مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

تحلیل عوامل مؤثر بر زیست شبانه در محورهای چند عملکردی مطالعه موردی : خیابان شبرنگ مریوان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
هیمن رحمن پور
کیومرث حبیبی
مهدی سعیدی
گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
10.22034/jsc.2025.501949.1831
چکیده
با رشد شهرنشینی در جهان و تأکید بر توسعه پایدار، تبدیل معابر شهری به پیاده‌راه به‌عنوان رویکردی مؤثر در ارتقای کیفیت زندگی شهری شناخته‌شده است. در ایران نیز، اهمیت طراحی فضاهای پیاده محور به‌ویژه در مناطق تاریخی و مرکزی شهرها، به دلیل تأثیرات آن بر سرزندگی، امنیت محیطی، و اقتصاد شبانه، به‌طور فزاینده‌ای موردتوجه قرارگرفته است. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل نقش و اهمیت مؤلفه‌های مؤثر بر زیست شبانه در خیابان شبرنگ به‌منظور شناسایی عوامل تأثیرگذار بر توسعه زیست شبانه در بافت مرکزی انجام‌شده است. این خیابان به دلیل موقعیت تاریخی، اجتماعی، و تجاری منحصربه‌فرد خود، پتانسیل بالایی برای ارتقای زیست شبانه و تقویت تعاملات اجتماعی دارد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل عاملی تأییدی (CFA) با استفاده از نرم‌افزار Smart PLS است. داده‌ها با پرسش‌نامه جمع‌آوری و از طریق شاخص‌های کالبدی، اجتماعی، کارکردی، اقتصادی، و زیست‌محیطی تحلیل‌شده‌اند. نتایج نشان داد که ابعاد اجتماعی با ضریب 0.935 و کارکردی با ضریب 0.820 بیشترین تأثیر را بر تقویت زیست شبانه دارند. همچنین، شاخص‌های کالبدی، اقتصادی و زیست‌محیطی با ضرایب 0.709، 0.694 و 0.678 نیز نقش مؤثری ایفا می‌کنند. بهبود مبلمان شهری، افزایش تنوع و مقیاس کاربری‌ها، ارتقای روشنایی و امنیت محور و برگزاری فعالیت‌ها و رویدادهای شبانه از عوامل کلیدی شناسایی‌شده‌اند. این پژوهش اطلاعات ارزشمندی برای تصمیم‌گیران شهری و سیاست‌گذاران فراهم می‌آورد که می‌تواند در طراحی شهرهای پایدار و تقویت اقتصاد شبانه به کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها
زیست شبانه
پیاده‌راه
خیابان شبرنگ مریوان
سرزندگی شهری
تحلیل عاملی تأییدی (CFA)
  1. آنی زاده، علی. (1397). زندگی شبانه در فرهنگ مردم ایران. فرهنگ و ادبیات عامه. 6(21). 98-73.
  2. آزادارمکی، مرضیه. (1400). احیا زندگی شبانه در بافت فرسوده شهری خیابان لاله‌زار. نشریه جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر،
  3. 3 (2)، 32-1. https://doi.org/10.34785/J016.2021.979
  4. پهلوان شریف، سعید و شریف نیا، سید حمید. (1397). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزارAmos. تهران: آرتین طب.
  5. پاکزاد، جهانشاه. (1400). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری.
  6. حبیبی، کیومرث و بهزادفرد، مصطفی. (1399). شهرسازی در مدار پیاده راهوری. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
  7. حبیبی، کیومرث؛ بهزادفر، مصطفی و جابری، آیرین. (1390). پیاده راه، محرک توسعه در بافت کهن شهری؛ بررسی نقش محور استروگت در شهر کپنهاگ. منظر، 3(15). 61-55.
  8. حبیبی، میترا و بهنامی فر، فایزه. (1397). بررسی میزان تأثیرگذاری عوامل محیطی بر افزایش فعالیت دختران و پسران نوجوان در فضاهای شهری مطالعه موردی خیابان آزادی کرج. فصلنامه مطالعات شهری، 17(4)، 26-17.  Doi:10.34785/J011.2018.005
  9. خورسند، رامین؛ خیرالدین، رضا و علی‌الحسابی، مهران. (1399). زندگی شبانه‌شهری از منظر آموزه‌های اسلامی: استنباط الگوی بومی شهر24 ساعته و حیات شبانه متناسب با سبک زندگی اسلامی. فصلنامه مقاله‌های معماری اسلامی، 8(4)، 36-13.
  10. دوستی، سمانه. (1401). امکان‌سنجی اجرای طرح زندگی شبانه با رویکرد پدیدارشناسی در منطقه 22. معماری شناسی، 5 (24)، 130-122.
  11. سعیدی، مهدی؛ خیرالدین، رضا و بهزادفر، مصطفی. (1399). تبیین عوامل مؤثر بر سرزندگی فضای عمومی مطالعه موردی: چهارراه ولیعصر شهر تهران. مجله شهر پایدار، 3(2)، 135-105. Doi:10.22034/jsc.2020.234241.1252
  12. سعیدی، مهدی؛ گودرزی، غزاله؛ فتاحی، مهکامه و عطایی، آذین. (1403). تدوین سناریوهای مؤثر بر اجتماع‌پذیری فضاهای عمومی مطالعه موردی: پارک هوافضا، منطقه 21 تهران. مجله شهر پایدار، 1(7)، 20-1. Doi:10.22034/jsc.2024.411186.1731
  13. سعیدی مفرد، ساناز؛ وظیفه دان، پریسا؛ حسینی مقدم شاندیز، افسانه و برکسه، سپهر. (1393). بررسی تأثیر آسایش اقلیمی بر طراحی فضای شهری پیاده مدار نمونه موردی: خیابان دانشگاه مشهد. همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت خوانش هویت ایرانی اسلامی در معماری و شهرسازی.
  14. سجادزاده، حسن و بهادر، عادل. (1401). ارزیابی اولویت‌های کیفیت محیطی حیات شبانه در فضای شهری از منظر کاربران (نمونة موردی: فضاهای شهری در شهر همدان). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 54 (2)، 733-713. Doi:10.22059/jhgr.2021.318079.1008246
  15. شکوهی، علی؛ ساشورپور، مهدی و صالحی، رحمان. (1394). ارزیابی قابلیت پیاده‌مداری با بررسی تجارب داخلی و خارجی. دومین کنفرانس ملی معماری و منظر شهری پایدار.
  16. صمدی، رضا؛ خاکپور، براتعلی؛ رهنما، محمدرحیم؛ خوارزمی، امیدعلی. (1400). برنامه‌ریزی و آمایش راهبردهای تحقق شهر شبانه در کلان‌شهر مشهد با تأکید بر شاخص‌های سرزندگی شهری. آمایش جغرافیایی فضا، 11(41)، 22-1. Doi:10.30488/gps.2020.110898
  17. عزیزی، محمدمهدی و قانع، مهسا. (1403). تحلیل عوامل مؤثر بر زندگی شبانه شهری با استفاده از روش تحلیل اثرات متقاطع. نشریه علمی نامه معماری و شهرسازی، 17 (44)، 75-95. Doi:10.30480/aup.2024.5216.2122
  18. کاشانی جو، خشایار. (1389). پیاده راه‌ها؛ از مبانی طراحی تا ویژگی‌های کارکردی. چاپ اول. تهران: انتشارات آذرخش.
  19. کاظمی، شعاع و کردلو، مهرانگیز. (1400). سبک زندگی مبتنی بر زیست شبانه. پژوهشنامه سبک زندگی، 7(1)، 116-99.
  20. Dor:20.1001.1.24763101.1400.7.1.6.7
  21. نیازخانی، معصومه. (1398). شناسایی جنبه‌های اجتماعی فرهنگی زیست شبانه در محیط‌های شهری، مطالعه موردی: شهر تهران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علم و فرهنگ.
  22. قنبری، هادی. (1399). بررسی تطبیقی پیاده‌راه‌های تربیت و ولیعصر شهر تبریز از منظر مؤلفه‌های پیاده‌مداری. آمایش محیط، 13(50)، 110-85.
  23. فرمانداری مریوان. (1403). معرفی شهرستان. www.marivan.gov.ir
  24. کرمونا، متیو؛ تیم هیت، ترانک و استیون تیسدل. (1391). مکان‌های عمومی، فضاهای شهری. مترجمان: فریبا قرائی، اسماعیل صالحی، زهرا اهری، مهشید شکوهی. چاپ سوم. تهران: انتشارات دانشگاه هنر
  25. گل، یان. (1389). فضاهای عمومی و زندگی جمعی. مترجمان: محمدصادق سهیلی پور و علی غفاری، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

 

  1. Anizadeh, A. (2018). Nightlife in Iranian folk culture. Culture and Popular Literature, 6(21), 73-98. [in persian]
  2. Azad Armaki, M. (2021). Reviving nightlife in the worn-out urban fabric of Lalehzar Street. Journal of Sociology of Culture and Art, 3(2), 1-32. https://doi.org/10.34785/J016.2021.979 [in persian]
  3. Azizi, M. M., & Ghane, M. (2024). Analysis of factors affecting urban nightlife using cross-impact analysis method. Journal of Architecture and Urban Planning, 17(44), 75-95. https://doi.org/10.30480/aup.2024.5216.2122 [in persian]
  4. Carmona, M. (2021). Public places urban spaces: The dimensions of urban design. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315158457
  5. Carmona, M., Heath, T., Oc, T., & Tiesdell, S. (2012). Public places, urban spaces: The dimensions of urban design (F. Gharaei, E. Salehi, Z. Ahari, & M. Shokouhi, Trans.; 3rd ed.). Tehran: University of Art Press. (Original work published 2003) [in persian]
  6. Dannenberg, A. L., Cramer, T. W., & Gibson, C. J. (2005). Assessing the walkability of the workplace: a new audit tool. American Journal of Health Promotion, 20(1), 39-44. https://doi.org/10.4278/0890-1171-20.1.39
  7. Djahel, S., Doolan, R., Muntean, G.-M., & Murphy, J. (2014). A communications-oriented perspective on traffic management systems for smart cities: Challenges and innovative approaches. IEEE Communications Surveys & Tutorials, 17(1), 125-151. https://doi.org/10.1109/COMST.2014.2339817
  8. Dousti, S. (2022). Feasibility study of implementing a nightlife plan with a phenomenological approach in District 22 of Tehran. Architectural Studies, 5(24), 122-130. [in persian]
  9. Ewing, R., & Handy, S. (2009). Measuring the unmeasurable: Urban design qualities related to walkability. Journal of Urban Design, 14(1), 65-84. https://doi.org/10.1080/13574800802451155
  10. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312
  11. Frank, L. D. (2003). Health and community design: The impact of the built environment on physical activity. Island Press.
  12. Gehl, J. (2010). Public spaces and public life (M. S. Soheilipour & A. Ghaffari, Trans.). Tehran: Shahid Beheshti University Press. (Original work published 1996) [in persian]
  13. Gehl, J. (2022). "The Human Dimension": from Cities for People (2010). In The Sustainable Urban Development Reader (pp. 137-139). Routledge.
  14. Ghanbari, H. (2020). A comparative study of Tarbiyat and Valiasr pedestrian streets in Tabriz from the perspective of walkability components.  Environmental Planning (Amayesh-e Mohit), 13 (50), 85-110. [in persian]
  15. Giacomo Bottà. (2025). Extracting the night: Cultural extractivism and urban nightlife in Helsinki. City, Culture and Society, 41, 100625. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2025.100625
  16. Habibi, K., & Behzadfar, M. (2020). Urbanism on the path of walkability. Tehran: Iran University of Science and Technology Press. [in persian]
  17. Habibi, K., Behzadfar, M., & Jaberi, A. (2011). Pedestrian street, a catalyst for development in the old urban fabric; A study of the Strøget axis in Copenhagen. Manzar, 3(15), 55-61. [in persian]
  18. Habibi, M., & Behnamifar, F. (2018). Investigating the impact of environmental factors on increasing the activity of adolescent girls and boys in urban spaces: A case study of Azadi Street, Karaj. Urban Studies Quarterly, 17(4), 17-26. https://doi.org/10.34785/J011.2018.005 [in persian]
  19. Harun, N. Z., Nashar, A., & Bachok, S. (2020). Walkability factors for a campus street. Journal of Planning Malaysia, 18. https://doi.org/10.21837/pm.v18i11.708
  20. Jayakody, R. R. J. C., Keraminiyage, K., Alston, M., & Dias, N. (2018). Design factors for a successful Shared Street Space (SSS) design. International Journal of Strategic Property Management, 22(4), 278-289. https://doi.org/10.3846/ijspm.2018.3685
  21. Kashanijou, K. (2010). Pedestrian paths: From design principles to functional characteristics (1st ed.). Tehran: Azarakhsh Publications. [in persian]
  22. Kazemi, S., & Kordlou, M. (2021). Lifestyle based on nightlife. Journal of Lifestyle Research, 7(1), 99-116. https://dorl.net/dor/20.1001.1.24763101.1400.7.1.6.7 [in persian]
  23. Khorasand, R., Kheiruddin, R., & Ali Al-Hesabi, M. (2020). Urban nightlife from the perspective of Islamic teachings: Inferring an indigenous model for the 24-hour city and nightlife in accordance with the Islamic lifestyle. Journal of Islamic Architecture Research, 8(4), 13-36. [in persian]
  24. Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Publications.
  25. Kumar, R. (2009). Walkability of neighborhoods: A critical analysis of zoning codes [Master's thesis, University of Cincinnati]. OhioLINK Electronic Theses and Dissertations Center. http://rave.ohiolink.edu/etdc/view?acc_num=ucin1249491710
  26. Lo, R. H. (2009). Walkability: what is it?. Journal of Urbanism, 2(2), 145-166. https://doi.org/10.1080/17549170903092867
  27. Lynch, K. (1960). The image of the environment. The Image of the City, 11, 1-13.
  28. Marivan Governor's Office. (2024). Introduction to the city [County]. Retrieved from www.marivan.gov.ir [in persian]
  29. Miyakoda, A. (2004). A pedestrian friendly environment for Downtown Baton Rouge [Master's thesis, Louisiana State University and Agricultural & Mechanical College].
  30. Moeini, S. M. (2012). Attitudes to urban walking in Tehran. Environment and Planning B: Planning and Design, 39(2), 344-359. https://doi.org/10.1068/b36177
  31. Montgomery, C. (2013). Happy city: Transforming our lives through urban design. Penguin UK.
  32. Montgomery, J. (2023). Making a city: The place-making culture of urban spaces. Urban Studies, 59(4).
  33. Ngesan, M. R., & Karim, H. A. (2012). Night time social behavior in urban outdoor spaces of Shah Alam. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 50, 959-968. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.08.097
  34. Niazakhani, M. (2019). Identifying the socio-cultural aspects of nightlife in urban environments: A case study of Tehran (Master's thesis). University of Science and Culture. [in persian]
  35. Pahlavan Sharif, S., & Sharifnia, S. H. (2018). Structural equation modeling with Amos software. Tehran: Artin Teb. [in persian]
  36. Pakzad, J. (2021). A guide to urban space design in Iran. Ministry of Housing and Urban Development, Deputy of Urban Planning and Architecture. [in persian]
  37. Parks, J. R., & Schofer, J. L. (2006). Characterizing neighborhood pedestrian environments with secondary data. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 11(4), 250-263. https://doi.org/10.1016/j.trd.2006.04.003
  38. Pivo, G., & Fisher, J. D. (2011). The walkability premium in commercial real estate investments. Real Estate Economics, 39(2), 185-219. https://doi.org/10.1111/j.1540-6229.2010.00296.x
  39. Saeidi Mofrad, S., Vazifedan, P., Hosseini Moghaddam Shandiz, A., & Barakseh, S. (2014). Investigating the impact of climatic comfort on the design of pedestrian-oriented urban spaces: A case study of University Street, Mashhad. In National Conference on Architecture, Urbanism and Sustainable Development with a Focus on Reading the Iranian-Islamic Identity in Architecture and Urbanism. [in persian]
  40. Saeidi, M., Goudarzi, G., Fattahi, M., & Ataei, A. (2024). Developing scenarios influencing the sociability of public spaces: A case study of the Aerospace Park, District 21, Tehran. Journal of Sustainable City, 7(1), 1-20. https://doi.org/10.22034/jsc.2024.411186.1731 [in persian]
  41. Saeidi, M., Kheiruddin, R., & Behzadfar, M. (2020). Explaining factors affecting the vitality of public space: A case study of Valiasr Intersection, Tehran. Journal of Sustainable City, 3(2), 105-135. https://doi.org/10.22034/jsc.2020.234241.1252 [in persian]
  42. Sajadzadeh, H., & Bahador, A. (2022). Evaluation of environmental quality priorities for urban nightlife from the users' perspective (Case study: Urban spaces in Hamadan). Human Geography Research, 54(2), 713-733. https://doi.org/10.22059/jhgr.2021.318079.1008246 [in persian]
  43. Samadi, R., Khakpour, B. A., Rahnama, M. R., & Kharazmi, O. A. (2021). Planning and spatial arrangement of strategies for realizing the night city in the metropolis of Mashhad with an emphasis on urban vitality indicators. Spatial Planning of Space (Geographical Planning of Space), 11(41), 1-22. https://doi.org/10.30488/gps.2020.110898 [in persian]
  44. Santiago-Iglesias, E., Romanillos, G., Carpio-Pinedo, J., Sun, W., & García-Palomares, J. C. (2024). Recovering urban nightlife: COVID-19 insights from Google Places activity trends in Madrid. Journal of Maps, 20(1), 2371927. https://doi.org/10.1080/17445647.2024.2371927
  45. Shaaban, K. (2019). Assessing sidewalk and corridor walkability in developing countries. Sustainability, 11(14), 3865. https://doi.org/10.3390/su11143865
  46. Shaw, R. (2014). Beyond nighttime economy: Affective atmospheres of the urban night. Geoforum, 51, 87-95. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2013.10.005
  47. Shokouhi, A., Sashourpour, M., & Salehi, R. (2015). Assessing walkability by examining domestic and international experiences. In 2nd National Conference on Sustainable Architecture and Urban Landscape. [in persian]
  48. Speck, J. (2011). Walkable City: How Downtown Can Save America, One Step at a Time. North Point Press.
  49. Tenenhaus, M., Amato, S., & Esposito Vinzi, V. (2004). A global goodness-of-fit index for PLS structural equation modelling. In Proceedings of the XLII SIS Scientific Meeting (Vol. 1, No. 2, pp. 739-742).
  50. UN-Habitat. (2023). Walking and cycling: Paths to urban prosperity. United Nations Human Settlements Programme.
  51. Wang, X., Hu, W., Park, K. S., Yuan, Q., & Chen, N. (2023). Examining residents' support for night tourism: An application of the social exchange theory and emotional solidarity. Journal of Destination Marketing & Management, 28, 100780. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2023.100780
  52. Wood, L., Frank, L. D., & Giles-Corti, B. (2010). Sense of community and its relationship with walking and neighborhood design. Social Science & Medicine, 70(9). https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2010.01.021
مجله شهر پایدار
دوره 8، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 1-19