مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

نقش کاربری اراضی مختلط در سلامت شهری مطالعه موردی: شهر بجنورد

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
محمد احمدی
رمضانعلی نادری مایوان
گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران
10.22034/jsc.2025.497721.1827
چکیده
سلامت، به‌عنوان یک نیاز اساسی و مهم، فرآیندی چند محوری است که عوامل بسیاری در ایجاد و تداوم آن نقش دارند و حاصل مشارکت حوزه‌های مختلف است. یکی از حوزه‌های بسیار مهم و نقش‌آفرین در حوزه سلامت، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری است که می‌تواند با برنامه‌ریزی و طراحی مطلوب فضاهای شهری، مانند کاربری مختلط، سهم زیادی در سلامت شهروندان ایفا کند. این پژوهش نقش کاربری مختلط را بر سلامت شهروندان بررسی می‌کند. روش این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات پیمایشی و از 382 پرسشنامه از طریق نمونه‌گیری چندمرحله‌ای استفاده‌شده است. در این راستا، ابتدا وضعیت موجود هر یک از متغیرهای «کاربری مختلط»، «فعالیت فیزیکی» و «سلامت جسمی» با آزمون‌های توصیفی بررسی شدند و سپس با آزمون‌های اسپیرمن و آنوا، همبستگی این متغیرها مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد درمجموع وضعیت متغیرهای موردبررسی در شهر بجنورد (کاربری مختلط، میزان پیاده‌روی، میزان دوچرخه‌سواری و سلامت جسمی شهروندان) نامناسب است. اما این وضعیت برای همه نقاط شهر بجنورد یکسان نیست و در حاشیه‌ها و محله‌های محروم شهر بجنورد وضعیت بسیار نامطلوب است. طبق نتایج، رابطه معنادار و مثبت میان متغیر «کاربری مختلط» و متغیر «فعالیت فیزیکی» و همچنین میان متغیرهای «فعالیت فیزیکی» و «سلامت شهروندان» وجود دارد. به‌طورکلی می‌توان نتیجه گرفت که جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری می‌تواند از طریق ایجاد کاربری‌های متنوع و مختلط و ترویج فعالیت فیزیکی در فضاهای شهری، تأثیر بسزایی در سلامت شهروندان داشته باشد و بار زیادی را از دوش شبکه درمان بردارد.
کلیدواژه‌ها
کاربری اراضی مختلط
فعالیت فیزیکی
پیاده‌روی
دوچرخه‌سواری
سلامت شهری
  1. احمدی، محمد (1398). الگوی حق به شهر در سلامت شهری (مطالعه موردی: شهر بجنورد). پایان‌نامه دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی حسین حاتمی‌نژاد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران. تهران
  2. احمدی، محمد؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت اله؛ زنگنه شهرکی، سعید و پارسی‌پور، حسن. (1399). بررسی و تحلیل عدالت در سلامت شهری محدوده. موردمطالعه: شهر بجنورد. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 10(38)، 173-196. doi: 10.30488/gps.2021.182562.3037
  3. احمدی، محمد؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت اله و زنگنه شهرکی، سعید. (1399). بررسی نظری و تجربی شاخص‌های عدالت در سلامت شهری (مطالعه موردی: شهر بجنورد). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 15 (53)، 1032-1011. doi: 10.30488/gps.2021.182562.3237
  4. اسمعیل پور، نجما؛ کارآموز، الهام و فخارزاده، زهرا. (۱۳۹۴). ارزیابی اختلاط کاربری در فضای شهری خیابان و راهکارهای ارتقای آن (مورد نمونه: خیابان کاشانی در بافت میانی شهر یزد). فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، ۳۰ (۳)، ۱-۲۴
  5. اصغرزاده یزدی، سارا. (1389). اصول پیشنهادی نوشهر گرایی در برنامه‌ریزی محله‌های شهری. مسکن و محیط روستا، 29(130)، 50-63.
  6. حسینی، سید هادی. (1396). شهر فشرده و توسعه پایدار شهری شهر سبزوار. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 17(45)، 93-118.
  7. حکیمیان، پانته آ. (1394). فضاهای شهری سلامت‌محور: ویژگی‌های کالبدی تأثیرگذار بر چاقی افراد. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، (15)، 215-224
  8. دماری، بهزاد؛ وثوق مقدم، عباس؛ شادپور، کامل؛ سالاریان زاده، محمدحسین و مقیمی، داود. (1394). مرکز مدیریت سلامت شهری منطقه در کلان‌شهر تهران: سامانه‌ای مشارکتی برای ارتقای عدالت در سلامت. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، 13 (4)، 37-50.
  9. راستی، عمران و آرزومندان، راضیه (1390). مهاجرت، حاشیه‌نشینی و اثرات آن بر سلامت شهری - مطالعه موردی: بیرجند. مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، 20، 43-63.
  10. صابری فر، رستم و پایا، پیمان. (1398). ارزیابی اثر کاربری اراضی شهری بر سلامت انسان (نمونه موردی شهر اسفراین). نشریه پژوهش سلامت، 4(4)، 203-210
  11. رضاپور، عزیز؛ باقی، احمد؛ ادهم، داوود؛ عبادی فردآذر، فربد؛ باقری فرادنبه، سعید؛ ارومیه‌ای، نادیا؛ میرزایی، سعید؛ نخعی، مجید و غضنفری، صادق. (1395). نابرابری در مخارج سلامت و اثرات فقرزدایی ناشی از آن در جمعیت شهری کرمان. سلامت و بهداشت اردبیل، 7(2)، 146-157.
  12. رهنما، محمدرحیم؛ افشار، زهرا و محسن رضوی، محمد. (1390). تحلیل شاخص‌های شهر سالم در محله بهارستان شهر مشهد. سومین کنفرانس مدیریت و برنامه‌ریزی شهری. مشهد 12-1
  13. زرفشان، عطاءاله؛ پورمحمدی، محمدرضا؛ نصیری، اسماعیل و موسی کاظمی، سیدمهدی. (1399). بررسی تطبیقی محلات انسان‌محور با تأکید بر مؤلفه‌های پیاده محوری و اختلاط کاربری اراضی (نمونه موردی بافت‌های سنتی، مدرن، خودرو کلان‌شهر تبریز). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 24(71)، 173-199. doi: 10.22034/gp.2020.10536
  14. زنگنه شهرکی، سعید؛ عباس نژاد جلوگیر، محسن؛ جوشن‌پور، محمد و عظمتی، حسین. (1401). سنجش میزان انطباق محلات شهری با اصول رشد هوشمند شهری مطالعه موردی: شهر مشهد. مجله شهر پایدار، 5(4)، 27-51. doi: 10.22034/jsc.2022.284684.1463
  15. زیاری، کرامت اله؛ پارسی پور، حسن و علی‌آبادی، نسرین. (1391). بافت میانی شهرها ظرفیتی برای حرکت به سمت الگوی شهر فشرده (مورد: شهر بجنورد). جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 10(19)، 215-236.
  16. زیاری، کرامت اله؛ فرهادی خواه، حسین و آروین، محمود. (1402). شناسایی ظرفیت‌های توسعه میان‌افزار در جهت دستیابی به رشد هوشمند شهری مطالعه موردی: منطقه یک شهر یزد. مجله شهر پایدار، 6(4)، 123-139. doi: 10.22034/jsc.2021.187338.1018
  17. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان خراسان شمالی (1402). معاونت آمار و GIS. قابل‌دسترسی از طریق سایت: https://khorasansh.mporg.ir/home
  18. شاطریان، محسن؛ غلامی، یونس و نظری، اعظم. (1401). مدل‌سازی و ارزیابی اصول نوشهر گرایی در محلات مرکزی شهر کاشان. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 22(66)، 125-144.
  19. شکربیگی، عالیه و ظریفیان، پری. (1389). نقش خانه‌های سلامت شهرداری در مدیریت سلامت شهری. مطالعات جامعه‌شناختی ایران، 1، 144-168
  20. شهرداری بجنورد. (1395). معاونت خدمات شهری. قابل‌دسترسی از طریق سایت: https://bojnord.ir/khadamat-shahri.html
  21. صداقت، مهدی و صادقی نیا، علیرضا. (1400). نقش محیط کالبدی شهر در سلامت عمومی شهروندان (مطالعه موردی: شهر کرمان). دو فصلنامه جغرافیای اجتماعی شهری، 8 (2)، 63-47
  22. قربانی، رسول، و نوشاد، سمیه. (1387). راهبرد رشد هوشمند در توسعه شهری اصول و راهکارها. نشریه جغرافیا و توسعه، 6(12)، 163-180. doi: 10.22111/gdij.2008.1248
  23. قهرمانی، مریم؛ پورجعفر، محمدرضا و سعیدی رضوانی، نوید. (1399). تبیین مدل نوین «تنوع مکان» جهت ارزیابی پهنة کاربری زمین مختلط. دانش شهرسازی، 4(2)، 77-93
  24. گل‌پیر، عبدالله. (1396). جایگاه سلامت شهری در قوانین. قابل‌دسترسی از طریق سایت: http://www.evazfardlawyer.ir/index.php?ToDo=ShowArticles&AID=50230
  25. لطفی، صدیقه؛ قدمی، مصطفی و حسین پورعسگر، میترا. (1396). مطالعه اثرات توزیع کاربری اراضی بر سلامت شهروندان (مطالعه موردی: شهر بابلسر). جغرافیا و توسعه فضای شهری، 4(1)، 139-154
  26. نعیمیان، احسان و کیانی، محمدعلی. (1398). نوشهر گرایی رویکردی نوین در بازآفرینی محلات سنتی. کنفرانس بین‌المللی توسعه پایدار و عمران شهری.
  27. نیک پور، عامر؛ رضازاده، مرتضی و الهقلی تبار نشلی، فاطمه. (1397). ظرفیت سنجی فرم محلات بر اساس الگوی شهر فشرده مطالعه موردی: شهر بابلسر. مجله شهر پایدار، 1(2)، 79-95. doi: 10.22034/jsc.2018.88231.
  28. Ahmadi, M. (2019). The pattern of the Right to the City in Urban Health (Case study: Bojnourd City). Ph.D. Thesis, University of Tehran, Factually of Geography, Tehran, Iran. [In Persian].
  29. Ahmadi, M., Hataminejad, H., Pourahmad, A., Ziari, K., zanganeh shahraki, S. & Parsi pour, H. (2021). An Assessment of Equity in Urban Health (Case Study: Bojnord City, Iran). Geographical Planning of Space, 10(38), 173-196. [In Persian].
  30. Ahmadi, M., Hataminejad, H., Pourahmad, A., Ziari, K., & zanganeh shahraki, S. (2021) A Theoretical and Empirical Assessment of Urban Health Equity Indicators (Case study: Bojnourd City). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 4, 1011-1032. [In Persian].
  31. Archer, P., Alan, M., Richard, T., & Christopher, W. (2016). Good Housing. (July): 28. https://www.multicomfort.co.uk/media/1106/good-housing-better-health-full-report.pdf.
  32. Asgharzadeh Yazdi, S. (2010). Suggestive principles of new urbanism in the inner-city planning. JHRE, 29(130), 50-63. [In Persian].
  33. Bahr, S. (2024). The relationship between urban greenery, mixed land use and life satisfaction: An examination using remote sensing data and deep learning. Landscape and Urban Planning, 251, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2024.105174.
  34. Bojnord municipality. (2015). https://bojnord.ir/khadamat-shahri.html. [In Persian].
  35. Brown, B., Barbara, Yamada, I., Smith, K. R., Zick. C. D. (2009). Mixed land use and walkability: Variations in land use measures and relationships with BMI, overweight, and obesity. Health & Place, 15, 1130–1141.
  36. Buekers, J., Evi Dons, B. E., & Luc Int, P. (2015). Health Impact Model for Modal Shift from Car Use to Cycling or Walking in Flanders: Application to Two Bicycle Highways. Journal of Transport and Health, 2 (4), 549–62. https://doi.org/10.1016/j.jth.2015.08.003.
  37. Cain, K. L., & Sallis, J. F. (2023). Neighborhood walkability, neighborhood social health, and self-selection among U.S. adults. Health and Place, 82, Article 103036. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2023.103036
  38. Carson, J. R., Conway, T. L., Perez, L. G., Lawrence, D. F., Saelens, B. E., Cain, K. L., & Sallis, J. F. (2023). Neighborhood walkability, neighborhood social health, and self-selection among U.S. adults. Health & Place, 82, Article 103036, doi.org/10.1016/j.healthplace.2023.103036
  39. Chiang, Y. Ch., & Han Yu, L. (2016). Using Expert Decision-Making to Establish Indicators of Urban Friendliness for Walking Environments: A Multidisciplinary Assessment. International Journal of Health Geographics, 15 (1), 1–12. https://doi.org/10.1186/s12942-016-0071-7.
  40. Coppel, G., & Henry, W. (2017). The Impact of Urban Green Space on Health in Berlin, Germany: Empirical Findings and Implications for Urban Planning. Landscape and Urban Planning, 167, 410–18. http://dx.doi.org/10.1016/j.landurbplan.2017.06.015.
  41. Corburn, J. (2009). Toward the healthy city: People, places, and the politics of urban planning. MIT Press.
  42. Damari, B., Vosough Moghaddam, A., Shadpoor, K., Salarianzadeh, M. H., & Moghimi, D. (2016). An urban health management center in cosmopolitan Tehran: A participatory system to promote health equity. Social Journal of School of Public Health, 13(4), 37-50. [In Persian].
  43. Esmaeelpour, N., Karamooz, E., & Fakharzadeh, Z. (2015). Assessment of mixed use status in urban street and strategies for its promotion (Case study: Kashani Street in middle texture of Yazd City). Geographical Research, 30(3), 1-24. [In Persian].
  44. Ewing, R., Pendall, R., Chen, D., & Smart Growth America. (2014). Measuring sprawl and housing centers of activity.
  45. Ghahremani, M., Pourjafar, M., & Saeidi Rezvani, N. (2020). Specifying "place diversity" as new model to evaluate mixed land-use zone. Urban Planning Knowledge, 4(2), 77-93. [In Persian].
  46. Ghorbanei, R., & Noshad, S. (2008). Smart growth strategy in urban development, principles and approaches. Geography and Development, 6(12), 163-180. [In Persian].
  47. Golpir, A. (2016). The place of urban health in laws. http://www.evazfardlawyer.ir/index.php?ToDo=ShowArticles&AID=50230.
  48. Hakimian, P. (2016). Investigating the relationship between physical features of urban spaces and obesity. Armanshahr Architecture & Urban Development, 8(15), 215-224. [In Persian].
  49. Hosseinin, H. (2018). Compact city and urban sustainable development: Sabzevar city. Journal of Urban Studies, 17(45), 215-224. [In Persian].
  50. Jinoll, G. T., Workalemahu, L., & Adugna, D. (2024). Impact assessment of mixed land-use planning in Ethiopia: The case of Addis Ababa. Heliyon, 10, Article e40814. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e40814.
  51. Kristiansson, M., Sörman, K., Tekwe, C., & Calderón-Garcidueñas, L. (2015). Urban air pollution, poverty, violence and health—Neurological and immunological aspects as mediating factors. Environmental Research, 140, 511–513.
  52. Lotfi, S., Ghadami, M., & Hosseinpour Asgar, M. (2017). Studying the impact of land use distribution on citizen’s health (A case study of Babolsar). Geography and Urban Space Development, 4(1), 139-154. [In Persian].
  53. Management and Planning Organization of North Khorasan. (2023). https://khorasansh.mporg.ir/home. [In Persian].
  54. Mueller, N., Rojas-Rueda, D., Basagaña, X., Cirach, M., Cole-Hunter, T., Dadvand, P., Donaire-Gonzalez, D., Foraster, M., Gascon, M., Martinez, D., Tonne, C., Triguero-Mas, M., Valentín, A., & Nieuwenhuijsen, M. (2016). Urban and transport planning related exposures and mortality: A health impact assessment for cities. Environmental Health Perspectives, 125(6), 1–36.
  55. Naeimian, E., & Kiani, M. A. (2019). Neo-urbanism: A new approach to recreating traditional neighborhoods. 9th International Conference on Sustainable Development and Urban Development, Isfahan. [In Persian].
  56. Nikpour, A., Rezazadeh, M., & Allahgholitabar, F. (2018). Capacity assessment of city neighborhoods based on compact city model (Case study: Babolsar). Sustainable City, 1(2), 79-95. [In Persian].
  57. Rahnama, M. R., Afshat, Z., & Nohsen Razavi, M. (2011). Analysis of the indicators of a healthy city in Baharestan neighborhood in Mashhad City. 3rd Conference on Management and Urban Planning, Mashhad, 1-12. [In Persian].
  58. Rasti, O., & Arezoomandan, R. (2011). Migration, living on the outskirts and its effects on city safety. *Scientific Quarterly of Social-Cultural Studies of Khorasan, 4*(20), 43-63. [In Persian].
  59. Rezapoor, A., Baghi, A., Adham, D., Ebadifard Azar, F., Bagheri Faradonbeh, S., Orumiei, N., Nkhaei, S., & Ghazanfari, S. (2016). Inequality in health expenditure and impoverishment impacts resulting from it in Kerman. Journal of Health, 7(2), 146-157. [In Persian].
  60. Rydin, Y. (2012). Healthy cities and planning. Town Planning Review, 83(4), 1–18.
  61. Rydin, Y. (2012). Shaping cities for health: The complexities of planning urban environments in the 21st century. The Lancet, 379(Special Issue), 2079–2108.
  62. Saberifar, R., & Paya, P. (2019). Evaluation of the effect of urban land use on the health of citizens (Case study: Esfarayen City). Health Research Journal, 4(4), 203-210. [In Persian].
  63. Sarkar, C., Webster, C., & Gallacher, J. (2014). Healthy cities: Public health through urban planning. Edward Elgar Publishing.
  64. Seong, E. Y., Lee, N. H., & Choi, C. G. (2021). Relationship between land use mix and walking choice in high-density cities: A review of walking in Seoul, South Korea. Sustainability, 13(2), 810.
  65. Shaterian, M., Gholami, Y., & Nazari, A. (2022). Modeling and assessment of new urbanist principles in center neighborhoods in Kashan. Journal of Geographical Studies, 22(66), 125-144. [In Persian].
  66. Shekarbeigi, A., & Zarifian, P. (2019). The role of municipal health centers in urban health management. Iran Sociological Studies, 1, 144-168. [In Persian].
  67. Sedaghat, M., & Sadeghinia, A. (2021). The role of urban physical environment in the general health quality of citizens (Case study: Kerman city). Journal of Urban Social Geography, 8(2), 47-63. [In Persian].
  68. Soni, N., & Soni, N. (2016). Benefits of pedestrianization and warrants to pedestrianize an area. Land Use Policy, 57, 139–150.
  69. Tibiriçá de Saboya, R., D'Orsi, B., & Keivani, R. (2024). Promoting active aging in Brazil: A longitudinal study of land use mix and utilitarian walking in older adults. Cities, 154, Article 105318. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105318.
  70. Weldegebriel, A., Assefa, E., Janusz, K., Tekalign, M., & Van Rompaey, A. (2021). Spatial analysis of intra-urban land use dynamics in Sub-Saharan Africa: The case of Addis Ababa (Ethiopia). Urban Science, 5(3), 57.
  71. Wu, W., Chen, W. Y., Yun, Y., Wang, F., & Gong, Z. (2022). Urban greenness, mixed land use, and life satisfaction: Evidence from residential locations and workplace settings in Beijing. Landscape and Urban Planning, 224, Article 104428. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2022.104428.
  72. Zanganeh, S., Abbasnejad Jelogir, M., Joshanpour, M., & Azemati, H. (2023). Assessment of the compatibility of urban neighborhoods with smart urban growth principles: The case study of Mashhad city. Journal of Sustainable City, 5(4), 27-51. [In Persian].
  73. Zarafshan, A., Pourmohammadi, M., Nasiri, E., & Moasa Kazemi, S. M. (2020). Comparative study of human-oriented neighborhoods with an emphasis on walkability and mixed land use: A case study of traditional, modern, and unplanned fabrics in Tabriz. Journal of Geography and Planning, 24(71), 173-199. [In Persian].
  74. Ziari, K., Parsipour, H., & Aliabadi, N. (2013). Inner texture of cities: A potentiality to move toward the compact city pattern (Case study: Bojnord City). Journal of Geography and Regional Development, 10(2), 215-236. [In Persian].
  75. Ziari, K., Farhadikhah, H., & Arvin, M. (2024). Investigation of the infill development capacities in order to achieve urban smart growth: The case study of Region 1 of Yazd City. Journal of Sustainable City, 6(4), 123-139. [In Persian].
مجله شهر پایدار
دوره 8، شماره 1
بهار 1404
صفحه 79-99