تبیین مسائل حکمروایی شهری در سناریوهای آینده کلان‌شهر تهران مبتنی بر رویکرد تبدیل سناریوهای کیفی به کمی

نوع مقاله: مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استاد تمام جغرافیا وبرنامه ریزی روستایی دانشگاه تربیت مدرس

4 دانشیار شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22034/jsc.2019.188307.1027

چکیده

پیچیدگی‌های عملکردی، ساختاری و ذاتی شهرهای امروزی و انبوه عدم قطعیت‌های ناشی از این پیچیدگی‌ها در کنار رشد برق‌آسای شهرها در همه ابعاد، پرداختن به آینده‌های بلندمدت آن‌ها را بسیار دشوار کرده است. در این بستر است که سناریو نگاری در مدیریت شهری رواج پیداکرده و اخیراً با استقبال گسترده‌ای از طرف مدیران، تصمیم­گیران و تحلیل­گران موضوعات شهری روبه‌رو شده است. باوجوداین، کاربردی ساختن سناریوها در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری یک دغدغه کلیدی است که در پاسخ به این دغدغه استفاده روش‌های ترکیبی سناریو نگاری و تبدیل داستان‌های سناریوها به مدل‌های کمی و قابل ارزیابی موردتوجه قرارگرفته است. گرچه تمرکز بیشتر مطالعات صورت گرفته بر استفاده از روش‌های ترکیبی برای ساخت سناریوهای محیطی (تغییر اقلیم، آب، تغییر کاربری اراضی و..) بوده است، اما از ظرفیت این رویکرد برای بهره‌گیری در سناریوهای حکمروایی شهری نباید غافل بود. در این پژوهش سناریوهای کیفی حکمروایی شهری کلان‌شهر تهران با استفاده از روش نقشه شناختی فازی مدل‌سازی شده و میزان تأثیرگذاری هر سناریو بر مسائل کلیدی حکمروایی شهری به‌صورت کمی ارزیابی‌شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بر اساس سه عدم قطعیت بحرانی: 1- مشارکت سمن‌ها و نهادهای مدنی در مدیریت شهری، 2- تأثیر فرآیند جهانی‌شدن بر کلان‌شهر تهران و 3- میزان تغییر و اصلاحات در نظام اداره کشور، هشت سناریوی ممکن شکل خواهد گرفت، که دراین‌بین پنج سناریوی سازگار آینده‌های متفاوتی برای حکمروایی کلان‌شهر تهران رقم خواهند زد. میزان تأثیرگذاری هرکدام بر هفت مسئله کلیدی حکمروایی شهری متفاوت است و بر اساس مدل‌سازی صورت گرفته، غیر از سناریوی اول که حکمروایی شهری تهران در وضعیت ایده‌ال قرار دارد، در همه سناریوهای باقی‌مانده مسائل حکمروایی تشدید خواهند شد.

کلیدواژه‌ها


1)      قدیر صیامی و وکیلی، جواد (1394) تبیین سناریوهای مشارکت جویانه و دمکراتیک نهادی در ساختار نظام حکمروایی منطقه کلان‌شهری تهران، مجله راهبرد و مجلس، سال 23، شماره 86، تابستان 1395، صص.302-269.

2)      احمدی، نسیبه (1388) معرفی و نقد روش دلفی، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 22، دی‌ماه 1388، صص.100-108.

3)      تقی زادگان کلوجه، عباس (1387) کاربرد روش نگاشت فازی در سیستم پرداخت از طریق موبایل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام حسین.

4)      صوفیا آبادی، جواد؛ کلاهی، بهاره؛ والمحمدی، چنگیز؛ موحدی، محمدمهدی (1394) استراتژی شناختی فازی در تعیین مسیر موفقیت سازمان، مجله مدیریت بهره‌وری، سال 9، شماره 34، صص. 223-201.

5)      فراست خواه، مقصود؛ بازرگان، عباس؛ لوکس، کارو (1386) بررسی رابطه نظام‌های تضمین کیفیت آموزش عالی با زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی (نقشه شناختی با تأکید بر مورد ایران)، مجله نامه علوم اجتماعی، شماره 31، پاییز 1386، صص.20-1.

6)     Alcamo, J. (2008) Developments in Integrated Environmental Assessment, Developments in Integrated Environmental Assessment, Vol.2, pp.123–150.

7)     Booth, E. G. & Jiangxiao, Qiu. & Stephen, R. Carpenter & Jason, Schatz. & Xi, Chen. & Christopher, Kucharik. & Steven P. Loheide. & Melissa, M. Motew. & Jenny, M. Seifert.  & Monica, G.Turner (2016) From qualitative to quantitative environmental scenarios: Translating storylines into biophysical modeling inputs at the watershed scale, Environmental Modelling and Software, Vol.85, pp. 80–97.

8)     Byung Sung Yoon, A.J.J. (2016) Comparative Analysis for Fuzzy Cognitive Mapping 2016 Proceedings of PICMET 16: Technology Management for Social Innovation, pp.1897–1906.

9)     Chakraborty, A. & McMillan, A. (2015) Scenario Planning for Urban Planners: Toward a Practitioner’s Guide, Journal of the American Planning Association. Routledge, Vol.81, No.1, pp.18–29.

10) Da Costa, O. & Philine, Warnke. & Cristiano, Cagnin. & Fabiana, Scapolo. (2008) The Impact of Foresight on policy-making: Insights from the FORLEARN Mutual Learning Process, Technology Analysis & Strategic Management, Vol.20, No.3, pp.369-387.

11) Eriksson, E. A. & Weber, K. M. (2008) Adaptive Foresight: Navigating the complex landscape of policy strategies, Technological Forecasting and Social Change, Vol.75, No.4, pp.462–482.

12) Floyd, J. & Hayward, P. (2008) Fostering social foresight in the community sector, 5th AGSE International Entrepreneurship Research Exchange, 5-8 February, Swinburne University of Technology, Melbourne, Australia. 2008, (November 2006), pp.1083–1096.

13) Gordon, T. & Pease, A. (2006) RT Delphi: An efficient, “round-less” almost real time Delphi method, Technological Forecasting and Social Change, Vol.73, No.4, pp.321–333.

14) Houet, T. & Marchadier, C. & Bretagne, G. & Moine, M.P. & Rahim, Aguejdad. & Vincent, Viguie. & Bonhomme, M. & Lemonsu, A. & Avner, P. & Hidalgo, Julia. & Masson, V. (2016) Combining narratives and modelling approaches to simulate fine scale and long-term urban growth scenarios for climate adaptation, Environmental Modelling & Software, Vol.86, pp.1-13.

15) Gordon, T. (2009) the REAL-TIME delphi method-excerpt from Futures Research Methodology—. Available at: http://107.22.164.43/millennium/RTD-method.pdf (Accessed: 31 May 2019).

16) Kosow, H. (2011) Consistent context scenarios: A new approach to story and simulation, The 4th International Seville Conference on Future-Oriented Technology Analysis (FTA). At: Seville, Spain,12.-13.05. 2011

17) Mallampalli, Varun Rao. & Mavrommati, Georgia. & Thompson, Jonathan. & Duveneck, Matthew. & Meyer, Spencer, & Ligmann-Zielinska, Arika. & GottschalkDruschke, Caroline. & Hychka, Kristen. & Melissa, A.Kenney. & Kok, Kasper. & Mark, E.Borsuka. (2016) Methods for translating narrative scenarios into quantitative assessments of land use change, Environmental Modelling and Software, Vol.82, pp.7-20.

18) Marvin, S. & May, T. & Perry, B. & Puglisi, M. (2002) Evaluating Urban Futures: Synthesis of Phase 1 Findings, Interim Report to ODPM, manchester, center for sustainable urban and regional future(SURF).

19) Ozesmi, U. O. S. (2004) Ecological models based on people’s knowledge: a multi-step fuzzy cognitive mapping approach, Ecological Modelling, Vol.176, No.(1–2), pp.43–64.

20) Papageorgiou, E. I. (Ed. . (2014) ‘Fuzzy Cognitive Maps for Applied Sciences and Engineering,Chapter 2 Fuzzy Cognitive Maps as Representations of Mental Models and Group Beliefs’. springer.

21) Puglisi, M. & While, A. (2004) ‘futures work in urban and regional governance: rhetoric or reality? Lecturer in Town and Regional Planning, Department of Civic Design, University of Liverpool.

22) Slaughter, R. a. (2002) From forecasting and scenarios to social construction: changing methodological paradigms in futures studies, Foresight, Vol.4, No.3, pp. 26–31.

23) Stojanovic, M. & Mitkovic, P. & Mitkovic, M. (2015) The scenario method in urban planning, Facta universitatis - series: Architecture and Civil Engineering, Vol.12, No.1, pp.81-95.

24) Voss, J.P. & Truffer, B. & Konrad, K. (2006) Sustainability foresight: reflexive governance in the transformation of utility systems in Reflexive Governance for Sustainable Development (pp. 162-188). Edward Elgar Publishing Ltd.

25) Pedde, S. & Kasper, KokJanina. & Onigkeit, Calum. & Brown, Ian. & Holman, Paula. & Harrison, A. (2018) Bridging uncertainty concepts across narratives and simulations in environmental scenarios, Regional Environmental Change, Vol.19, No.3, pp.655–666.

26) UNDP Global Centre for Public Service foresight (2014) Foresight The Manual, UNDP Global Centre for Public Service foresight: the manual.

27) Vasslides, J. & Jensen, O. (2016) Fuzzy cognitive mapping in support of integrated ecosystem assessments: Developing a shared conceptual model among stakeholder, Journal of Environmental Management, Vol.166, pp. 348–356.

28) Conway, M. & Stewart, C. (2005) Creating and sustaining foresight in Australia: A review of government foresight. Australian institute monograph series.

29) Kim, Dong Hwan. (2005) Cognitive maps of policy makers on financial crises of southe KOREA & MALAYSIA: A Comparative study , International Review of Public Administration, Vol.9, No.2, pp.31-38.

30) Kosow, Hannah.  & Gaßner, Robert. (2008) Methods of Future and Scenario Analysis: Overview, Assessment, and Selection Criteria, 133p, Series DIE Studies, 39, Bonn, ISBN:978-3-88985-375-2.