ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر میزان شادی شهروندان در فضاهای عمومی شهر تبریز

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 استادیار شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

3 استادیار معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

10.22034/jsc.2020.235573.1260

چکیده

اندیشمندان حوزه شهری بر این اصل تأکید دارند که هدف مداخلات طراحی شهری در پروژه‌های شهری تغییر تجربیات آن فضا برای استفاده‌کنندگان از آن است. فضاهای عمومی شهری در تلاش برای خلق حسی به‌یادماندنی و ایجاد شادی در حاضرین در فضا طراحی ‌شده‌اند، به‌طوری‌که حتی افرادی که از این مراکز بازدید می‌کنند می‌توانند به استفاده از حواس پنج‌گانه خود مجموعه‌ای از تجربیات عاطفی کسب‌شده در فضا را توصیف کنند؛ تجربیاتی که نسبت به مکانی دیگر می‌توانند بسیار متفاوت باشند. در ایران، به‌جز پژوهش‌های اندک، آن‌هم بیشتر با رویکردی روان‌شناختی و با محور قرار دادن فرآیندهای ذهنی منجر به شادی یا ناشادی، توجه درخوری به این موضوع نشده است. بر اساس گزارش جهانی شادی در سال 2019 ایران از بین 153 کشور در جایگاه 118 قرار دارد. در پژوهش حاضر هدف بررسی و تبیین معیارهای اثرگذار بر شادی و نشاط اجتماعی شهروندان در فضاهای عمومی تبریز می‌باشد. به‌منظور پاسخگویی به این هدف در بخش مبانی نظری تأکید شد که به‌طورکلی شادی و فضاهای عمومی شهری بر یکدیگر اثرگذارند. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از مطالعات آماری، تمامی متغیرهای مفهومی پژوهش، شامل ابعاد کیفیت فضاهای عمومی شهری، ابعاد کالبدی-اکولوژیک، ابعاد ادراکی-معنایی، ابعاد فرهنگی-اقتصادی، ابعاد اجتماعی، ابعاد ذهنی، ابعاد سیاسی-مدیریتی، ابعاد فردی-شخصیتی دارای ارتباط معنادار با مفهوم شادی و نشاط اجتماعی می‌باشند. از دیدگاه شهروندان، بعد کیفیت فضای شهری مهم‌ترین بعدی است که نقش مهم‌تری در ارتقا شادی و نشاط اجتماعی شهروندان داشته و بیش‌ترین اثرگذاری را بر شادی شهروندان ایفا می‌کنند و بایستی در برنامه‌ریزی‌های مرتبط با فضای شهری در اولویت قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


1)      آرگیل، مایکل (1385) روانشناسی شادی، مترجمین: مسعود گوهری انارکی؛ حمید نشاط دوست؛ حسن پالاهنپ؛ فاطمه بهرامی، ویرایش سوم، اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی.
2)      آیزنک، مایکل (1378) همیشه شادباشید، ترجمه ز. چلونگر، تهران: انتشارات نسل نواندیش.
3)      اینگلهارت، رونالد (1372) تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی، مترجم: مریم وتر، تهران: کویر.
4)      حبیب پور گتابی، کرم و صفری شالی، رضا (1391) راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی (تحلیل داده‌های کمی)، تهران: متفکران- لویه.
5)      ربانی، رسول؛ ربانی، علی؛ محمدرضا، گنجی (1390) رویکردی جامعه‌شناختی در زندگی روزمره سرپرستان خانوار در شهر اصفهان، مسائل اجتماعی ایران،دوره 2، شماره 1، صص. 73-39.
6)      زبردست، اسفندیار؛ خلیلی، احمد؛ دهقانی، مصطفی (1392) کاربرد روش تحلیل عاملی در شناسایی بافت‌های فرسوده شهری،، مجله هنرهای زیبا، دوره 18، شماره 2، صص. 42-27.
7)      طهماسبی، فرخ؛ نظم فر، حسین؛ قنبری، ابوالفضل؛ رضای نیا، حسن (1399) ارزیابی و تحلیل ترجیحات معیارهای سرزندگی شهری در خیابان ولیعصر تهران، فصلنامه شهر پایدار، دوره 3، شماره 1، صص. 18-1.
8)      فصیحی، حبیب الله؛ پریزادی، طاهر؛ کرمی، تاج‌الدین (1398) بررسی نقش پیاده راه‌ها در سرزندگی فضاهای عمومی مطالعه موردی: پیاده راه حرم شهرری، فصلنامه شهر پایدار، دوره 2، شماره 4، صص. 15-1.
9)     Ambrey, Christopher. & Fleming Christopher. (2013) Public Greenspace and Life Satisfaction in Urban Australia, Urban Studies,Vol.51, No.46, pp.1290-1321.
10) Argyle, Michael. (1997) Is happiness a cause of health? Psychology and Health,Vol. 12, No.6, pp.769-781.
11)  Ballas, Dimitris. (2013) What makes a ‘happy city’?, Cities, Vol. 32, pp.39-50.
12) Ballas, Dimitris. & Danny, Dorling. (2013) The geography of happiness, The Oxford handbook of happiness.
13) Bostic, Terence. & Ptacek, J.T. (2001) Personality factors and the short-term variability in subjective well-being, Journal of happiness studies, Vol.2, No.99, pp.355-375.
14) Bravo, L. (2012) Public spaces and urban beauty, The pursuit of happiness in the contemporary European city, In European Symposium on Research in Architecture and Urban Design, University of Oporto, pp.12-15
15) Bruni, L. & Stanca, L. (2008) Watching Alone. Happiness, Relational Goods and Television, Journal of Economic Behavoir and Organization, Vol.65, No.3-4, pp.506-528.
16) Costanza, R. & Fisher, B. & Ali, S. & Beer, C. & Bond, L. & Boumans, R. & Gayer, D. E. (2008) An integrative approach to quality of life measurement, research, and policy, SAPI EN. S. Surveys and Perspectives Integrating Environment and Society.
17) Diener, E. (2000) Subjective well-being: The science of happiness and a proposal for a national index. American psychologist, Vol.55, No.1, pp.1- 34.
18) Diener, E. & Lucas, R. E. (1999) Personality and Subjective Well-Being.Well-Being, Foundations of Hedonic Psychology: Foundations of Hedonic Psychology.
19) Diener, E. & Seligman, M. E. (2002) Very happy people, Psychological science, Vol.13, No.1, pp.81-84.
20) Diener, E. & Oishi, S. & Lucas, R, E. (2004) Personality, culture, and subjective wellbeing: Emotional and cognitive evaluations of life, Annual review of psychology,Vol. 54, No.1, pp.403-425.
21) Dolan, P. & Layard, R. & Metcalfe, R. (2011) Measuring subjective well-being for public policy.
22) Easterlin, R. A. (2003) Explaining happiness, Proceedings of the National Academy of Sciences, Vol.100, No.19, pp.11176-11183.
23) Eisazadeh, Nasim. & Hassan, Vahdani. (2017) The Role of Urban Spaces and Structures in Increasing the Social Vitality of Citizens with an Emphasis on Urban Design Approaches, Journal of Ecophysiology and Occupational Health, Vol.17, No.3-4, pp.77-86.
24) Eysenck, H.J. (1990) Happiness, Fact and Myths, London, Lawrence Erlbaum.
25) Frey, B. S. & Stutzer, A. (2000) Maximising happiness? German economic review,Vol. 1, No.2, pp.145-167.
26) Frey, B. S. & Stutzer, A. (2002) Happiness and Economics: How the Economy and Iinstitutions Affect Well-Being, Princeton, NJ.
27) Frey, B, S. & Stutzer, A. (2012) The use of happiness research for public policy. Social choice and welfare, Vol.38, No.4, pp.659-674.
28) Galatzer-Levy, R, M. (2000) Does psychoanalysis work?.Berghahn Books. http:// www.worldlifeexpectancy.com
29) Helliwell, J. & Layard, R. & Sachs, J. (2020) World Happiness Report, New York: UN Sustainable Development Solutions Network.
30) Islam, G. & Wills-Herrera, E. & Hamilton, M. (2009) Objective and subjective indicators of happiness in Brazil: The mediating role of social class, The Journal of social psychology, Vol.149, No.2, pp.267-272.
31) Szołtysek, J. & Twaróg, S. (2018) Happy City-How to Plan and Create the Best Livable Area for the People. Springer.
32) Karimi Azeri, A. R. & Aladini, M. & Amirnezhad Mozhdehi, M. (2018) Investigating the Role of Space Factors in Promoting Vitality for Designing Sports Complex, Civil Engineering Journal, Vol.4, No.7, pp.1738-1749.
33) LEE, A. K. & Maheswaran, R. (2011) The health benefits of urban green spaces: a review of the evidence, Journal of Public Health,Vol.33, No.22, pp.212-222.
34) Lu, L. & Gilmour, R. & Kao, S. F. (2001) Cultural values and happiness: An East-West dialogue, The Journal of Social Psychology, Vol.141, No.4, pp.477-493.
35) Lucas, R. E. & Gohm, C. L. (2006) Age and sex differences in subjective well-being across cultures, Culture and subjective well-being,Vol.3, No.2, pp.91-317.
36) Lyubomirsky, S. & Kennon M. & Sheldon, S, D. (2005) Pursuing happiness: the architecture of sustainable change, Review of general psychology, Vol.9, No.2, pp.111-131.
37) MAAS, J. & VERHEIJ, R. A. & Groenewegen, P. P. & DE VRIES, S. & Spreeuwencerg, P. (2006) Green space, urbanity, and health: how strong is the relation?, Journal of Epidemiology and Community Health, Vol.60, pp. 22-58.
38) McGillivray, M. & Clarke, M. (2006) Understanding human well-being, Tokyo: United Nations University Press.
39) McMahon, D.M. (2006) Happiness: A History, New York, Atlantic Monthly.
40) Mirzaei, Hamed. & Azin, Bahreini. & Mehdi, Moeinaddini. & Zohreh, AsadiShekari. & Muhammad, Zaly Shah. & Zahid, Sultan. (2016) I dentify significant indicators for a happy city, planning malaysia journal, Vol.14, No.4, pp.263–272.
41) Montgomery, C. (2007) From living hell to living well, Globe and Mail.
42) Montgomery, C. (2013) Happy city: transforming our lives through urban design, Macmillan.
43) Mousavi, M. (2013) Happiness:Theoretical approach and experimental finding, Tehran: Tissa.
44) Nisbet, E. K. & Zelenski, J. M. & Murphy, S. A. (2011) Happiness is in our nature: Exploring nature relatedness as a contributor to subjective well-being, Journal of Happiness Studies, Vol.12, No.2, pp.303-322.
45) O’Brien, C. (2005) Planning for sustainable happiness: Harmonizing our internal and external landscapes, Paper prepared for the 2nd International Conference on Gross National Happiness, Nova Scotia, Canada.
46) OTT, Jan. (2005) Level and Inequality of Happiness in Nation: Does Greater Happiness of a Greater Number Imply Greater Inequality in Happiness?, Journal of Happiness Studies, No.6, pp.397–420.
47) Pascal, B. (1995) Pense´es (A.J. Krailsheimer, Trans.), London, England: Penguin Books. (Original work published 1669).
48) Pringle, Sofie. & Guaralda, Mirko. & Mayere, Severine. (2019) Urban environment characteristics and their implications on emotional happiness and well-being: Proposal of a theoretical and conceptual framework. In Jackson, S & Muffatt, L (Eds.) Proceedings of the 12th Liveable Cities Conference. Association for Sustainability in Business Inc., Australia, pp. 33-66.
49) QIN, J. & ZHOU, X. & SUN, C. & LENG, H. & LIAN, Z. (2013) Influence of green spaces on environmental satisfaction and physiological status of urban residents', Urban Forestry & Urban Greening, Vol.12, No.158, pp.490-497.
50) Rapoport, A. (2016) Human aspects of Urban:Towards a Man-Environment Approach to Urban Form and Design (Urban and regional planning series), University of Wisconsin-Milwaukee.
51) Razzaghi-Asl, Sina. & Afrooz Rahimi, Ariaei. & Sama Barati, Ghahfarokhici. (2017) An investigation to the comparative impact assessment of urban facades on psychological attributes of residents in new and old housing areas; the case of Jolfa street in Isfahan, Architecture Civil Engineering Environment, Vol.10, No.3, pp.57-70.
52) Rhinehart, N. (2009) Public Spaces in Bogota: An Introduction, The University of Miami InterAmerican Law Review, Vol.40, No.2, pp.197-211.
53) Robb, B. R. & Berker, A. & Espenhahn, S. & Dayan, P. & Dolan, R. (2016) The social contingency of momentary subjective well-being, Nature Communications, Vol.7, No.11825, pp.1-8.
54) Rojas, M. (2011) Happiness, income, and beyond, Applied Research in Quality of Life, Vol.6, No.3, pp.265-276.
55) Samavati, S. & Ranjbar, E. (2017) The Effect of Physical Stimuli on Citizens’ Happiness in Urban Environments: The Case of the Pedestrian Area of the Historical Part of Tehran, Journal of Urban Design and Mental Health, Vol.2 pp.1-36.
56) Sepe, M. (2017) THE ROLE OF PUBLIC SPACE TO ACHIEVE URBAN HAPPINESS, Urban Regeneration and Sustainability, Vol.96, pp.364- 373
57) SERESINHE, C. I. & PREIS, T. & MACKERRON, G. & MOAT, H, S. (2019) Happiness is Greater in More Scenic Locations, Sci Rep, Vol. 9, pp.22-571.
58) SULLIVAN, W. (2014) Attention restoration and stress reduction: Two mechanisms underlying the health benefits of exposure to green spaces.
59) Sumner, L.W. (1999) Welfare, happiness, and ethics, Oxford, United Kingdom: Clarendon Press.
60) Veenhoven, R. & Hagerty, M. (2006) Rising happiness in nations 1946–2004: A reply to Easterlin, Social Indicators Research, Vol.79, No.3, pp.421-436.
61) Veenhven, R. (2001) Are the Russians as unhappy as the saye they are? Comparability of self-reports across nations, Journal of happiness studies, Vol.2, pp. 111-136.
62) Zang Zarin, Shadi. & Niroomand, Morteza. & Heidari, Ali Akbar. (2014) Physical and Social Aspects of Vitality Case Study: Traditional Street and Modern Street in Tehran, Procedia - Social and Behavioral Sciences, Vol.170, pp.659–668.