ارزیابی و تحلیل ترجیحات معیارهای سرزندگی شهری در خیابان ولیعصر تهران

نوع مقاله: مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

یکی از شیوه‌های مشارکت دادن شهروندان در خلق فضاهای عمومی سرزنده، سنجش ادراکات، سلایق و ترجیحات آن‌ها از معیارهای مؤثر بر سرزندگی شهری است. در راستای این هدف، سه سکانس از خیابان ولیعصر تهران در پژوهش حاضر موردمطالعه قرار گرفت. بدین منظور، روش تحقیق ترکیبی بر اساس طرح «متوالی تبیینی» بکار گرفته شد و سه گروه از شهروندانِ مرتبط با خیابان ولیعصر شامل «کاربران عبوری»، «شهروندان مطلع» و «مغازه‌داران» برای نمونه‌گیری انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها با استفاده از پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده میدانی انجام شد و 7 مؤلفه کلیدی سرزندگی با 65 سؤال ارزیابی گردید. بر اساس نتایج، در نگاه کاربران خیابان ولیعصر، مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر سرزندگی این خیابان، اغلب جزو متغیرهای غیر کالبدی هستند که از میان آن‌ها حضور زنان در فضای خیابان، امکان پرسه‌زنی، اولویت پیاده بر سواره، تنوع در پوشش و رفتار و وجود امنیت اهمیت بیشتری نسبت به سایر معیارها دارند. در ادامه، برای هر یک از 7 مؤلفه سرزندگی، یک الگوی مفهومی شناسایی شد که این الگوها نشان‌دهنده برخی از ویژگی‌های اجتماعی شهر تهران بودند. همچنین تفاوت‌های فضایی موجود بین بخش‌های شمالی و جنوبی خیابان، در ارتباط با پایگاه اجتماعی اقتصادی طبقات مختلف قابل تبیین است. درنهایت این نتیجه به دست آمد که فرایند برنامه‌ریزی برای فضاهای عمومی با رویکرد سرزندگی در یک شهر چند هویتی و طبقاتی مانند تهران، تنها در صورتی می‌تواند به نتیجه مطلوب برسد که دو پیش‌شرط اساسی «توجه به ساختارهای کلان اجتماعی، سیاسی و فرهنگی» و «توجه به علایق و ترجیحات تمام کنشگران فضای عمومی» را مدنظر قرار دهد.
 

کلیدواژه‌ها


1) اشرفی، یوسف (1393) تأثیر مدرنیته بر تحولات کارکردی فضاهای عمومی شهری تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی احمد پوراحمد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران.
2) جانسون، پاتریشیا آلتنبرند (1385) فلسفه هانا آرنت، ترجمه خشایار دیهیمی، چاپ نخست، تهران: انتشارات طرح نو.
3)  رضایی‌نیا، حسن (1397) تبیین سازوکارهای تولید اجتماعی فضاهای عمومی در شهر تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی احمد پوراحمد و کرامت‌الله زیاری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران.
4)شیبانی، مهدی؛ درفشی، علی؛ پرهوده، فاطمه (1389) چرایی دل‌بستگی ساکنان تهران به خیابان ولیعصر، جستارهای شهرسازی، بهار 1389، دوره 9، شماره 31، صص. 53-47.
5) محمدپور، احمد (1389) فراروش بنیان‌های فلسفی و عملی روش تحقیق ترکیبی در علوم اجتماعی و رفتاری، چاپ نخست، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
6) مدنی‌پور، علی (1381) تهران ظهور یک کلان‌شهر، چاپ نخست، تهران: انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
7)     Allison, David. & Georgopulas, Diane. & Gilchrist, William A. & Moore, James A. & Nadel, Barbara A. & Simonsen, Søren D. & Williams, Daniel. (2005) What Makes a Community Livable? Livability 101 for Communities, The American Institute of Architects, Washington DC.
8)     Barton, Hugh; Grant, Marcus; Guise, Richard. (2010) Shaping Neighborhoods: For Local Health and Global Sustainability, Routledge; 2nd New Edition.
9)     Bentley, Ian; Alcock, Alan; Murrain, Paul; McGlynn, Sue; Smith, Graham. (2008) Responsive environments: A manual for designers, Oxford: Butterworth Architecture
10)  Brenner, Neil; Marcuse, Peter; Mayer, Margit. (2009) Cities for people, not for profit, City, Vol.13, No.2 & 3, pp.176-184.
11)  Carmona, Matthew; De Magalhães, Claudio; Hammond, Leo. (2008) Public space: the management dimension: Routledge.
12)  Chapman, David. (2003) Creating neighborhoods and places in the built environment, Taylor & Francis, ISBN: 978-0419209300.
13)  Cowan, Robert. (2005) The Dictionary of Urbanism, Streetwise press
14)  Creswell, John W (2013), Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4nd Edition), California: Sage Publication.
15)  Forsyth, Ann; Hearst, Mary; Oakes, Michael; Schmitz, Kathryn. (2008) Design and Destinations: Factors Influencing Walking and Total Physical Activity, Urban Studies, Vol.45, No.9, pp.1973-1996.
16)  Garvin, Alexander. (2016) What Makes a Great City, Springer, ISBN 978-1-61091-759-9
17)  Gehl, Jan. (2011) Life between Buildings: Using Public Space, London: Island Press.
18)  Herrmann Lunecke, Geraldine, Marie; Rodrigo, Mora. (2017) The layered city: pedestrian networks in downtown Santiago and their impact on urban vitality, Journal of Urban Design, DOI: 10.1080/13574809.2017.1369869.
19)  Hirt, Sonia A. (2016) Rooting out mixed use: Revisiting the original rationales, Land Use Policy, Vol.50, No.1, pp.134-147.
20) Jalaladdini, Siavash; Oktay, Derya. (2011) Urban Public Spaces and Vitality: A Socio-Spatial Analysis in the Streets of Cypriot Towns, Procedia- Social and Behavioral Sciences, Vol.35, No.1, pp. 664-674.
21)  Kalandides, Ares. (2011) The Problem with Spatial Identity: Revisiting the Sense of Place, Journal of Place Management and Development, Vol.4, No.1, pp. 28-39.
22)  Kavaratzis, Mihalis; Hatch, Mary Jo. (2013) The dynamics of place brands: an identity-based approach to place branding, Mark Theor, Vol.13, No.4, pp. 69-86.
23) Khalili, Akra; Nayyeri Fallah, Siyamak. (2018) Role of social indicators on vitality parameter to enhance the quality of women's communal life within an urban public space (case: Isfahan's traditional bazaar, Iran), Frontiers of Architectural Research, Vol.7, No.3, pp. 440-454.
24) Landry, Charles. (2000) Urban Vitality: A New source of Urban Competitiveness, prince Claus fund journal, ARCHIS issue Urban Vitality/Urban Heroes, Vol.12, No.1, pp.8-13.
25)  Langstraat, Florian; Van Melik, Rianne. (2013) Challenging the ‘End of Public Space’: A Comparative Analysis of Publicness in British and Dutch Urban Spaces, Journal of Urban Design, Vol.18, No.3, pp.429-448.
26) Lefebvre, Henry. (1991) The Production of Space, Oxford: Oxford press
27)  Lu, Shiwei; Huang, Yaping; Shi, Chaoyang; Yang, Xiping. (2019) Exploring the Associations between Urban Form and Neighborhood Vibrancy: A Case Study of Chengdu, China, International Journal of Geo-Information, Vol.8, No.4, pp.1-15.
28)  Mardani, Seyedeh Fatemeh. (2018) Public spaces liveliness indebted to Commercial function Case studies are the cities. journal of art & civilization of the orient, Vol.6, No.20, pp.13-22.
29)  Montgomery, John. (1998) Making a city: Urbanity, vitality and urban design, Journal of Urban Design, Vol.3, No.1, pp.93-116.
30)  Paumier, CY. (2007) Creating a Vibrant City Center, (ULI) Urban Land Institute, Washington, D.C, Public Land Pub.
31)  Punter, John. (1999) Design guidelines in American cities: A review of design policies and guidance in five west coast cities, Liverpool University Press, Liverpool
32)  Rapoport, Amos. (1994) A critical look at the concept ‘place’, National Geographic Journal of India, Vol.40, No.1-2, pp.31-45.
33)  Ryan, Richard M & Frederick, Christina. (1997) On energy, personality, and health: Subjective vitality as a dynamic reflection of well-being, Journal of personality, Vol.65, No.3, pp.529-565.
34)  Sepe, Marichela. (2017) The role of public space to achieve urban happiness, International Journal of Sustainable Development and Planning, Vol.12, No.4, pp.724-733.
35)  Shaftoe, Henry. (2008) Convivial Urban Spaces: Creating Effective Public Places, published by Earth scan: UK and USA.
36)  Shuhana, Shamsuddin. (2004) Criteria of success for traditional shopping streets in Malaysia: Case study of Kuala Lumpur. UN published Research Report, Universiti Teknologi, Malaysia.
37)  Tashakkori, Abbas & Teddlie, Charles. (2010) Handbook of Mixed Methods in social and Behavioral Research, Thousand Oaks, CA, SAGE Publications, Inc, ISBN: 1412972663.
38)  Timmer, Vanessa; Oberlander, Peter; Seymoar, Nola-Kate. (2006) The livable city: Vancouver Working Group Discussion Paper, Paper presented at the The World Urban Forum 2006.
39)  Varna, George & Tiesdell, Steve. (2010) Assessing the Publicness of Public Space: The Star Model of Publicness, Journal of Urban Design, Vol.15, No.4, pp.575-598.
40)  Von Schönfeld, Kim Carlotta & Bertolini, Luca. (2017) Urban streets: Epitomes of planning challenges and opportunities at the interface of public space and mobility, Cities, Vol.68, No.1, pp.48-55.
41)  Whyte, William H. (2000) The Social Life of Small Urban Spaces, PPS Organization press
42)  Xu, Xiaodong, Xu, Xinhan; Guan, Peng; Ren, Yu; Wang, Wei; Xu, Ning. (2018) The cause and evolution of urban street vitality under the time dimension: Nine cases of streets in Nanjing City, China, Vol.10, No.8, pp.2-19.
43)  Zeng, Chen; Song, Yan; He, Qingsong; Shen, Feixue. (2018) Spatially explicit assessment on urban vitality: case studies in Chicago and Wuhan, Sustainable Cities and Society, Vol.40, No.1, pp.296-306.