اصولا استفاده از چارچوب‌های جامع نظیر مدیریت یکپارچه شهری و ارزیابی تأثیرات میراث فرهنگی می‌تواند به کاهش تعارضات میان توسعه بافت و حفظ ارزش‌های محیطی و اجتماعی کمک کند. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل بازدارنده و محرک توسعه بافت شهر ایلام با رویکرد ساماندهی و توانمندسازی پرداخته است. مطالعه حاضر با ماهیتی کاربردی _ نظری و رویکردی ترکیبی، در دو مرحله طراحی و اجرا شد. در مرحله اول، داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، پیمایش و مصاحبه‌های نیمه‌عمیق جمع‌آوری شدند. در مرحله دوم، داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی و مدلسازی معادلات ساختاری مورد بررسی قرار گرفتند. جامعه آماری این تحقیق شامل ساکنان چهار منطقه شهری ایلام است که در ۱۴ ناحیه شهری تقسیم‌بندی شده‌اند. بر اساس تحلیل‌های انجام‌شده، ۴۳ عامل بازدارنده و ۳۸ عامل محرک توسعه در چهارچوب شش گروه اصلی (زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کالبدی _ فضایی و نهادی _ مدیریتی) شناسایی شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که مهم‌ترین عوامل بازدارنده توسعه بافت شهری ایلام شامل ضعف زیرساخت‌های کالبدی (مانند شبکه حمل‌ونقل ناکارآمد با بار عاملی ۰.۸۴)، تخریب منابع طبیعی (بار عاملی ۰.۷۷)، کمبود اعتبارات مالی (بار عاملی ۰.۸۱)، و ضعف هماهنگی میان نهادهای مدیریتی (بار عاملی ۰.۸۷) است. تمامی شاخص‌های برازش مدل نشان‌دهنده تناسب مناسب مدل با داده‌ها بودند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که ضعف زیرساخت‌های کالبدی و تخریب منابع طبیعی چالش‌های اصلی توسعه پایدار بافت شهری ایلام هستند.