تحلیل و ارزیابی جایگاه مال‌ها به‌مثابه فضای عمومی مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم تهران

نوع مقاله: مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران

2 دانشیار شهرسازی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران

10.22034/jsc.2019.90905

چکیده

عمومی شدن فضاهای تجاری، یکی از روندهای وابسته به خصوصی‌سازی فضای عمومی است که در طی آن، فضاهای تجاری مدرن مانند مراکز خرید و مال‌ها، با ایجاد کارکردهای چندمنظوره، امکان دسترس‌پذیری بیشتری برای عموم فراهم می‌کنند و بیش‌ازپیش در جایگاه فضای عمومی قرار می‌گیرند. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر، تحلیل و ارزیابی جایگاه مال‌ها به‌عنوان نوعی از فضای عمومی است که بامطالعه موردی مرکز خرید پالادیوم در منطقه 1 تهران انجام‌شده است. روش تحقیق، از نوع کیفی بر مبنای مطالعه کتابخانه‌ای، مصاحبه و گفتگو با 32 نفر از کاربران مجتمع پالادیوم بود که به روش هدفمند انتخاب شدند. معیار توقف نمونه‌گیری، اشباع نظری و تکراری شدن پاسخ‌ها بود. سنجه‌های تحقیق نیز در قالب یک پرسشنامه کیفی نیمه ساختاریافته با 7 مؤلفه اصلی و 34 سؤال پیاده‌سازی شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش آمار توصیفی و کدگذاری مرحله‌ای استفاده شد. نتایج نشان می­دهد که مجتمع پالادیوم علیرغم ناکارآمدی در برخی مؤلفه‌های فضای عمومی، ویژگی‌هایی دارد که کاربران، آن را به سایر مراکز خرید در تهران ترجیح می‌دهند. چند کارکردی بودن، آسایش اقلیمی، کیفیت محیطی و امنیت بالا، مهم‌ترین دلایل استقبال از پالادیوم بود. همچنین استفاده جوانان و زنان از این فضا، به‌مثابه‌نوعی منزلت یابی و تمایز زدایی است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که مال‌ها علیرغم ترویج فرهنگ مصرف و محدودیت‌هایی که بر کاربران خود اعمال می‌کنند، به دلیل «سبک زندگی طبقه متوسط» و «وجود محدودیت‌های ساختاری حاکم بر فضاهای عمومی کشور»، به‌عنوان نوعی از «فضاهای عمومی جایگزین» عمل می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


1)      ازکیا، مصطفی و دربان آستانه، علیرضا (1382) روش‌های کاربردی تحقیق، چاپ نخست، تهران: انتشارات کیهان.

2)      استراس، آنسلم؛ کوربین، جولیت (1393) اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، رویه‌ها و شیوه‌ها، ترجمه بیوک محمدی، چاپ نخست، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

3)      اشرفی، یوسف (1393) مدرنیته و تأثیر آن بر تحولات کارکردی فضاهای عمومی شهری در تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی احمد پوراحمد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

4)      رضایی نیا، حسن (1397) تبیین سازوکارهای تولید اجتماعی فضاهای عمومی در شهر تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی احمد پوراحمد و کرامت‌الله زیاری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

5)      زمانی، بهادر؛ قلعه‌نویی، محمود؛ فاضلی، پریسا (1397) ارزیابی عمومیت مراکز خرید معاصر، مورد مطالعاتی: مجموعه سیتی سنتر اصفهان، معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، تابستان 1397، دوره 11، شماره 23، صص. 196-185.

6)      شریعت پناهی، لوییز (1392) تجربه زیسته زنان در مراکز خرید، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، به راهنمایی علی‌اصغر سعیدی و عبدالحسین کلانتری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

7)      عسگری، علی؛ نصیرسلامی، سیدمحمدرضا؛ سلطان‌زاده، حسین؛ هاشم‌نژاد شیرازی، هاشم (1397) معماری مصرفی؛ تحلیلی معناشناختی بر پدیده مصرف در مراکز بزرگ خرید شهری، باغ نظر، دوره 15، شماره 59، صص. 28-17.

8)      کاظمی، عباس (1384) زندگی روزمره در مراکز خرید (مطالعه موردی مراکز خرید در شهر تهران)، رساله دکتری جامعه‌شناسی، به راهنمایی یوسف اباذری و تقی آزاد ارمکی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.

9)      کاظمی، عباس و امیرابراهیمی، مسرت (1397) مطالعه ابعاد فرهنگی و اجتماعی مگا مال‌ها و مجتمع‌های بزرگ تجاری، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، شهرداری تهران.

10)   کاظمی، عباس و رضائی، محمد (1387) دیالکتیک تمایز و تمایز زدایی پرسه‌زنی وزندگی گروه‌های فرودست شهری در مراکز خرید تهران، تحقیقات فرهنگی ایران، بهار 1387، دوره 1، شماره 1، صص. 24-1.

11)   کاظمی، عباس (1394) پرسه‌زنی و زندگی روزمره ایرانی، تهران: فرهنگ جاوید.

12)   محمد پور، احمد؛ بهمنی، مریم؛ علیزاده، مهدی (1390) مطالعه تفسیری خرده‌فرهنگ دختران پاساژ گرد به شیوه تحلیل موضوعی (مطالعه موردی: پاساژ ستاره فارس شیراز)، زن در فرهنگ و هنر، تابستان 1390، دوره 2، شماره 4، صص. 79-61.

13)   مدنی‌پور، علی (1381) تهران ظهور یک کلان‌شهر، چاپ نخست، تهران: انتشارات پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

14)   معصومی، مریم (1396) نقش مگا مال‌ها در بازتولید انضباط اجتماعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی.

15)   نادری، احمد و حسینی، شیرین (1395) تهران در محاصره سرمایه‌داری: مطالعه موردی مجتمع تجاری، فرهنگی، تفریحی کوروش، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، پاییز و زمستان 1395، دوره 6، شماره 2، صص. 115-95.

16) Abaza, Mona. (2001), Shopping Malls, Consumer Culture and the Reshaping of Public Space in Egypt, Theory Culture Society, Vol.18, No.5, pp.97-122.

17) Aceska, Ana. & Heer, Barbara (2019) Everyday Encounters in the Shopping Mall: (Un) Making Boundaries in the Divided Cities of Johannesburg and Mostar, Journal Anthropological Forum A Journal of Social Anthropology and Comparative Sociology, Vol.29, No.1, pp.47-61.

18) Ahmed, Zafar, & Ghingold, Morry. & Dahari, Zainurin. (2007) Malaysian shopping mall behavior: an exploratory study, Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, Vol.19, No.4, pp.331-348.

19) Bugariĉ, Boŝtjan. (2006) Transformation of public space from modernism to consumerism, Urbani Izziv, Vol.17, No.1, pp.173-176.

20) Carmona, Matthew. (2015) Re-theorising contemporary public space: a new narrative and a new normative, Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, Vol.8, No.4, pp.373-405.

21) Carmona, Matthew. & Heath, Tim. & Oc, Taner. & Tiesdell, Steve. (2003) Public Places Urban Spaces, the Dimensions of Urban Design, Oxford, Architectural Press

22) Chiodelli, Francesco. & Moroni, Stefano. (2015) Do malls contribute to the privatisation of public space and the erosion of the public sphere? Reconsidering the role of shopping centres, City, Culture and Society, Vol.6, pp.35-42.

23) De Magalhaes, Claudio. & Trigo, Sonia Freire. (2017) Contracting out publicness: The private management of the urban public realm and its implications, Progress in Planning, Vol.115, pp.1-28.

24) Devereux, Mike. & Littlefield, David. (2017) A literature review on the privatisation of public space, Project Report- UWE, Available at: http://eprints.uwe.ac.uk/31529.

25) Erkip, Feyzan. (2003) The shopping mall as an emergent public space in Turkey, Environment and Planning A, Vol.35, pp.1073-1093.

26) Erkip, Feyzan. (2005) The rise of the shopping mall in Turkey: the use and appeal of a mall in Ankara, Cities, Vol.22, No.2, pp.89-108.

27) Farrag, Dalia A. & El Sayed, Ismail M. & Belk, Russell W. (2010) Mall Shopping Motives and Activities: A Multimethod Approach, Journal of International Consumer Marketing, Vol.22, pp. 95-115.

28) Fyfe, Nicholas R. (1998) Images of the Street: Planning, Identity & Control in Public Space, New York & London: Routledge

29) Jäger, Philipp Frank. (2016) Where the whole city meets: youth, gender and consumerism in the social space of the MEGA shopping mall in Aktobe, westernKazakhstan, Journal of Central Asian Survey, Vol.35, No.2, pp.178-194.

30) Kathiravelu, Laavanya. (2016) Migrant Dubai: Low Wage Workers and the Construction of a Global City, Palgrave Macmillan.

31) Khare, Arpita. (2011) Mall shopping behaviour of Indian small town consumers, Journal of Retailing and Consumer Services, Vol.18, No.1, pp.110-118.

32) Kohn, Margaret (2004), Brave New Neighborhoods: The Privatization of Public Space, Routledge: New York and London.

33) Kressel, Shirley. (1998) Privatizing the public realm, New Democracy World, available at: http://www.newdemocracyworld.org/old/space.htm, Accessed July 20, 2018.

34) Malone, Karen. (2002) Street life: youth, culture and competing uses of public space, Environment and Urbanization, Vol.14, pp.157- 168

35) Manzo, John. (2005) Social Control and the Management of “Personal” Space in Shopping Malls, space & culture, Vol.8, No.1, pp.83-97.

36) Miller, Jacob. (2014) Affect, consumption, and identity at a Buenos Aires shopping mall, Environment and Planning A, 2014, Vol.46, pp.46-61

37) Ozorhon, Guliz. & Ozorhon, Ilker Fatih. (2014) Investigation of the change of the shopping mall’s space organization in Istanbul, Journal of Architecture and Urbanism, Vol.38, No.2, pp.120-129.

38) Özsoy, Malike. (2010) User preferences on transformations of shopping centers into private urban public spaces: The case of Izmir, Turkey, African Journal of Business Management, Vol.4, No.10,  pp.1990-2005

39) Polat, Sibel. & Dostoglu, Neslihan. (2011) From a Public Space to a Shopping Mall: The Case of City Square in Bursa, Turkey. Ozean Journal of Applied Sciences Vol.4,  No.3, pp.281-293.

40) Schmidt, Leonie. (2012) Urban Islamic spectacles: transforming the space of the shopping mall during Ramadan in Indonesia, Inter-Asia Cultural Studies, Vol.13,  No.3, pp.384-407.

41) Shtern, Marik. (2016) Urban neoliberalism vs. ethno-national division: The case of West Jerusalem's shopping malls, Cities, Vol.52,  pp.132-139

42) Staeheli, Lynn; Mitchel, Don (2006), USA’s Destiny, Regulating Space and Creating Community in American Shopping Malls, Urban Studies, Vol.43, No.(5-6), pp.977–992

43) Tani, Sirpa. (2015) Loosening/tightening spaces in the geographies of hanging out, Social & Cultural Geography, Vol.16, No.2, pp.125-145.

44) Timothy, Dallen J. (2005), Shopping Tourism, Retailing and Leisure, London: Channel View Publications.

45) Van Melik, Rianne. (2009) Visualises the effect of private sector involvement on redeveloped public spaces in the Netherlands. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, Vol.100, No.1, pp.114-120.

46) Van Melik, Rianne. & Van Aalst, Irina. & Van Weesep, Jan. (2007) Fear and Fantasy in the Public Domain: The Development of Secured and Themed Urban Space, Journal of Urban Design, Vol.12, No.1, pp.25-42.

47) Van Melik, Rianne. & Van Aalst, Irina. & Van Weesep, Jan. (2009) The private sector and public space in Dutch city centres, Cities, Vol.26, pp.202-209

48) Voyce, Malcolm. (2006), Shopping malls in Australia: The end of public space and the rise of consumerist citizenship? Journal of Sociology, Vol.42, No.3, pp.269-286.

49) Voyce, Malcolm. (2007), Shopping Malls in India: New Social Dividing Practices, Economic and Political Weekly, Vol.42, No.22, pp.2055-2062.

50) Willig, Carla. (2013) Introducing Qualitative Research, In: Psychology, McGraw-Hill International, Third Edition, Berkshire.