مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

تبیین عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری شهر هوشمند بر اساس تاب‌آوری زیرساختی مطالعه موردی: شهر اهواز

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
حامد احمدی
سعید امانپور
بهناز بابایی مراد
گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
10.22034/jsc.2025.478479.1805
چکیده
شهر هوشمند و تاب‌آور دو مفهوم متفاوت هستند، اما می‌توانند با یکدیگر ترکیب شوند تا بهبود زندگی شهروندان را در مواجهه با چالش‌های مختلف تسهیل کنند. استفاده از فناوری‌های پیشرفته در ساختار شهر هوشمند می‌تواند به تقویت تاب‌آوری شهر در مواجهه با چالش‌های مختلف کمک کند، لذا، در پژوهش حاضر عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری شهر هوشمند بر اساس تاب‌آوری زیرساختی موردبررسی قرار گرفت. جمع‌آوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای و پرسشنامه انجام گرفت. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به کمک تحلیل عاملی و آزمون رگرسیون چند متغیر در نرم‌افزار اس.پی اس. اس و مدل‌سازی معادلات ساختاری در محیط نرم‌افزار ایموس صورت پذیرفت. نتایج تحلیل عاملی نشان داد عامل بهره‌گیری از زیرساخت‌های انرژی محور هوشمند در جهت کاهش آسیب‌پذیری نخستین عامل شکل‌گیری شهر هوشمند بر اساس تاب‌آوری زیرساختی در شهر اهواز به شمار می‌آید. هم‌چنین، عواملی همچون؛ زیرساخت‌ها و سرمایه اجتماعی، مدیریت زیرساخت‌های هوشمند شهری و مدیریت هوشمند و یکپارچه زیرساخت‌های اطلاعاتی جهت تحقق شهر هوشمند تاب‌آور به ترتیب رتبه دوم تا چهارم را به خود اختصاص داده‌اند. نتایج همچنین نشان داد عوامل شش‌گانه استخراج‌شده تاب‌آوری زیرساختی 723/0 درصد از واریانس متغیر شهر هوشمند، سپس، زیرساخت تأسیساتی و انرژی به میزان 7/53 درصد بر تحقق شهر هوشمند، زیرساخت نهادی-مدیریتی 1/63 درصد بر تحقق شهر هوشمند و زیرساخت اجتماعی 27/3 درصد بر تحقق شهر هوشمند اثرگذار است. هوشمند سازی خدمات امداد و نجات مثل آتش‌نشانی، ساخت مسیرهای هوشمند جهت حرکت خودروهای ویژه و خدمات رسان، برنامه‌ریزی مطلوب محلات هوشمند بر اساس سرمایه اجتماعی و مدیریت هوشمند و یکپارچه زیرساخت‌های اطلاعاتی، انرژی و تأسیساتی از جمله پیشنهادهایی است که بر اساس نتایج پژوهش ارائه‌شده است.
کلیدواژه‌ها
تاب‌آوری زیرساختی
شهر هوشمند
مخاطرات
شهر اهواز
  1. اسدی عزیزآبادی، مهدی؛ زیاری، کرامت اله و وطن‌خواهی، محمد. (1399). اولویت‌بخشی به ابعاد تاب‌آوری بافت فرسوده شهری بر اساس مدل مکانی تاب‌آوری سوانح نمونه موردی: بافت فرسوده شهر کرج. تحقیقات جغرافیایی کاربردی، ۲۰ (۵۶)، ۳۲۸-۳۱۱.
  2. پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت اله و صادقی، علی. (1397). تحلیل فضایی مؤلفه‌های تاب‌آوری کالبدی بافت‌های فرسوده شهری در برابر زلزله مطالعه موردی: منطقة 10 شهرداری تهران. برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، 8(1)، 111-130.
  3. پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرمت اله؛ زنگنه شهرکی، سعید و آروین، محمود. (1399). شناسایی عوامل مؤثر بر پراکنده‌رویی شهری مطالعه موردی: شهر اهواز. نشریه جغرافیا و توسعه، 18(61)، 59-90.
  4. ذوالفقاری، محمد؛ افراسیابی، سهیلا و سهامی، حبیب اله. (1398). تبیین شاخص‌های تاب‌آوری شهر هوشمند و نقش آن در توسعه پایدار شهر. دومین همایش ملی حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، تهران.
  5. علیزاده، هادی. (1400). تحلیل و شناخت ظرفیت تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی شهری بر اساس مدل چرخة سازگاری تاب‌آوری (RAC) در کلان‌شهر اهواز. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 9(4)، 1103-1123.
  6. قریشی، غزاله سادات؛ پارسی، حمیدرضا و نوریان، فرشاد. (1399). تحلیلی بر قلمرو نظری شهر هوشمند تاب آور و تدوین چارچوب کاربست آن. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 25 (4)، 69-55.
  7. روستا، مجتبی؛ ابراهیم‌زاده، عیسی و ایستگلدی، مصطفی. (1397). ارزیابی میزان تاب‌آوری اجتماعی شهری موردشناسی شهر زاهدان. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9(32)، 1-14.
  8. Adelani, F. A., Okafor, E. S., Jacks, B. S., & Ajala, O. A. (2024). Exploring theoretical constructs of urban resilience through smart water grids: case studies in African and US cities. Engineering Science & Technology Journal, 5(3), 984-994.
  9. Alizadeh, H. (2019). Analysis and recognition of the resilience capacity of critical urban infrastructures based on the Resilience Adaptation Cycle (RAC) model in the metropolis of Ahvaz. Research in the Geography of Urban Planning, 9(4), 1103-1123. [in persian].
  10. Apostu, S. A., Vasile, V., Vasile, R., & Rosak-Szyrocka, J. (2022). Do smart cities represent the key to urban resilience? Rethinking urban resilience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(22), 15410.
  11. Asadi Azizabadi, M., Ziari, K., & Vatankhahi, M. (2019). Prioritizing the dimensions of resilience of dilapidated urban fabric based on a spatial model of disaster resilience, case study: dilapidated fabric of Karaj city. Applied Geographical Research, 20 (56), 328-311. [in persian].
  12. Bakıcı, T., Almirall, E., & Wareham, J. (2013). A smart city initiative: the case of Barcelona. Journal of the knowledge economy, 4, 135-148.
  13. Cutter, S. L., Christopher, G. B., & Christopher T. E. (2010). Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7(1), 235–239.
  14. Gallego-Lopez, C., Essex, J., (with input from DFID). (2016). Designing for infrastructure resilience. Evidence on Demand, UK.
  15. Gkontzis, A. F., Kotsiantis, S., Feretzakis, G., & Verykios, V. S. (2024). Enhancing urban resilience: smart city data analyses, forecasts, and digital twin techniques at the neighborhood level. Future Internet, 16(2), 47.
  16. Guo, N., Wu, F., Sun, D., Shi, C., & Gao, X. (2024). Mechanisms of resilience in cities at different development phases: A system dynamics approach. Urban Climate, 53, 101793.
  17. Lee, C. C., Yan, J., & Li, T. (2024). Ecological resilience of city clusters in the middle reaches of Yangtze river. Journal of Cleaner Production, 443, 141082.
  18. Neirotti, P., De Marco, A., Cagliano, A. C., Mangano, G., & Scorrano, F. (2014). Current trends in Smart City initiatives: Some stylised facts. Cities, 38, 25-36.
  19. Nguyễn, N. H., & Đào, T. B. V. (2016). Smart city and city management Vietnamese. Architecture Journal, 201, 12-15
  20. Pourahmad, A., Ziari, K., & Sadeghi, A. (2018). Spatial analysis of the components of physical resilience of dilapidated urban fabrics against earthquakes, case study: District 10 of Tehran Municipality. Spatial Planning (Geography), 8(1), 111-130. [in persian].
  21. Pourahmad, A., Ziari, K., Zanganeh Shahraki, S., & Arvin, M. (2019). Identifying factors affecting urban sprawl, case study: Ahvaz city. Journal of Geography and Development, 18(61), 59-90. [in persian].
  22. Qoresh, G. S., Parsi, H., & Nouriyan, F. (2019). An analysis of the theoretical realm of the resilient smart city and the development of its application framework. Journal of Fine Arts: Architecture and Urban Planning, 25(4), 55-69. [in persian].
  23. Rehak, D., Senovsky, P., & Slivkova, S. (2018). Resilience of Critical Infrastructure Elements and Its Main Factors. Systems, 6, 21. 1-13.
  24. Rousta, M., Ebrahimzadeh, I., & Istegoldi, M. (2018). Evaluation of the level of urban social resilience in the case of Zahedan city. Urban Research and Planning, 9(32), 1-14. [in persian].
  25. Star, S. L., & Bowker, G. C. (2006). How to infrastructure. Handbook of new media: Social shaping and social consequences of ICTs, 230-245.
  26. Sun, J., Zhai, N., Mu, H., Miao, J., Li, W., & Li, M. (2024). Assessment of urban resilience and subsystem coupling coordination in the Beijing-Tianjin-Hebei urban agglomeration. Sustainable Cities and Society, 100, 105058.
  27. Szép, T, Szendi, D., & Nagy, Z. (2021). Linking smart city concepts to urban resilience. Theory, Methodology, Practice-Review of Business and Management.
  28. Thacker, S., Daniel, A., Marianne, F., Stéphane, H., Mark, H., Hendrik, M., Nicholas, O’R., Julie, R., Graham, W., & Jim, W. H. (2019). Infrastructure for sustainable development. Nature Sustainability, 2(4), 324-331.
  29. Verhulsdonck, G., Weible, J. L., Helser, S., & Hajduk, N. (2023). Smart Cities, Playable Cities, and Cybersecurity: A Systematic Review. International Journal of Human–Computer Interaction, 39(2), 378-390.
  30. Zhou, Q., Zhu, M., Qiao, Y., Zhang, X., & Chen, J. (2021). Achieving resilience through smart cities? Evidence from China. Habitat International, 111, 102348.
  31. Zolfaghari, M., Afrasiabi, S., & Sahami, H. (2019). Explaining the resilience indicators of smart cities and their role in sustainable urban development. The Second National Conference on Protection of Critical Infrastructures, Tehran. [in persian].
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 41-56