تبیین و ارزیابی شاخص‌های مؤثر بر ارتقای کارایی سیستم مدیریت پسماند مطالعه موردی: شهر یزد

نوع مقاله: مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

10.22034/jsc.2019.93625

چکیده

مدیریت مناسب مواد زائد جامد شهری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل زیست‌محیطی در سراسر جهان مطرح می‌باشد. مشکلات زیست‌محیطی و بهداشتی به وجود آمده بر اثر عدم مدیریت صحیح پسماند شامل افزایش بیماری، ازدیاد حیوانات ولگرد، آلودگی هوا، آب، زمین و غیره است. ازاین‌رو شناسایی شاخص‌ها و ارتقای کارایی سیستم مدیریت پسماند اهمیتی بسیار دارد. در پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی تلاش شده است که ضمن تبیین و ارزیابی شاخص‌های مؤثر در دو بعد تولید- تفکیک و جمع‌آوری - حمل‌ونقل راهکارهای ارتقای کارایی سیستم مشخص شود. جهت گردآوری داده‌ها از پرسشنامه استفاده‌شده است. جامعه آماری سؤالات مرتبط با شهروندان، کلیه زنان شهر یزد و جامعه آماری سؤالات مرتبط با کارشناسان، کارشناسان سازمان پسماند، حوزه خدمات شهری و سازمان محیط‌زیست می‌باشند. تعداد 70 پرسشنامه توسط کارشناسان و 70 پرسشنامه توسط زنان خانوار تکمیل‌شده است. نتایج نشان می‌دهد آگاهی اجتماعی بر روی میزان تولید پسماند شهر یزد تأثیر داشته است؛ اما بر روی جداسازی و تفکیک پسماند مؤثر نبوده است. همچنین میزان درآمد و تعداد اعضای خانواده بر روی میزان تولید پسماند شهر یزد تأثیرگذار بوده است. استفاده از تکنولوژی مناسب و به‌کارگیری بخش خصوصی بر کارایی سیستم تأثیرگذار بوده است. تعداد دفعات و زمان جمع‌آوری پسماند در شهر یزد بر بعد جمع‌آوری و حمل‌ونقل تأثیری نداشته است. دلیل عدم تأثیرگذاری را می‌توان در کمبود تعداد دفعات و نامناسب بودن زمان جمع‌آوری پسماند خشک (یک روز در هفته) و همچنین جمع‌آوری پسماند تر به‌صورت روزهای زوج یا فرد هرماه و درنتیجه عدم رضایت شهروندان از نحوه جمع‌آوری برشمرد.

کلیدواژه‌ها


1)      تقوایی، مسعود؛ موسوی، میرنجف؛ کاظمی، شمس اله؛ قنبری، حکیمه (1391) مدیریت پسماندهای جامد شهری، گامی در راستای توسعه پایدار (مطالعه موردی: شهر زنجان)، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، دوره 3، شماره 12، صص. 60-41.

2)      جهان‌آرا، مسعود (1397) بررسی نقش واسطه‌ای اعتماد، ادراکات و وفاداری نگرشی در ایجاد وفاداری رفتاری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، به راهنمایی حسین حاتمی‌نسب، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی یزد.

3)      حاتمی، صفیه (1394) ارزیابی اثربخشی گرافیک محیطی جامعه با رویکرد ترغیب محور مطالعه موردی: ارتقای فرهنگ تفکیک پسماند بین دانش‌آموزان ابتدایی، فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات، دوره 16، شماره 31، صص. 81-63.

4)      رخشانی نسب، حمیدرضا و صفری، خدیجه (1395) برنامه‌ریزی راهبردی مدیریت پسماند شهر زاهدان به روش SWOT، علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، دوره 18، شماره 3، صص. 163-139.

5)      عباسی اسفنجانی، حسین (1396) طراحی الگوی تجاری‌سازی دانشگاهی با روش معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی، پژوهشنامه بازرگانی، دوره 21، شماره 82، صص. 65-33.

6)      فرانکلین هایر، جوزف؛ هالت، توماس؛ رینگل، کریستین؛ سارستدت، مارکو (1396) جستاری بر مدل‌سازی معادلات ساختاری با استفاده از حداقل مربعات جزئی، ترجمه سید حسن حاتمی‌نسب، چاپ اول، یزد: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد.

7)      فهیمی‌نیا، محمد؛ نظری، شهرام؛ ارسنگ جنگ، شهرام؛ علیزاده متبوع، سودابه؛ ابراهیمی، عبدالله؛ بیدختی، مجید (1392) بررسی وضعیت مشارکت شهروندان در طرح تفکیک از مبدأ پسماندهای شهری و ارائه راهکارهای اصلاحی آن، نشریه دانشگاه علوم پزشکی قم، 1392، دوره 7، شماره 5، صص. 72-66.

8)      قنبری، قاسم؛ عرشی، شهنام؛ کمری، مهدی؛ سروش زاده، مریم (1394) عوامل راهبردی مدیریت پسماند، آگاهی و مشارکت شهروندان منطقه سه شهرداری تهران، سلامت اجتماعی، دوره 2، شماره 3، صص. 149-156.

9)      کریمی، جواد؛ صادقی، مهدی؛ فدایی، ابراهیم؛ مهدی‌نژاد، محمدهادی (1394) بررسی تأثیر مداخله از طریق دو روش آموزش چهره به چهره و پمفلت آموزشی بر تفکیک، جداسازی و بازیافت پسماند در شهر کلاله، فصلنامه سلامت و محیط‌زیست، دوره 8، شماره 3، صص. 284-275.

10)   مجلسی، منیره؛ زمانی، امان‌الله؛ مهدی‌پور، فیاض؛ شمسایی، وجیهه؛ شریفی ملکسری، هاجر؛ دروار، پوریا (1392) تجزیه‌وتحلیل هزینه‌های جمع‌آوری و حمل‌ونقل پسماند منطقه 1 شهر بندرعباس، بهداشت در عرصه، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دوره 1، شماره 1، صص. 45-37.

11)   نوروزیان باغانی، عباس؛ دهقانی، سمیه؛ فرزادکیا، مهدی؛ دلیخون، مهدیه، امام‌جمعه، محمدمهدی (1396) بررسی مقایسه‌ای نرخ تولید و ترکیب پسماند جامد در شهر شیراز، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، دوره 21، شماره 2، صص. 65-57.

12) Afroz, R. & Hanaki, K. & Tudin, R. (2011) Factors affecting waste generation: a study in a waste management program in Dhaka City, Bangladesh, Environmental monitoring and assessment, Vol.179, No.(1-4), pp.509-519.

13) Cervantes, D.E.T. & Martínez, A. L. & Hernández, M. C. & de Cortázar, A. L. G. (2018) Using indicators as a tool to evaluate municipal solid waste management: A critical review, Waste Management, Vol.80, pp.51-63.

14) Chen, X. & Pang, J. & Zhang, Z. & Li, H. (2014) Sustainability assessment of solid waste management in China: a decoupling and decomposition analysis. Sustainability, Vol.6, No.12, pp.9268-9281.

15) Chu, Z. & Wang, W. & Wang, B. & Zhuang, J. (2016) Research on factors influencing municipal household solid waste separate collection: Bayesian belief networks. Sustainability, Vol.8, No2, pp.152-166.

16) Coelhoa, Lineker. & Liséte, Celina. (2018) Applying life cycle assessment to support environmentally,sustainable waste management strategies in Brazil, Resources, Conservation and Recycling, Vol.128, pp.438–450.

17) Das, Swapan. & Bidyut Kr, Bhattacharyya. (2015) Optimization of municipal solid waste collection and transportation routes, Waste Management, Vol.43, pp.9-18.

18) Guerrero, Lilliana Abarca. & Ger, Maas. & William, Hogland. (2013) Solid waste management challenges for cities in developing countries, Waste Management, Vol.33, No.1, pp.220–232.

19) He, Z. & Xiong, J. & Ng, T. S. & Fan, B. & Shoemaker, C. A. (2017) Managing competitive municipal solid waste treatment systems: An agent-based approach, European Journal of Operational Research, Vol.263, No.3, pp.1063-1077.

20) Jerie, S. & Tevera, D. (2014) Solid Waste Management Practices in the Informal Sector of Gweru. Zimbabwe. J. Waste Managment, Vol.2014, pp.1-8.

21) Kerdsuwan, S. & Laohalidanond, K. & Jangsawang, W. (2015) Sustainable development and eco-friendly waste disposal technology for the local community, Energy Procedia, Vol.79, pp.119-124.

22) Liu, C. & Wu, X.W. (2011) Factors influencing municipal solid waste generation in China: A multiple statistical analysis study, Waste Management & Research, Vol.29, No4, pp.371-378.

23) Klavenieks, K. & Dzene, K. P. & Blumberga, D. (2017) Optimal strategies for municipal solid waste treatment–environmental and socio-economic criteria assessment, Energy Procedia, Vol.128, pp.512-519.

24) Ma, J. & Hipel, K. W. & Hanson, M. L. & Cai, X. & Liu, Y. (2018) An analysis of influencing factors on municipal solid waste source-separated collection behavior in Guilin, China by Using the Theory of Planned Behavior, Sustainable cities and society, Vol.37, pp.336-343.

25) McAllister, J. (2015) Factors influencing solid-waste management in the developing world. A Plan B report submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Science in Geiraphy, Utah State University.

26) Markov, I. & Varone, S. & Bierlaire, M. (2014) Vehicle routing for a complex waste collection problem. In 14th Swiss Transport Research Conference.

27) Mesjasz-Lech, A. (2014) Municipal waste management in context of sustainable urban development. Procedia-Social and Behavioral Sciences, Vol.151, pp.244-256.

28) Moh, Y. & Latifah, Abd Manaf. (2017) Solid waste management transformation and future challenges of source separation and recycling practice in Malaysia. Resources, Conservation and Recycling, Vol.116, pp.1-14.

29) Mohana, Giresh. & Ujjawal, Kumar Sinhab. & Meva, Lalc. (2016) Managing of Solid Waste through Public Private Partnership Model, Procedia Environmental Sciences, Vol.35, pp.158 – 168.

30) Olukanni, D. & Adeleke, J. & Aremu, D. (2016) A Review of Local Factors Affecting Solid Waste Collection in Nigeria, Pollution, Vol.2, No.3, pp.339-356.

31) Pires, A. & Sargedas, J. & Miguel, M. & Pina, J. & Martinho, G. (2017) A case study of packaging waste collection systems in Portugal–Part II: Environmental and economic analysis, Waste management, Vol.61, pp.108-116.

32) Singh, G. K. & Gupta, K. & Chaudhary, S. (2014) Solid waste management: its sources, collection, transportation and recycling, International Journal of Environmental Science and Development, Vol.5, No.4, pp.347-351.

33) Singh, S. & Ramakrishna, S. & Gupta, M. K. (2017) Towards zero waste manufacturing: A multidisciplinary review, Journal of Cleaner Production, Vol.168, pp.1230-1243.

34) Singhirunnusorn, W. & Donlakorn, K. & Kaewhanin, W. (2012) Contextual factors influencing household recycling behaviours: A case of waste bank project in Mahasarakham municipality, Procedia-Social and Behavioral Sciences, Vol.36, pp.688-697.

35) Son, L.H. & Louati, A. (2016) Modeling municipal solid waste collection: A generalized vehicle routing model with multiple transfer stations, gather sites and inhomogeneous vehicles in time windows, Waste Management, Vol.52, pp.34-49.

36) Song, Qingbin. & Jinhui, Li. & Xianlai, Zeng. (2015) Minimizing the increasing solid waste through zero waste strategy, Journal of Cleaner Production, Vol.104, pp.199-210.

37) Vieira, Victor H Argentino de Morais. & Matheus, Dácio R, (2018) The impact of socioeconomic factors on municipal solid waste generation in SãoPaulo, Brazil, Waste Management & esearch, Vol.36, No.1, pp.79-85.

38) Yang, L. & Li, Z. S. & Fu, H. Z. (2011) Model of municipal solid waste source separation activity: A case study of Beijing, Journal of the Air & Waste Management Association, Vol.61, No.2, pp.157-163.

39) Zaman, A. U. (2015) A comprehensive review of the development of zero waste management: lessons learned and guidelines, Journal of Cleaner Production, Vol.91, pp.12-25.

40) Zeller, V. & Towa, E. & Degrez, M. & Achten, W. M. (2019) Urban waste flows and their potential for a circular economy model at city-region level, Waste Management, Vol.83, pp.83-94.