مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

ارزیابی ریسک دارایی ها با رویکرد پدافند غیرعامل نمونه موردی: شهر سیرجان

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه علوم و تحقیقات تهران
2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران ، ایران
3 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران
4 گروه جغرافیا و برنامه ریزی و برنامه ریزی شهری ، دانشگاه امام حسین ، تهران ، ایران
10.22034/jsc.2026.554933.1895
چکیده
امروزه حفاظت از دارایی‌های کلیدی شهری، به‌ویژه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی، ارتباطات و خدمات حیاتی، از الزامات اصلی پدافند غیرعامل و ارتقای تاب‌آوری شهری محسوب می‌شود. تمرکز دارایی‌های راهبردی در شهر سیرجان، از جمله شبکه ریلی، ایستگاه‌های حمل‌ونقل، فرودگاه، منطقه ویژه اقتصادی و مراکز خدماتی حساس، ضرورت ارزیابی مکانی ریسک این دارایی‌ها را دوچندان کرده است. هدف این پژوهش، ارزیابی و پهنه‌بندی مکانی ریسک دارایی‌های کلیدی شهر سیرجان در برابر تهدیدات انسان‌ساخت عمدی با تأکید بر سناریوی تهدید تروریستی–بمب‌گذاری است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات اسنادی، لایه‌های مکانی، اسناد پدافند غیرعامل و پرسشنامه خبرگان گردآوری شد. جامعه خبرگان شامل ۳۰ نفر از متخصصان پدافند غیرعامل، زیرساخت شهری، مدیریت بحران، برنامه‌ریزی شهری و GIS بود که ۲۸ پرسشنامه معتبر وارد تحلیل شد. در فرایند تحلیل، ارزش دارایی، درجه تهدید و میزان آسیب‌پذیری بر اساس چارچوب FEMA محاسبه و وزن شاخص‌ها با روش AHP تعیین شد. سپس نتایج در محیط GIS به نقشه طبقه‌بندی‌شده ریسک تبدیل گردید. یافته‌ها نشان داد تهدید تروریستی–بمب‌گذاری با عدد 7/511 به‌عنوان تهدید پایه انتخاب می‌شود. همچنین خط ریل، ایستگاه‌های حمل‌ونقل، ایستگاه قطار، منطقه ویژه اقتصادی و صداوسیما در طبقه ریسک خیلی زیاد قرار گرفتند و فرودگاه، مرکز انتقال خون و انبار شرکت نفت در طبقه ریسک زیاد شناسایی شدند. نتایج بیانگر تمرکز ریسک در دارایی‌های حمل‌ونقلی و اقتصادی شهر است. بر این اساس، اولویت مداخلات پدافند غیرعامل باید بر کنترل دسترسی، ایمن‌سازی کالبدی، افزایش قابلیت بازیابی و تدوین برنامه تداوم خدمت برای دارایی‌های بحرانی متمرکز شود.
کلیدواژه‌ها