پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیشران‌های مؤثر بر تحولات فضایی آینده‌ی بخش مرکزی کلان‌شهر تهران صورت پذیرفته است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی-توسعه‌ای و از لحاظ ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی است که با رویکردی اکتشافی و سناریونگاری به شناسایی نیروهای پیشران مبادرت نموده است. شناسایی متغیرها با استفاده از روش کتابخانه‌ای و تکنیک‌های پویش محیطی و جمع‌آوری داده‌ها با تکنیک دلفی از ۴۰ نفر از خبرگان منتخب انجام شده است. داده‌ها با تکنیک تحلیل ساختاری در نرم‌افزار میک‌مک و سناریونگاری با نرم‌افزار سناریو ویزارد تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که در شرایط کنونی، عوامل و پیشران‌های مورد بررسی در بخش مرکزی تهران وضعیت ناپایداری دارند. از بین عوامل کلیدی، نیروهای پیشران زیر به‌ترتیب بیشترین تأثیر را بر تحولات بخش مرکزی تهران داشته‌اند: مرکزیت و تمرکز امکانات در تهران؛ جدایی‌گزینی اجتماعی و ضعف اقتصادی جامعه؛ شیب اجتماعی شمال-جنوب تمایلات و گرایشات مردم؛ تحول و دگرگونی نیازها؛ مهاجرت و شکل‌گیری حومه و حاشیه‌نشینی؛ اقتصاد سیاسی و سوداگری و بورس‌بازی زمین؛ مرکزگریزی و خروج قشر متوسط از مرکز شهر؛ وجود بازار به‌عنوان محور تجاری-تاریخی و تراکم بالای کاربری‌های خاص و وسیع در بخش مرکزی؛ افزایش ضریب ناامنی، جرائم، اعتیاد و خرابه‌ها؛ و اعمال محدودیت‌های ترافیکی، ساخت‌وساز و سایر محدودیت‌ها در بخش مرکزی. آینده‌ی تحولات فضایی کلان‌شهر تهران در پیوند مؤثر و متقابل با این نیروهای پیشران است. از نظر رویکرد نظری، اقتصاد سیاسی فضا پاسخگوی تبیین مسئله حاضر بوده و در بخش مرکزی تهران، شاهد اقتصاد سیاست‌زده‌ای هستیم که بازتاب فضایی آن موجب تغییرات ساختاری در این بخش شده است.