2
کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه یزد، یزد، ایران
3
کارشناس مرکز مطالعات وبرنامه ریزی شهر تهران، ایران,
4
دانشجوی کار شناسی ارشد دانشگاه گیلان
10.22034/jsc.2025.511240.1836
چکیده
در دهههای اخیر، رتبهبندیهای جهانی شهرها به ابزاری کلیدی برای سنجش رقابتپذیری، جذب سرمایهگذاری و جایگاه بینالمللی شهرها تبدیل شدهاند. این رتبهبندیها با تمرکز بر شاخصهای مختلفی مانند کیفیت زندگی، پایداری، قدرت اقتصادی و نوآوری، شهرها را در چارچوبی مقایسهای ارزیابی میکنند. مبانی نظری این پژوهش بر این اصل استوار است که حکمرانی کارآمد، اقتصاد پایدار، سرمایه انسانی و کیفیت زیرساختهای شهری از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر جایگاه شهرها در رتبهبندیهای جهانی هستند. در این راستا، پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل تطبیقی کیفی - کمی (QCA) به بررسی عوامل مؤثر بر جایگاه تهران در رتبهبندیهای شاخص شهرهای جهانی GCI)) چشمانداز جهانی شهرها (GCO)، شاخص رقابتپذیری شهری جهان (GUCR) و شاخص زیستپذیری جهانی (GlI) پرداخته است. دادههای این پژوهش از منابع معتبر بینالمللی گردآوری شده و بر اساس روش مقایسهای با شهرهای پیشرو تحلیل شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که تهران در شاخصهای کلیدی مانند حکمرانی (00/0)، محیطزیست (167/0)، نوآوری (33/0) و رفاه فردی (31/0) عملکرد نامطلوبی دارد که منجر به رتبه 156 از 156 در GCO و 163 از 172 در GlI شده است. تحلیل QCA نشان داد که اقتصاد پایدار، نوآوری و زیرساختهای کارآمد عوامل کلیدی موفقیت در رقابتپذیری شهری هستند. در مقابل، ضعف در حکمرانی، سیاستهای اقتصادی ناکارآمد و کیفیت پایین زندگی شهری، چالشهای اصلی تهران در ارتقای جایگاه جهانی آن محسوب میشوند. برایناساس، بهبود وضعیت تهران در رتبهبندیهای جهانی مستلزم اصلاحات اساسی در حکمرانی، توسعه اقتصاد دانشبنیان، بهبود زیرساختها و ارتقای کیفیت زندگی شهری است.