مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

مدل‌سازی تاب‌آوری شهری با تأکید بر مخاطرات طبیعی مطالعه موردی: شهرستان لنگرود

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
مهدی برنافر
یاسر قلی پور
سیده فاطمه میرثابت نظر
گروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/jsc.2025.522140.1845
چکیده
شهرستان لنگرود با موقعیت جغرافیایی خاص خود، در معرض خطراتی همچون زلزله، سیلاب و ناپایداری‌های اقلیمی قرار دارد. ساخت‌وسازهای نامنظم، رشد سریع جمعیت، و ضعف در ساختارهای حکمرانی موجب شده‌اند تا تاب‌آوری این منطقه در برابر بحران‌ها با چالش‌های جدی روبه‌رو باشد. نیاز به چارچوبی علمی و چندبعدی برای سنجش و تحلیل وضعیت موجود، از مهم‌ترین دغدغه‌های برنامه‌ریزان شهری است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تمرکز بر ابعاد پنج‌گانه تاب‌آوری شهری، تلاش دارد تا وضعیت شهرستان لنگرود را در برابر مخاطرات طبیعی مورد ارزیابی قرار داده، نقاط ضعف و قوت آن را شناسایی نموده و راهبردهایی اجرایی برای بهبود انسجام ساختاری و ارتقای تاب‌آوری پیشنهاد کند. تحقیق حاضر از نوع کاربردی و توصیفی–تحلیلی بوده و از ابزارهایی مانند پرسش‌نامه معتبر، آزمون تی تک نمونه‌ای، رگرسیون چندگانه و مدل معادلات ساختاری (SEM) بهره برده است. جامعه آماری شامل ۳۸۸ نفر از شهروندان بالای ۱۸ سال بوده که با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS انجام گرفت. نتایج نشان دادند که ابعاد نهادی، زیرساختی و برنامه‌ریزی از سطح نسبتاً مناسبی برخوردارند، اما در ابعاد اجتماعی و اقتصادی، شاخص‌هایی نظیر مشارکت مردمی، آگاهی نسبت به بحران و پایداری معیشتی نیازمند بهبود جدی هستند. همچنین روابط علی میان ابعاد تاب‌آوری نشان دادند که سیاست‌گذاری یکپارچه و مشارکتی می‌تواند به ارتقای وضعیت شهر کمک کند. ارتقای تاب‌آوری شهری در لنگرود مستلزم تقویت ظرفیت‌های نهادی، توسعه آموزش‌های بحران، افزایش شفافیت مدیریتی و طراحی ساختارهایی مشارکت محور است که منجر به توسعه پایدار و ایمنی بلندمدت شهری شوند.
کلیدواژه‌ها
تاب‌آوری شهری
مخاطرات طبیعی
مدل‌سازی معادلات ساختاری
لنگرود
  1. احمدی، حامد؛ امان‌پور، سعید و بابایی‌مراد، بهناز. (1403). تبیین عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری شهر هوشمند بر اساس تاب‌آوری زیرساختی مطالعه موردی: شهر اهواز. مجله شهر پایدار، 7(4)، 56-41. http://doi.org/10.22034/jsc.2025.478479.1805
  2. پورحسن‌زاده، محمدحسین و شاهیوندی، احمد. (1404). علم سنجی و تحلیل شبکه مفهومی ساختار دانش تاب‌آوری شهری در ایران. مجله شهر پایدار، 8(2)، 120-99. http://doi.org/10.22034/jsc.2025.492297.1819
  3. فامیل خلیلی، راهبه؛ پوراحمد، احمد؛ حاتمی‌نژاد، حسین و زیاری، کرامت اله. (1403). ارزیابی نقش حکمروایی خوب شهر بر تاب‌آوری محلات شهری مطالعه موردی: محله شمیران نو تهران. مجله شهر پایدار، 7(4)، 74-57. http://doi.org/10.22034/jsc.2022.284856.1582
  4. قلی‌پور، یاسر. (1401). تبیین الگوی اثرگذاری ظرفیت تاب‌آوری شهری بر امنیت غذایی خانوارهای شهری در دوران پاندمی کرونا (مطالعه موردی: شهر ماسال). جغرافیا و مخاطرات محیطی، 11(3)، 311-333. http://doi.org/10.22067/geoeh.2022.74616.1150
  5. نوروزی نژاد، معصومه؛ یاسوری، مجید و اوجی، روح‌اله (1402). سنجش سطح پایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی در شهرستان لنگرود. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 27 (86)، 199-217 http://doi.org/10.22034/gp.2023.50883.2985
  6. نورانی، محدثه؛ آمار، تیمور و قریشی، محمدباسط (1401). ارزیابی توان اکولوژیکی روستاهای پیراشهری لنگرود برای توسعه گردشگری. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 12(3). 1-11. 10.22034/jgeoq.2022.208684.2196 http://doi.org/
  7. Ahmadi, H., Amanpour, S., & Babaei-Morad, B. (2025). Explaining the factors influencing the formation of a smart city based on infrastructural resilience, a case study: Ahvaz city. Journal of Sustainable City, 7(4), 41-56. https://doi.org/10.22034/jsc.2025.478479.1805 [In Persian]
  8. Asadzadeh, A., Fekete, A., Khazai, B., Moghadas, M., Zebardast, E., Basirat, M., & Kotter, T. (2023). Capacitating urban governance and planning systems to drive transformative resilience. Sustainable Cities and Society, 96(7622), 104637. https://doi.org/10.1016/j.scs.2023.104637
  9. Atreya, A., & Kunreuther, H. (2020). Assessing community resilience: Mapping the community rating system (CRS) against the 6C-4R frameworks. Environmental Hazards, 19(1), 30-49. https://doi.org/10.1080/17477891.2018.1549970
  10. Coleman, N., Esmalian, A., & Mostafavi, A. (2020). Equitable resilience in infrastructure systems: Empirical assessment of disparities in hardship experiences of vulnerable populations during service disruptions. Natural Hazards Review, 21(4). https://doi.org/10.1061/(ASCE)NH.1527-6996.0000401
  11. Capacci, L., Biondini, F., & Titi, A. (2020). Lifetime seismic resilience of aging bridges and road networks. Structure and Infrastructure Engineering, 16(2), 266-286. https://doi.org/10.1080/15732479.2019.1653937
  12. Du, Y. W., & Huang, Y. N. (2024). Evaluation of marine ranching socio-ecological system resilience in China. Regional Studies in Marine Science, 77(10), 103658. https://doi.org/10.1016/j.rsma.2024.103658
  13. Esteban, T. A. O. (2020). Building resilience through collective engagement. Architecture_MPS, 17(1), 1-15. https://doi.org/10.14324/111.444.amps.2020v17i1.001
  14. Esteban, T. A. O. (2022). Collective engagement: From disaster-prone to disaster-resilient city [Doctoral dissertation, Erasmus University Rotterdam]. https://pure.eur.nl/files/44414789/theresa_audrey_estebanpdf_61b65ee626dbd
  15. Gholipour, Y. (2022). Explaining the pattern of the impact of urban resilience capacity on the food security of urban households during the Corona pandemic (Case study: Masal city). Geography and Environmental Hazards, 11(3), 311-333. https://doi.org/10.22067/geoeh.2022.74616.1150 [In Persian]
  16. Kodag, S., Mani, S. K., Balamurugan, G., & Bera, S. (2022). Earthquake and flood resilience through spatial planning in the complex urban system. Progress in Disaster Science, 14(3), 100219. https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2022.100219
  17. Kapucu, N., Ge, Y., Martin, Y., & Williams, Z. (2022). Urban resilience for building sustainable and safe environments. Urban Governance, 1(1), 10-16. https://doi.org/10.1016/j.ugj.2021.09.001
  18. Khalili Family, R., Pourahmad, A., Hatami-nejad, H., & Ziari, K. (2025). Evaluating the role of good city governance on the resilience of urban neighborhoods: A case study: Shemiran-e-No neighborhood in Tehran. Journal of Sustainable City, 7(4), 57-74. https://doi.org/10.22034/jsc.2022.284856.1582 [In Persian]
  19. Li, G., Kou, C., Wang, Y., & Yang, H. (2020). System dynamics modelling for improving urban resilience in Beijing, China. Resources, Conservation & Recycling, 161, 104954. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2020.104954
  20. Lee, H., Song, K., Kim, G. W., & Chon, J. (2021). Flood-adaptive green infrastructure planning for urban resilience. Landscape and Ecological Engineering, 17(4), 427-437. https://doi.org/10.1007/s11355-021-00458-7
  21. Nemati Nasab, M. R., Sattari Sarbangholi, H., Pakdelfard, M. R., & Jamali, S. (2023). Structural equation modeling (SEM) the relationship between environmental quality and social cohesion components by explaining the mediating role of social resilience in urban cultural spaces. International Journal of Nonlinear Analysis and Applications, 14(9), 153-167. https://doi.org/10.22075/ijnaa.2022.28926.4024
  22. Norouzi Nejad, M., Yasouri, M., & Owji, R. (2023). Assessment of economic sustainability levels of rural settlements in Langarud County. Geography and Planning, 27(86), 199-217. https://doi.org/10.22034/gp.2023.50883.2985 [In Persian]
  23. Norani, M., Amar, T., & Ghoreyshi, M. B. (2022). Evaluation of ecological capacity of Langarud's peri-urban villages for tourism development.  Quarterly of Regional Geography and Planning, 12 (3), 1-11. https://doi.org/10.22034/jgeoq.2022.208684.2196 [In Persian]
  24. Pour Hassanzadeh, M. H., & Shahyoundi, A. (2025). Scientometrics and conceptual network analysis of urban resilience knowledge structure in Iran. Journal of Sustainable City, 8(2), 99-120. https://doi.org/10.22034/jsc.2025.492297.1819 [In Persian]
  25. Sharifi, A., & Yamagata, Y. (2016). Principles and criteria for assessing urban energy resilience: A literature review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 60, 1654-1677. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.03.028
  26. Skoulidou, D., & Kazantzi, A. K. (2025). Indicator-based risk assessments for urban hazard resilience: An application for flash floods. Environmental Hazards, 24(4), 339-364. https://doi.org/10.1080/17477891.2024.2396913
  27. Swensen, G., Hagen, O. H., & Mehmood, A. (2025). Implementing transformative resilience in urban regeneration: Recommendations for local planning practice. Planning Practice & Research, 40(1), 214-232. https://doi.org/10.1080/02697459.2024.2398366
  28. Theodorou, P. (2022). The effects of urbanisation on ecological interactions. Current Opinion in Insect Science, 52, 100922. https://doi.org/10.1016/j.cois.2022.100922
  29. Vieira Passos, M., Barquet, K., Kan, J-C., Destouni, G., & Kalantari, Z. (2025). Hydrometeorological resilience assessment of interconnected critical infrastructures. Sustainable and Resilient Infrastructure, 10(3), 267-283. https://doi.org/10.1080/23789689.2024.2446124
  30. Yin, Z. X., Ma, T. T., Sun, Y. L., & Yin, Z. Y. (2024). Spatio-temporal heterogeneity of urban ecological resilience in the middle reaches of the Yangtze River in China. International Review of Economics and Finance, 94(4), 103384. https://doi.org/10.1016/j.iref.2024.103384
  31. Yang, J., Wang, S. Y., Zhou, J., Zhang, J., & Zhang, W. L. (2024). Optimisation of ecological security patterns in ecologically transition areas under the perspective of ecological resilience: A case of Taohe River. Ecological Indicators, 166, 112315. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2024.112315
  32. Zhang, J., Zhang, M., & Li, G. (2021). Multi-stage composition of urban resilience and the influence of pre-disaster urban functionality on urban resilience. Natural Hazards, 107(2), 447-473. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04590-3
  33. Zhao, R., Fang, C., Liu, J., & Zhang, L. (2022). The evaluation and obstacle analysis of urban resilience from the multidimensional perspective in Chinese cities. Sustainable Cities and Society, 86(4), 104160. https://doi.org/10.1016/j.scs.2022.104160
مجله شهر پایدار
دوره 9، شماره 1
بهار 1405
صفحه 71-85