian fatalities. American Journal of Public Health, 93(9), 1541-1545.
  68. Riffat, S. M., Tey, R., & Barros, A. de. (2011). Effect of street pattern on the severity of crashes involving vulnerable road users. Accident Analysis and Prevention, 43(1), 276-283.
  69. Saccomanno, E. (2001). Identifying black spots along highway SS107 in Southern Italy using two models. Journal of Transportation Engineering, 127(6), 515-522.
  70. Safe Streets for Walking and Bicycling. (2019). Atlanta Regional Commission.
  71. Scheaffer, R., Mulekar, M., & McClave, J. (2010). Probability and statistics for engineers. Cengage Learning.
  72. Seyfoddini, F., Ziari, K., Pourahmad, A., & Nikpour, A. (2012). Explaining urban sprawl and compactness in interaction with sustainable urban form approach. Human Geography Research, 44(80), 155-176. [In Persian]
  73. Statistical yearbook of Mashhad Municipality Transportation and Traffic Organization. (2015). [In Persian]
  74. Statistical yearbook of the Road Maintenance and Transportation Organization. (2013). Ministry of Roads and Urban Development. [In Persian]
  75. Steiner, F. R., & Butler, K. (Eds.). (2007). Planning and urban design standards. John Wiley & Sons.
  76. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
  77. Urban Street Design Guide. (2012a). New York City Department of Transportation.
  78. Urban Street Design Guide. (2012b). New York City Department of Transportation.
  79. Urban Street Design Regulations - Fundamentals Section. (2020). Ministry of Roads and Urban Development. [In Persian]
  80. Webster, J., David, L., & Stanley, E. (2001). Utah Extension educators perceived satisfaction with and needs for agricultural health and safety information. Journal of Extension, 39(2). http://www.Joe.org
  81. Whitehand, J. W. R. (2001). British urban morphology: The Conzenian tradition. Urban Morphology, 5(2), 103-109.
  82. Wolf, K. L., & Bratton, N. (2006). Urban trees and traffic safety: Considering US roadside policy and crash data. Arboriculture and Urban Forestry, 32(4), 170-179.
مجله شهر پایدار
دوره 9، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 39-60