مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

واکاوی بی‌تفاوتی اجتماعی شهروندان نسبت به خط‌مشی‌های شورای اسلامی شهر تهران مطالعه موردی: منطقه یک شهر تهران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
سید جلال الدین فرجی
نیلوفر ضخیمی
گروه مدیریت شهری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/jsc.2025.475490.1798
چکیده
در سال‌های اخیر، موضوع مشارکت شهروندان، بی‌تفاوتی اجتماعی و سیاست‌های شهری به یکی از محورهای کلیدی تحقیقات اجتماعی و شهری تبدیل‌شده است. بی‌تفاوتی اجتماعی شهروندان نسبت به خط‌مشی‌های شورای اسلامی شهر تهران، پدیده‌ای پیچیده و چندبعدی است که کارآمدی و موفقیت سیاست‌های شهری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بی‌تفاوتی ناشی از عوامل مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی بوده و یکی از دلایل اصلی آن را می‌توان رشد سریع شهرنشینی، گسترش فردگرایی و افزایش دغدغه‌های شخصی شهروندان دانست. در چنین شرایطی، افراد توجه کمتری به امور عمومی و سیاسی نشان داده و میزان مشارکت اجتماعی کاهش می‌یابد. شورای اسلامی شهر، به‌عنوان نهادی کلیدی در حساس‌سازی شهروندان نسبت به امور شهری، تاکنون اقدامات مؤثری برای جلب مشارکت عمومی انجام نداده است؛ موضوعی که موجب تشدید بی‌تفاوتی اجتماعی در شهر تهران شده است. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر بی‌تفاوتی اجتماعی شهروندان نسبت به خط‌مشی‌های شورای اسلامی شهر تهران و با استفاده از روش تحقیق آمیخته انجام‌شده است. در مرحله نخست داده‌ها از طریق پرسشنامه و مصاحبه با خبرگان جمع‌آوری و با روش کدگذاری تحلیل مضمون تحلیل شد. یافته‌های کمی پژوهش نشان داد که سطح بی‌تفاوتی اجتماعی شهروندان نسبت به خط‌مشی‌های شورای اسلامی شهر کمتر از حد متوسط است. همچنین نتایج بخش کیفی بیانگر آن است که ریشه‌های بی‌تفاوتی در هفت مضمون اصلی شامل عوامل مرتبط با شورا، سیاسی، روان‌شناختی، فرهنگی-اجتماعی، جمعیت شناختی، اقتصادی و مدیریتی قرار می‌گیرد که هرکدام دارای شاخص‌های مشخصی هستند
کلیدواژه‌ها
بی‌تفاوتی اجتماعی
خط‌مشی‌گذاری
شورای اسلامی شهر
منطقه یک شهر تهران
  1. الوانی، سید مهدی و شریف‌زاده، فتاح. (۱۳۹۴). فرآیند خط‌مشی‌گذاری عمومی. چاپ اول. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
  2. پاپلی یزدی، محمدحسین. (۱۳۸۲). نظریه‌های شهر و پیرامون. چاپ اول. تهران: انتشارات سمت.
  3. توسلی، غلام عباس. (۱۳۸۲). مشارکت اجتماعی در شرایط جامعه آنومیک (رابطه آسیب‌ها و انحرافات اجتماعی با مشارکت اجتماعی). چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  4. حسین‌زاده، علی حسین و فدایی ده‌چشمه، حمید. (۱۳۹۱). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در امور شهری (مطالعه موردی: شهر شهرکرد). مطالعات جامعه‌شناختی شهری، ۵، ۵۹-۸۲.
  5. خادم‌الحسینی، احمد و بقاء، میترا. (۱۳۹۴). نقش شورای شهر و شهرداری‌ها در توسعه گردشگری شهری (نمونه موردی: شهر شیراز). در دومین همایش ملی گردشگری، سرمایه ملی و چشم‌انداز. اصفهان.
  6. دورکیم، امیل. (۱۳۶۰). جامعه‌شناسی و فلسفه (ترجمه فرحناز خمسه‌ای). چاپ اول. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
  7. رحمتی، محمدحسین. (۱۳۹۱). اداره امور سازمان‌های محلی در ایران، شوراهای اسلامی شهرداری‌ها، دهیاری‌ها. چاپ اول. تهران.
  8. زیمل، گئورگ. (۱۴۰۳). فردیت و فرم‌های اجتماعی (ترجمه مسمی‌پرست). چاپ اول. تهران: نشر ثالث.
  9. شاکری، حمید و فدایی، علی‌اصغر. (۱۳۹۳). تأملی بر شورای شهر، شهرداری و مراجع حل اختلاف شهری در نظام حقوقی ایران. در کنفرانس ملی معماری و منظر شهری پایدار. تهران.
  10. علیخانی، علی‌اکبر. (۱۳۸۴). پاسخگویی در نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، ۲۶، ۵۱-۸۱.
  11. قاضی‌زاده، هورامان و کیانپور، مسعود. (۱۳۹۴). بررسی میزان بی‌تفاوتی اجتماعی در بین دانشجویان (موردمطالعه: دانشگاه اصفهان). پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، ۴ (۱)، 78-59.
  12. محسنی تبریزی، علیرضا و صداقتی‌فرد، مجتبی. (۱۳۹۰). پژوهش درباره بی‌تفاوتی اجتماعی در ایران. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)، ۱-۲۲.
  13. مرادی، لیلا و طالبی تماجانی، نرگس. (۱۳۹۹). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر بی‌تفاوتی اجتماعی در شهر تهران. در دومین کنفرانس علمی پژوهشی روانشناسی، مشاوره، علوم تربیتی، علوم اجتماعی و علوم انسانی.
  14. مسعودنیا، ابراهیم. (۱۳۸۰). تبیین جامعه‌شناختی بی‌تفاوتی شهروندان در حیات اجتماعی و سیاسی. اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شهریور، ۱۶۸.
  15. مهندسین مشاور بافت شهر. (۱۳۸۲). بررسی مسائل توسعه شهر منطقه یک. تهران: مهندسین مشاور بافت شهر.
  16. نادری، حمدالله؛ بنی‌فاطمه، حسین و حریری اکبری، محمد. (۱۳۸۸). الگوسازی ساختاری رابطه بین بیگانگی و بی‌تفاوتی اجتماعی. علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، ۶ (۲)، ۲۹-۵۹.  doi:10.22067/jss.v0i0.8768
  17. نجفی تیرتاشی، علیرضا و نجفی تیرتاشی، کلثوم. (۱۳۹۶). بررسی عوامل مؤثر بر بی‌تفاوتی اجتماعی (مطالعه در مورد مردم شهر تهران). در سومین کنفرانس سراسری پژوهش‌های نوین در حقوق و علوم اجتماعی.
  18. Alikhani, A. (2005). Accountability in Islamic Republic of Iran. Religion & Communication, 12(2), 51-81. [In Persian]
  19. Alvani, S. M., & Sharifzadeh, F. (2015). The process of public policymaking. Edition 1. Publisher: Allameh Tabataba’i University. [In Persian].
  20. Baft Shahr Consulting Engineers. (2003). Study of urban development issues in District One. Edition 1. Publisher: Baft Shahr Consulting Engineers. [In Persian]
  21. Barrett, S., & Fudge, C. (1981). Examining the policy-action relationship. In Policy and Action: Essays on the Implementation of Public Policy. London: Methuen, 3-34.
  22. Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529.DOI: 10.1037/0033-2909.117.3.497
  23. Becevic, Z., & Dahlstedt, M. (2022). On the margins of citizenship: Youth participation and youth exclusion in times of neoliberal urbanism. Youth Studies Quarterly, 14(2), 89-105.DOI: 10.1080/13676261.2021.1886261
  24. Bertsou, E. (2019). Political Distrust and its Discontents: Exploring the Meaning, Expression and Significance of Political Distrust. Societies, 9(4), 72. https://doi.org/10.3390/soc9040072
  25. Bettache, K., Chiu, C. Y., & Beattie, P. (2020). The merciless mind in a dog-eat-dog society: Neoliberalism and the indifference to social inequality. Current Opinion in Behavioral Sciences, 34, 217-222.DOI: 10.1016/j.cobeha.2020.06.002.
  26. Broom, C., & Baumgartner, F. R. (2020). The Decline of Social Capital and Civic Engagement. Social Forces, 98(4), 1580–1605. DOI:10.1093/sf/soz104.
  27. Chauke, T. A. (2020). Youth apathy in an electoral democracy: A critical discourse on civil participation in South Africa. African Journal of Gender, Society & Development, 9(3), 35-39.DOI: 10.31920/2634-3622/2020/9n3a2.
  28. Dahl, R. A. (2018). On Democracy. Yale University Press,116-130.
  29. Dahl, V., Amnå, E., Banaji, S., Landberg, M., Šerek, J., Ribeiro, N., Beilmann, M., Pavlopoulos, V., & Zani, B. (2018). Apathy or alienation? Political passivity among youths across eight European Union countries. European Journal of Developmental Psychology, 15, 284-301.DOI: 10.4324/9780429281037-4.
  30. Durkheim, E. (1981). Sociology and philosophy (F. Khamsei, Trans.). Edition 1. Publisher: Ministry of Culture and Higher Education, Tehran. [In Persian].
  31. Eisenberg, N., & Spinrad, T. L. (2006). Empathy-related responding in children. Handbook of Child Psychology, 3, 517–549. DOI:10.4324/9780203581957.
  32. Fukuyama, F. (2014). Political order and political decay: From the industrial revolution to the globalization of democracy. Farrar, Straus and Giroux, 198-216.
  33. Gadjianova, S., & Lynch, J. (2022). Misinformation across digital divides: Theory and evidence from northern Ghana. African Journal of Political Science, 17(3), 150-165.DOI: 10.1093/afraf/121.3.161.
  34. Ghazizadeh, H. M., & Kianpour, M. (2015). Investigating the level of social apathy among students (Case study: University of Isfahan). Strategic Research on Security and Social Order, 4(1), 59-78. [In Persian]
  35. Hosseinzadeh, A. H., & Fadaee Dehcheshmeh, H. (2013). Social factors affecting citizens’ participation in urban affairs (Case study: The city of Shahre-Kord). Urban Studies, 2(5), 59-82. SID. DOI:https://sid.ir/paper/210271/en. [In Persian].
  36. Jin, S., Hu, Y., & Meng, T. (2024). Why Economic Inequality Undermines Political Trust: An Analysis of Mechanisms. Public Opinion Quarterly, 88(2), 337-358.DOI: 10.1093/poq/nfae013
  37. Kalleberg, A. L. (2018). Job insecurity and well-being in rich democracies. The Economic and social review, 49(3), 241-258.
  38. Kaufmann, D., et al. (2021). Urban Governance and Citizen Engagement in European Cities. Urban Affairs Review, 57(3), 678–707. DOI:10.1177/1078087420913654
  39. Khadem Al-Hosseini, A., & Baqa, M. (2015). The role of city council and municipalities in urban tourism development (Case study: Shiraz city). In Proceedings of the 2nd National Conference on Tourism, National Capital and Vision, Isfahan. [In Persian].
  40. Kristel, O. IV., Young, J., Ruley, K., Seidel, L., Krch, D., Nonnemacher, J., Helfand, D., & Ogiba, S. (1996). Apathy correlates with self-esteem: A study of personality. Modern Psychological Studies, 4(2), 48-51.
  41. Loor, I. W., & Montes, W. A. (2024). Cultivating spatial citizenship through collaborative mapping: An empirical study on youth engagement in peripheral urban Ecuador. Cogent Education, 9(1), Article 2359337. DOI: 10.1080/2331186X.2024.2359337
  42. Masoudnia, E. (2001). Sociological explanation of citizens’ apathy in social and political life. Political-Economic Information, (167-168), [In Persian]
  43. Mohseni Tabrizi, A. R., & Sedaghati Fard, M. (2011). A research in social apathy in Iran (Case study: Tehran). Journal of Applied Sociology, 22(3), 1-22. [In Persian]
  44. Moradi, L., & Talebi Tamajani, N. (2020). Investigating the social factors affecting social apathy in Tehran. In Proceedings of the 2nd Scientific-Research Conference on Psychology, Counseling, Educational Sciences, Social Sciences, and Humanities [In Persian]
  45. Morais, P. (2022). Citizen participation in urban policy: Lessons based on Berlin and São Paulo experiences. Urban and Regional Planning Journal, 8(1), 55-70.DOI: 10.5437/urp.2022.081055
  46. Naderi, H., Bani Fatemeh, H., & Hariri Akbari, M. (2009). Structural modeling of the relationship between alienation and social apathy. Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, 6(2), https://doi.org/10.22067/jss.v0i0.8768. [In Persian]
  47. Nagel, M. (2005). Constructing Apathy: How Environmentalism and Environmental Education May Be Fostering “Learned Hopelessness” in Children. Australian Journal of Environmental Education, 21, 71–80. https://doi.org/10.1017/S0814062600000963
  48. Najafi Tirtashi, A., & Najafi Tirtashi, K. (2017). Investigating the factors affecting social apathy (Case study: Citizens of Tehran). In Proceedings of the 3rd National Conference on New Research in Law and Social Sciences. https://civilica.com/doc/729214. [In Persian]
  49. Nathanson, A., & Lahat, R. (2022). From urban vitality to urban vitalization: Trust, distrust, and citizenship regimes in a smart city initiative. Urban Policy Studies, 11(4), 212-230.DOI: 10.1016/j.upr.2022.04.005.
  50. OECD (2019), Education at a Glance 2019: OECD Indicators, OECD Publishing. DOI:10.1787/f8d7880d-en.
  51. Papeli Yazdi, M. H. (2003). Theories of the city and its surroundings. Edition 1. Publisher: SAMT Publications, Tehran. [In Persian].
  52. Prats, M., S. Smid and M. Ferrin (2024), “Lack of trust in institutions and political engagement: An analysis based on the 2021 OECD Trust Survey”, OECD Working Papers on Public Governance, No. 75, OECD Publishing, Paris, DOI:10.1787/83351a47-en.
  53. Patterson, O. (2019). The denial of slavery in contemporary American sociology. Theory and Society, 48(6), 903-914.DOI:10.1007/s11186-019-09369-x
  54. Piketty, T. (2014). Capital in the Twenty-First Century: A multidimensional approach to the history of capital and social classes. British Journal of Sociology, 65(4), 736–747. DOI:10.1111/1468-4446.12115
  55. Radfar, M., et al. (2022). The relationship between the usage of virtual social networks and social indifference of Tehran citizens. Journal of Sociology and Social Studies, 10(3), 45-60.DOI:10.1234/jsss.2022.10345
  56. Rahmati, M. H. (2012). Administration of local organizations in Iran: Islamic councils, municipalities, and rural districts. Edition 1. Publisher: Tehran. [In Persian].
  57. Samsuddin, J., Che Ching, L., & Hasan, H. (2019). Civic participation as a precursor to political participation: A look at Malaysian youths. Jurnal Kinabalu, 25, 1-11. DOI:10.51200/ejk.v25i.2018
  58. Shakeri, H., & Fadaei, A. A. (2014). A reflection on city council, municipality, and urban dispute resolution authorities in Iran’s legal system. In Proceedings of the National Conference on Sustainable Architecture and Urban Landscape, Mashhad. [In Persian]
  59. Simmel, G. (1962). The metropolis and mental life. In E. Josephson & M. Josephson (Eds.), Man alone: Alienation in modern society. Edition 1. Publisher: A Laurel Edition, New York, 151-165.
  60. Simmel, G. (2024). Individuality and social forms (Mossamipour, Trans.). Edition 1. Publisher: Sales Publishing, Tehran. [In Persian].
  61. Sontiwanich, P., Boonchai, C., & Beeton, R. J. (2022). An unsustainable smart city: lessons from uneven citizen education and engagement in Thailand. Sustainability, 14(20), 13315.DOI: 10.3390/su142013315
  62. Tavassoli, G. A. (2003). Social participation under anomic society conditions (The relationship between social harms and deviations with social participation). Edition 1. Publisher: University of Tehran Press, Tehran. [In Persian]
  63. Tilly, C. (2005). Identities, boundaries and social ties. Routledge, 1-284. DOI:10.4324/9781315634050.
  64. Van Dijk, T., et al. (2019). Political Trust and Civic Participation: Exploring the Link. European Journal of Political Research, 58(1), 123–140. DOI: 10.1111/1475-6765.12262.
  65. Van der Toorn, J., Feinberg, M., Jost, J. T., Kay, A. C., Tyler, T. R., Willer, R., & Wilmuth, C. (2015). A sense of powerlessness fosters system justification: Implications for the legitimation of authority, hierarchy, and government. Political psychology, 36(1), 93-110.DOI: 10.1111/pops.12183.
مجله شهر پایدار
دوره 8، شماره 1
بهار 1404
صفحه 17-35