بررسی و ارزیابی اصول و معیارهای تاب‌آوری در پایداری باغات شهری مطالعه موردی: منطقه یک شهرداری تهران

نوع مقاله: مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست دانشگاه تهران

3 استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

یکی از محدودیت‌های کنونی در بسیاری از شهرها کمبود زمین‌های باز و خالی برای ساخت‌وساز است. باغات شهری همواره برای ساخت‌وساز موردتوجه بوده است زیرا به دلیل واقع‌شدن در بستر شهر نیازی به ایجاد بستر اولیه توسعه ندارند و از طرفی از کلیه امکانات موجود در اطراف باغات برخوردار خواهند بود. تهدیدهای متعددی از قبیل آتش‌سوزی، حمله آفات و بیماری‌ها، تغییر کاربری، تنش‌های آبی و تأثیرات ناشی از تغییر اقلیم باغات را تهدید می‌کند. می‌توان گفت درصورتی‌که سازوکار لازم برای مقابله با این تهدیدات در نظر گرفته نشود، میزان خسارت وارده به باغات و احتمال نابودی آن‌ها افزایش می‌یابد. حائز اهمیت است درک اینکه در صورت وقوع فشار و بحران در باغات به‌عنوان یکی از اکوسیستم‌های شهری، این سیستم تا چه میزان قادر است خود را به حالت اولیه بازگرداند. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل مؤثر در میزان تاب‌آوری باغات شهری و تعیین اهمیت هر یک از آن‌ها و بررسی این عوامل در منطقه یک شهر تهران می‌باشد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و در دسته پژوهش‌های کاربردی قرار می‌گیرد. ابتدا از طریق جمع‌آوری اطلاعات و مرور منابع چارچوب نظری پژوهش ایجاد گردید. سپس به‌منظور بررسی میزان تاب‌آوری ساختاری طبیعی باغات شهری معیارها و زیر معیارها بر اساس نظر کارشناسان و بررسی مقالات و کتاب‌های مرتبط تعیین شد. در ادامه مقایسه شاخص‌ها توسط 20 نفر از اعضای هیئت‌علمی و کارشناسان متخصص در حوزه برنامه‌ریزی محیط‌زیست، برنامه‌ریزی شهری و روستایی، شهرسازی، فضای سبز و باغبانی صورت پذیرفت. وزن دهی معیارها با روش FANPصورت گرفته است. آماده‌سازی لایه‌های رقومی در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GISENVI و FRAGSTATE انجام‌شده و سپس لایه‌ها در محیط IDRISI فازی شدند و روی‌هم گذاری لایه‌ها در ARC MAP انجام شد. نتایج نقشه تاب‌آوری باغات شهری منطقه یک تهران نشان می‌دهد که مساحت زیادی از باغات ازنظر مجاورت با کاربری‌های سازگار وضعیت مطلوبی ندارند و باغات در بخش‌هایی از نواحی 9 و 10 وضعیت نسبتاً مطلوبی دارند. همچنین باغات در تمامی نواحی به غیر از بخش‌هایی از ناحیه 9 در معرض اثرات ساخت‌وساز و توسعه هستند.

کلیدواژه‌ها


1)      شریف نیا، فاطمه(1391) بررسی رابطه کاربری زمین شهری و میزان تاب‌آوری در برابر زلزله و ارائه راهکارها درزمینه برنامه‌ریزی شهری (نمونه موردی: شهر تهران)،  پایان نامه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران.

2)      شمشیری، سجاد و دارابی، حسن(1392) طراحی و سازمان‌دهی حفاظتی–گردشگری باغات حاشیه شهر (مطالعه موردی: سراب قنبر کرمانشاه)، فصلنامه انسان و محیط‌زیست، دوره 11, شماره 1، صص 72-59.

3)      صالحی، اسماعیل؛ اقابابایی، محمدتقی؛ سرمدی، هاجر؛ فرزاد بهتاش، محمدرضا( 1390) بررسی میزان تاب‌آوری محیطی با استفاده از مدل شبکه علیت، مجله محیط‌شناسی، دوره 37، شماره 59، صص 112-99.

4)      فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ کی نژاد، محمدعلی؛ پیر بابایی، محمدتقی؛ عسگری، علی(1392) ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری کلان‌شهر تبریز، مجله هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، دوره 18، شماره 3، صص 42-33.

5)      معرب، یاسر(1395) ارزیابی تاب‌آوری کاربری اراضی شهری بر پایه رویکرد توسعه پایدار (نمونه موردی: منطقه یک شهرداری تهران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران.

6)      نهاد برنامه‌ریزی و توسعه شهری شهرداری تهران(1389 ) مطالعات و ساماندهی باغ‌ها و اراضی مزروعی تهران، مهندسین مشاور بافت شهر.

 7)     Adger, W. N. (2000) Social and ecological resilience: are they related?. Progress in human geography,Vol 24, No 3, pp.347-364.

8)     Alberti, M., & Marzluff, J. M. (2004) Ecological resilience in urban ecosystems: linking urban patterns to human and ecological functions. Urban ecosystems, Vol 7 No 3, pp.241-265.

9)     Brand, F., & Jax, K. (2007). Focusig the meaning (s) of resilience: resilience as a descriptive concept and a boundary object. Ecology and society, Vol. 12, No.1, pp.1-15.

10)  Burton, C. G. (2012). The Development of Metrics For Community Resilience to Natural Disasters. (Doctoral dissertation). Retrieved from,  https://scholarcommons.sc.edu.

11)   C. A., Ahmed, & A. K., Jackson, &  R., McKinnie, & D., Rubinoff, & P., Stein, & A., White, A. (2008) Coastal Community Resilience in the Indian Ocean Region: A Unifying Framework, Assessment, and Lessons Learned. In Solutions to Coastal Disasters , Vol.212, pp. 683-690

12)  Cutter, S. L., & Director, H. (2008) A framework for measuring coastal hazard resilience in New Jersey communities. White Paper for the Urban Coast Institute.

13)  Cutter, S. L. & Burton, C. G. & Emrich, C. T. (2010). Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions. Journal of Homeland Security and Emergency Management, Vol.7, No. 1,pp.1-24.

14)  Folke, C. (2006). Resilience: The emergence of a perspective for social–ecological systems analyses. Global environmental change, Vol.16, No.3,pp. 253-267.

15)  Gall, M. (2013). From social vulnerability to resilience: measuring progress toward disaster risk reduction. UNU-EHS.

16)  Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: creating resilient cities. Natural hazards review, Vol. 4, No. 3, pp.136-143.

17)  Henstra, D. & Kovacs, P. & McBean, G. & Sweeting, R. (2004) Background paper on disaster resilient cities. Toronto: Institute for Catastrophic Loss Reduction.

18)  Henstra, D. & Kovacs, P. & McBean, G. & Sweeting, R. (2004) Background paper on disaster resilient cities, Institute for Catastrophic Loss Reduction, Toronto/ London, ON (July 10, 2007).

19)  Holling, C. S. & Gunderson, L. H. (2002) Resilience and adaptive cycles. In: Panarchy: Understanding, Transformations in Human and Natural Systems,Vol.12, No.1,pp. 25-62.

20)  Joerin,  Jonas,  & Shaw, Rajib. (2011) Chapter 3 Mapping Climate and Disaster Resilience in Cities, Climate and Disaster Resilience in Cities (Community, Environment and Disaster Risk Management, Emerald Group Publishing Limited, Vol. 6 , pp.47 – 61.

21)  Johnson, M. P. (2001) Environmental impacts of urban sprawl: a survey of the literature and proposed research agenda. Environment and planning A,Vol. 33 No.4, pp.717-735.

22)  Klein, R. J. & Nicholls, R. J. & Thomalla, F. (2003) The resilience of coastal megacities to weather-related hazards. Building Safer Cities, pp.101-120.

23)  Mayunga, J. S. (2007) Understanding and applying the concept of community disaster resilience: a capital-based approach. Summer academy for social vulnerability and resilience building, A draft working paper prepared for the summer academy for social vulnerability and resilience building, 22 – 28 July 2007, Munich, Germany

24)  McEntire, D. A. & Fuller, C. &  Johnston, C. W. & Weber, R. (2002) A comparison of disaster paradigms: The search for a holistic policy guide. Public Administration Review, Vol 62, No 3, pp.267-281.

25)  Normandin, J. M. & Therrien, M.C. & Tanguay, G.A. (2011).City strength in times of turbulence: strategic resilience indicators, Urban Affairs Association 41st Conference, New Orleans.

26)  Perrings, C. (2006) Resilience and sustainable development. Environment and Development Economics, Vol 11, No 4, pp 417-427.

27)  Puente, S. (1999) Social vulnerability to disasters in Mexico City: An assessment method, Chapter, No 9, pp. 295-334.

28)  Sharifi, A. & Yamagata, Y. (2014) Major principles and criteria for development of an urban resilience assessment index. In Green Energy for Sustainable Development (ICUE), 2014 International Conference and Utility Exhibition on (pp. 1-5). IEEE.

29)  UNDP Drylands Development Centre (2013) Community Based Resilience Analysis (CoBRA): Conceptual Framework and Methodology, version May 17, 2013.

30)  Usamah, M. ( 2013) Land tenure security and resilience to multiple disasters: a study of Camalig municipality, province of Albay, the Philippines, Doctor of Philosophy (PhD), Mathematical and Geospatial Sciences, RMIT University.