مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

تحلیل عوامل کلیدی مؤثر در کاربرد توسعه حمل‌ونقل محور در مدیریت کلان‌شهر تبریز

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
صادق رضاپور 1
نادر زالی 2
بختیار عزت پناه 1
1 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران
2 گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/jsc.2025.514471.1839
چکیده
سیستم‌های حمل‌ونقل نقش عمده‌ای در حیات اقتصادی کشورها و نیز زندگی روزمره شهروندان ایفا می‌کنند. موضوع حمل‌ونقل و ترافیک جدای از موضوعات تخصصی شهری، امروزه به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی - سیاسی و مسئله شهری، نقش بسیار حساس و مهمی در کیفیت و ساختار اجتماعی - اقتصادی یک جامعه ایفا می‌نماید. در این رابطه، هدف مدیریت شهری اطمینان از این امر است که امکان کارکردهای روزانه یک شهر را فراهم آورد و این امر موجب تسهیل و تشویق همه انواع فعالیت‌های اقتصادی شده و ساکنان را به برآوردن نیازهای اولیه خود در مسکن، دسترسی به تسهیلات و خدمات و فرصت‌های تولید درآمد قادر می‌سازد. هدف پژوهش حاضر نیز تحلیل عوامل کلیدی مؤثر در کاربرد توسعه حمل‌ونقل محور در مدیریت کلان‌شهر تبریز می‌باشد. داده‌های تحقیق با دو روش کتابخانه‌ای و پیمایشی گردآوری گردیده و 35 نفر از کارشناسان مرتبط با حمل‌ونقل به‌صورت هدفمند انتخاب شد. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از تکنیک پویش محیطی و دلفی جهت استخراج عوامل اولیه مؤثر بر روند توسعه حمل‌ونقل محور در مدیریت شهر تبریز، از نرم‌افزار میک مک، جهت شناسایی عوامل کلیدی مؤثر استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داده که از میان 42 عامل اولیه، درنهایت 11 عامل ازجمله مدیریت تقاضای حمل‌ونقل، ساخت فشرده شهری، مدیریت ترافیک، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، جایگاه وسایل نقلیه در فرهنگ عمومی مردم، فرهنگ‌سازی و آموزش، مدیریت شبکه حمل‌ونقل، پوشش جغرافیای کامل و دسترسی‌پذیری برای همه ساکنین شهری، هزینه حمل‌ونقل، آلودگی صوتی و زیست‌محیطی، میزان حمایت دولت از بخش خصوصی به‌عنوان عوامل کلیدی انتخاب‌شده‌اند.
کلیدواژه‌ها
برنامه‌ریزی حمل‌ونقل
توسعه حمل‌ونقل محوری
تکنیک پویش محیطی
نرم‌افزار میک مک
شهر تبریز
  1. اسکندری ثانی، محمد؛ مرادی، محمود و ابراهیمی، افسانه. (1398)، بررسی عوامل مؤثر بر حمل‌ونقل پایدار شهری بر پایه نظریه اقتصاد سبز موردمطالعه: شهر بیرجند. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 10(37)، 13-24. Dor: 20.1001.1.22285229.1398.10.37.2.6
  2. تقوایی، مسعود و سجادی، مسعود. (1395)، ارزیابی و تحلیل شاخص‌های حمل‌ونقل پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر اصفهان). معماری و شهرسازی پایدار، 4(1)، 1-18.
  3. حسینی، سید جلال‌الدین؛ رجبی، آزیتا؛ سفاهن، افشین و رضوانی، علی‌اصغر. (1401)، تحلیل وضعیت و اثرات توسعه حمل‌ونقل محور (TOD) در مناطق 11 و 12 شهر تهران. فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 17(2)، 562-547
  4. خداوردی نلخاصی، ام‌سلیمه؛ روحی، امیر و فلاح منشادی، الهام. (1393). آشنایی با توسعة شهری بدون خودرو ‌(نمونة موردی: محلة کن)، دانش شهر، شمارة ‌277، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
  5. درخشان، فاطمه؛ کرمی، اسلام و سرکرده یی، الهام. (1402) دستیابی به الگوی مناسب و اولویت‌بندی اصول TOD در مناطق مرکزی شهرها (نمونه موردمطالعه: شهر بسطام). فصلنامه هویت شهر، 17(2)، 92-81. Doi:10.30495/hoviatshahr.2023.67315.12212
  6. درگاهی، محمدمهدی؛ رضویان، محمدتقی و توکلی نیا، جمیله. (1400)، بازآفرینی سکونتگاه‌های غیررسمی با بهره‌گیری از الگوی توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل TOD (نمونه موردی: شهر همدان). فصلنامه پژوهش‌های دانش زمین، 12(2)، 92-74. Doi:10.52547/esrj.12.2.74
  7. زالی، نادر و منصوری، سارا. (1394)، تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعه حمل‌ونقل پایدار در افق ۱۴۰۴ کلان‌شهر تهران (روش تحلیل ساختاری)، فصلنامه مدرس علوم انسانی (برنامه‌ریزی و آمایش فضا)، 19 (2)، 31-1.
  8. سلطانی، علی. (1390). مباحثی در حمل‌ونقل درون‌شهری با تا کید بر رویکرد پایداری. شیراز: دانشگاه شیراز.
  9. عبدی، محمدحامد و علیزاده، هوشمند. (1392). تبیین عوامل مؤثر بر الگوی سفر شهروندان با استفاده از رویکرد توسعه حمل‌ونقل محور (نمونه پژوهشی مرکز شهر سنندج). فصلنامه مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، 5(19)، 148-125.
  10. عزتی آراسته پور، فائزه؛ سهرابی، روح‌الله؛ صمدی، عباس و رهبر، امیرحسین. (1397). دستیابی به آینده حمل‌ونقل پایدار با استفاده از برنامه‌ریزی سناریو (مطالعه موردی: حمل‌ونقل درون‌شهری همدان). پژوهشنامه حمل‌ونقل، 15(56)، 205-222.
  11. فرج الهی، عاطفه؛ رضائی آقامیرلو، محمدرضا؛ جمالی، زهرا و فرج الهی، ایوب. (1392)، ارزیابی عوامل مؤثر برافزایش میزان استفاده و رضایت‌مندی از حمل‌ونقل عمومی درون‌شهری (نمونه موردی منطقه یک اتوبوس‌رانی تبریز). سیزدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک، تهران.
  12. قنبری، ابوالفضل؛ سالکی ملکی، محمدعلی و قاسمی خویی، معصومه. (1398). ارزیابی فضایی هسته‌های فرعی پیشنهادی طرح جامع جدید شهر تبریز برای تبدیل به مراکز توسعة حمل‌ونقل محور (TOD). فصلنامه برنامه‌ریزی فضایی، 9(3)، 46-23.Doi:10.22108/sppl.2019.112511.1273
  13. کلانتری, محسن؛ احدنژاد روشتی, محسن؛ مشکینی، ابوالفضل و نوروزی، محمدجواد. (1399). تحلیل ساختاری-کارکردی توسعه حمل‌ونقل محور در محدوده طرح ترافیک کلان‌شهر تهران. فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 10(38)، 142-125. Dor:20.1001.1.22516735.1399.10.38.9.9
  14. Abdi, M. H., & Alizadeh, H. (2013). Explaining the factors affecting the travel pattern of citizens using the transportation-oriented development approach (Sanandaj city center research sample). Journal of Urban and Regional Studies and Research, 5(19), 125-148. [In Persian].
  15. Belzer, D., Sujata, S., Jeff, W., Ellen, G., (2011). Transit-Oriented Development (TOD) and Employment. Reconnecting America and the Center for Transit-Oriented Development, Washington,DC.
  16. Calthrope, P. (1993). The Next American Metropolis (Ecology, Community and American Dream). Princeton, N.J: Princeton Architectural Press. 3rd edition, USA.
  17. Cervero, R., (2004). Transit-Oriented Development in the United States: Experiences, Challenges, and Prospects. Transportation Research Board of the National Academies.
  18. Crane, R., & Crepeau, R. (1998). Does neighborhood design influence travel? a behavioral analysis of travel diary and GIS data. Transportation Research D, 3(4), 225-238. doi.org/10.1016/S1361-9209(98)00001-7
  19. Dargahi, M. M., Rezavian, M. T., & Tavakolinia, J. (2017). Regeneration of informal settlements using the TOD transportation-based development model (Case study: Hamadan city). Journal of Earth Science Research, 12(2), 74-92. Doi:10.52547/esrj.12.2.74[In Persian].
  20. Derakhshan, F., Karami, I., & Sarkardeyi, E. (2023) Achieving an appropriate model and prioritizing TOD principles in central areas of cities (case study: Bastam city). Journal of City Identity, 17(2), 81-92. Doi:10.30495/hoviatshahr.2023.67315.12212 [In Persian].
  21. Dittmar, H., & Poticha, S., (2004). Defining transit-oriented development: the new regional building block. In: Dittmar, H.,Ohland, G. (Eds.), The New Transit Town - Best Practices in Transit-Oriented Development. Island Press, pp. 19-39.
  22. Eskandari Sani, M., Moradi, M., & Ebrahimi, A. (2019). Investigating factors affecting sustainable urban transportation based on green economy theory, case study: Birjand city. Journal of Urban Research and Planning, 10(37), 13-24. Dor: 20.1001.1.22285229.1398.10.37.2.6 [In Persian].
  23. Ezzati Arastehpour, F., Sohrabi, R., Samadi, A., & Rahbar, A. H. (2018). Achieving a sustainable transportation future using scenario planning (Case study: Hamadan urban transportation). Journal of Transportation Research, 15(56), 205-222. [In Persian].
  24. Faraj Elahi, A., Rezaei Aghamirloo, M. R., Jamali, Z., & Faraj Elahi, A. (2013), Evaluation of factors affecting the increase in the use and satisfaction of urban public transportation (case study of Tabriz Bus Zone 1). 13th International Conference on Transportation and Traffic Engineering, Tehran.
  25. Feng, C.M., & Chang, C.Y. (1993). A transit-oriented land use model. Transportation Planning Journal, 22(4), 429-444.
  26. Ghanbari, A., Saleki Maleki, M. A., & Ghasemi Khoei, M. (2019), Spatial evaluation of proposed sub-cores of the new comprehensive plan of Tabriz city to transform into transportation-oriented development centers (TOD). Journal of Spatial Planning, 9(3), 23-46. Doi:10.22108/sppl.2019.112511.1273 [In Persian].
  27. Gordon, P., & Richardson, H. (1997). Are compact cities a desirable planning goal?. Journal of the American Planning Association, 63(1), 95-106.doi.org/10.1080/01944369708975727
  28. Greca PL, Barbarossa L, Ignaccolo M, Inturri G, Martinico F. (2011). The density dilemma: a proposal for introducing smart growth principles in a sprawling settlement within Catania Metropolitan Area. Citiesm 28(6), 527-535.doi.org/10.1016/j.cities.2011.06.009
  29. Higgins, C., & Kanaroglu, P. (2018). Rapid transit, transit-oriented development, and the contextual sensitivity of land value uplift in Toronto. Urban Studies, (55) 10, 2197-2225.
  30. Hosseini, S. J., Rajabi, A., Safahan, A., & Rezvani, A. A. (1401). Analysis of the Status and Effects of Transportation Oriented Development (TOD) in Districts 11 and 12 of Tehran. Journal of Human Settlement Planning Studies, 17(2), 562-547. [In Persian].
  31. Huang, R., Grigolon, A., Madureira, M., & Brussel, M. (2018). Measuring transit-oriented development (TOD) network complementarity based on TOD node typology. J Transp Land Use, 11(1), 1-19.
  32. Hutchison, R. (2010). Encyclopedia of Urban Studies. SAGE Publications.
  33. Ji, Y., Fan, Y., Ermagun, A., Cao, X., Wang, W., & Das, K. (2017). Public bicycle as a feeder mode to rail transit in China: The role of gender, age, income, trip purpose, and bicycle theft experience. International Journal of Sustainable Transportation, 11(4), 308-317.doi.org/10.1080/15568318.2016.1253802
  34. Kalantari, M., Ahadnejad-Roshti, M., Meshkini, A., & Norouzi, M. J. (2019). Structural-functional analysis of transportation-oriented development within the scope of Tehran Metropolitan Traffic Plan. Journal of Regional Planning, 10(38), 125-142. Dor:20.1001.1.22516735.1399.10.38.9.9[In Persian].
  35. Kaneko, Y., & Fukuda, A. (1999). A location control model for transit oriented development. Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, 3(4), 137-148.
  36. Khodavardi, N., Um-Salimeh, A.-R. & Falah-Manshadi, E. (2014). Introduction to Car-Free Urban Development (Case Study: Kon Neighborhood). Daneshshahr, No. 277, Tehran City Planning and Studies Center.
  37. Liang, Y., Du, M., Wang, X., & Xu, X. (2020). Planning for urban life: A new approach of sustainable land use plan based on transit-oriented development. Eval Program Plann, 25, 1-21, 101811. doi: 10.1016/j.evalprogplan.
  38. Lee, J., Choi, K., & Leem, Y. (2016). Bicycle-based transit-oriented development as an alternative to overcome the criticisms of the conventional transit-oriented development. International Journal of Sustainable Transportation, 10(10), 975-984. doi.org/10.1080/15568318.2014.923547
  39. Lin, J.J., & Gau, C.C. (2006). A TOD planning model to review the regulation of allowable development densities around subway stations. Land Use Policy, 23, 353-360. doi.org/10.1016/j.landusepol.2004.11.003
  40. Lund, H. M., Cervero, R., & Willson, R. (2004). Travel characteristics of transit-oriented development in California. Sacramento, CA: California Department of Transportation.
  41. Pongprasert, P., & Kubota, H. (2019). TOD residents’ attitudes toward walking to transit station: A case study of transit-oriented developments (TODs) in Bangkok, Thailand. J. Mod. Transp, 27, 39-51.
  42. Schlossberg, M. (2007). From TIGER to audit instruments: using GISbased street data to measure neighborhood walkability. Transport. Res. Rec.: Journal of the Transportation Research Board, 48-56.DOI:10.3141/1982-08
  43. Soltani, A. (2011). Discussions on urban transportation with an emphasis on sustainability. Shiraz: Shiraz University. [In Persian].
  44. Speck, J. (2013). Walkable City: How Downtonwn Can Save America, One Step at a time (Farrar, Straus and Giroux).
  45. Taghvaei, M., & Sajjadi, M. (2016), Evaluation and Analysis of Sustainable Urban Transportation Indicators (Case Study: Isfahan City). Sustainable Architecture and Urbanism, 4(1), 1-18. [In Persian].
  46. Taki, H.M., Maatouk, M.M.H.;, Qurnfulah, E.M., & Aljoufie, M.O. (2017). Planning TOD with land use and transport integration: A review. J. Geosci. Eng. Environ. Technol, 2, 84-94.
  47. Zali, N., & Mansouri, S. (2015), Analysis of key factors affecting the development of sustainable transportation in the 1404 horizon of Tehran metropolis (structural analysis method). Journal of Humanities (Planning and Spatial Planning), 19(2), 1-32. [In Persian].
مجله شهر پایدار
دوره 8، شماره 1
بهار 1404
صفحه 59-77