مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

شهرنشینی و ناامنی غذایی: بررسی چالش‌ها و فرصت‌های نوین آن در توسعه کشاورزی شهری مطالعه موردی: شهر بیرجند

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
محمد اسکندری ثانی
سعیده محمدآبادی
مهدی وفایی فرد
گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
10.22034/jsc.2025.452936.1773
چکیده
کم شدن جمعیت در روستاها و افزایش جمعیت شهرها به دوسوم جمعیت دنیا، سبب شده که بخش عمده‌ای از جمعیت تولیدکننده جهان به مصرف‌کننده تبدیل شوند. در ایرآن‌هم شهر بیرجند به تبعیت از سایر شهرهای کشور پس از دهه 1340 به دلیل تقویت نسبی زیرساخت‌های اقتصادی، بهبود نسبی وضعیت بهداشت روستایی و مهاجرت‌های درون منطقه‌ای، به‌سرعت توسعه پیدا کرد. فائو یکی از راه‌های مؤثر در واکنش به افزایش جمعیت شهرنشینان به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه را کشاورزی شهری می‌داند. این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی به دنبال بررسی وضعیت امنیت غذایی شهر بیرجند و راهکاری برای مقابله با آن با رویکرد کشاورزی شهری است. جامعه آماری این تحقیق شامل دو گروه شهروندان، کارشناسان می‌باشد. تجزیه‌وتحلیل داده‌های تحقیق در دو بخش صورت گرفت. در بخش آمار توصیفی از طریق جدول توزیع فراوانی، میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات به خلاصه‌سازی و تحلیل داده‌های توصیفی استفاده شد. در بخش آمار استنباطی نیز برای فرضیات تحقیق از آزمون دوجمله‌ای استفاده‌شده است. نتایج نشان می‌دهد در جامعه شهروندان امنیت غذایی در حد متوسط است و مقایسه سرانه مصرف مواد غذایی شهر بیرجند در قیاس با میانگین کشوری و بین‌المللی پایین می‌باشد. از نظر متخصصان، کشاورزی شهری در امنیت غذایی تأثیر زیادی دارد. آن‌ها معتقدند که کشاورزی شهری در محلات فقیرنشین که با کمبود مواد غذایی مواجه‌اند، می‌تواند به تنوع غذایی و رژیم غذایی سالم کمک نماید. همچنین کشاورزی شهری راه‌حلی برای کاهش تحریم‌های اقتصادی و بحران‌های غذایی حاصل از جنگ اوکراین و روسیه است. مزیت این پژوهش حاضر در این نکته است که چالش‌ها و فرصت‌های مستخرج شده، می‌تواند مبدأ شکل‌گیری ایده‌ها برای توسعه کسب‌وکارها و استارت‌اپ‌های مبتنی بر کشاورزی شهری در شهر بیرجند باشد.
کلیدواژه‌ها
امنیت غذایی
کشاورزی شهری
چالش‌ها و فرصت‌ها
شهر بیرجند
  1. آردی بجستان، رقیه. (1398). باززنده سازی بافت‌های تاریخی فرسوده با رویکرد ارتقای گردشگری در شهر بیرجند. پایان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر مهدی اخگری، دانشگاه پیام نور مرکز فردوس.
  2. اسکندری ثانی، محمد و سفالگر، سحر. (2022). شناسایی مؤلفه‌های کالبدی مؤثر در بهبود احساس امنیت شهروندان در فضاهای شهری (نمونه موردی: خیابان معلم و پاسداران شهر بیرجند). مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، 14(4) 16-7. doi: 10.22034/fakh.2022.322520.1529
  3. اسکندری ثانی، محمد و محمد آبادی، سعیده. (2023). شناسایی پیشران‌های مؤثر در وضعیت آینده مشاغل سبز در شهر بیرجند با رویکرد آینده‌نگاری. مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، 17(3)، 9-46.‌ doi:10.22034/fakh.2023.397937.1612
  4. اسکندری ثانی، محمد و سفالگر، سحر. (2022). ادغام اقتصاد سبز و چرخشی، رویکرد نوین درآمد پایدار در شهر بیرجند. نشریه مدیریت سبز و توسعه، (2)1، 172-159. doi: 10.22077/jgmd.2023.6171.1023
  5. رضایی، ابراهیم؛ ابراهیم‌زاده، عیسی و اسکندری‌ثانی، محمد. (1398). تحلیلی انتقادی بر سیاست شهری آب از منظر ظرفیت نهادی (مورد شناسی: شهر بیرجند). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 9(31)، 73-92.‌ doi: 10.22111/gaij.2019.4706
  6. ربیعی دستجردی، عرفان؛ قرایتی، مهران و معینی، مهدی. (1395). بررسی تأثیرات اکولوژیکی کشاورزی شهری در توسعه پایدار. اولین همایش بین‌المللی ایده‌های نوین در معماری شهرسازی جغرافیا و محیط‌زیست پایدار، مشهد.
  7. روضاتی، حمیدرضا و قنبران، حمید. (1392). ارتقاء کیفیت زیست‌محیطی شهرها با رویکرد کشاورزی شهری (نمونه موردی: شهر اصفهان). معماری و شهرسازی پایدار، (1)1، 12-1 doi: 20.1001.1.25886274.1392.1.1.1.7
  8. شامی، صالح. (1397). امکان‌سنجی توسعه کشاورزی شهری (موردمطالعه: شهر شبستر). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری.
  9. قلی پور، یاسر؛ احدنژاد روشتی، محسن و مشکینی، ابوالفضل. (1402). تبیین الگوی حکمروایی خوب سیستم‌های غذای پایدار شهری. مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 4 (1)، 18-1.  doi: 10.22124/gscaj.2023.22592
  10. تنهایی، لیلا و مفاخر، فرشاد. (1394)، کشاورزی شهری راهکاری برای سرزندگی شهری و پایداری شهری. سومین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران.
  11. عبدی، فاطمه و عطاردی، زهرا. (1394): بررسی و الگوی مصرف غذایی در ایران و جهان یک مقاله مروری. مجله علوم پزشکی فسا، 5 (2). doi: 20.1001.1.22285105.2015.5.2.7.4
  12. کیانی، مرضیه. (1397). کشاورزی حاشیه شهری و تأثیر آن بر سلامت و امنیت غذایی: شهر موردمطالعه شهر نورآباد ممسنی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یاسوج دانشکده کشاورزی.
  13. Abdi, F., & Atardi, Z. (2015). Surveying Global and Iranian Food Consumption Patterns: A Review of the Literature. Journal of Fasa University of Medical Sciences, 5(2). [In Persian].
  14.  Anriquez, G., Daidone, S., & Mane, E. (2013), Rising food prices and undernourishment: A cross-country inquiry. Food Policy, 38, 190–202. DOI: 10.1016/j.foodpol.2012.02.010.
  15.  Ayele, A., & Tarekegn, K. (2020), The impact of urbanization expansion on agricultural land in Ethiopia: A review. Environmental & Socio-economic Studies, 8 (4), 73-80. DOI: 10.2478/environ-2020-0024.
  16.  Chethika, G., Wadumestrige, D., Geetha, M., & Kensuke, F. (2021), Promoting Urban Agriculture and Its Opportunities and Challenges—A Global Review. Sustainability, 13, 9609. DOI: 10.3390/su13179609.
  17.  Dobele, M., & Andra, Z. (2020). The Concept of Urban Agriculture – Historical Development and Tendencies. Rural Sustainability Research, 43(388), 20–26. DOI: 10.2478/plua-2020-0003
  18.  Deng, T., Zhang, K., & Shen, Z.-J.M. (2021). A systematic review of a digital twin city: a new pattern of urban governance toward smart cities. Journal of Management Science and Engineering, 6 (2), 125-134. DOI: 10.1016/j.jmse.2021.03.003.
  19.  Dubbeling, M., & De Zeeuw, H. (2011). Urban agriculture and climate change adaptation: ensuring food security through adaptation, Resilient Cities: Cities and Adaptation to Climate Change-Proceedings of the Global Forum 2010. Springer (2011), pp. 441-449. 10.1007/978-94-007-0785-6_44.
  20.  Drescher, A. (2001). The integration of urban agriculture into urban planning–An analysis of the current status and constraints. Annotated Bibliography on Urban Agriculture; ETC-RUAF/CTA: Wageningen, The Netherlands, 554-616.
  21. Eskandari Sani, M., & Sofalgar, S. (2022). Explaining the role of physical components in improving citizens' sense of security in urban spaces (Case study: Moallem and Pasdaran streets in Birjand city). Quarterly of Social-Cultural Studies of Khorasan, 16(4), 7-40. [In Persian].
  22.  Eskandari Sani, M., & Mohammad Abadi, J. (2023). Exploring the Factors Influencing the Future of Green Businesses in Birjand Using a Forecasting Approach. Quarterly of Social-Cultural Studies of Khorasan, 17(3), 9-46 [In Persian].
  23.  Eskandari Sani, M., & Sofalgar, S. (2022). Integrating Green and Circular Economy: A Novel Approach to Sustainable Income in Birjand. Green Development Management Studies, 1(2), 159-172. [In Persian].
  24.  FAO. (1983). World food Security: A Reappraisal of the Concepts and Approaches. Director General’s Report. Rome: Food and Agriculture Organization; 1983, pp 25-39.
  25.  Gholipour, Y., Ahadnejād Reveshti, M., & Meshkini, A. (2023). Explaining the Model of Good Governance of Sustainable Urban Food Systems. Geographical Studies of Coastal Areas Journal, 4(1), 91-113. [In Persian].
  26.  Jones, P. (2017), Formalizing the informal: understanding the position of informal settlements and slums in sustainable urbanization policies and strategies in Bandung Indonesia, Sustainability, 9 (8), 1436. DOI:10.3390/su9081436
  27.  Murdad, R., Muhiddin, M., Osman, W. H., Tajidin, N. E., Haida, Z., Awang, A., & Jalloh, M. B. (2022). Ensuring urban food security in Malaysia during the COVID-19 pandemic—Is urban farming the answer? A review. Sustainability, 14(7), 4155. DOI: 10.3390/su14074155.
  28.  Nugent, R., (2001). The impact of urban agriculture on household and local economies. Thematic paper 3. In: Bakker, N. et al. (Ed.), Growing Cities, Growing Food: Urban Agriculture on the Policy Agenda. DSE, Fefdafing.
  29.  Nouri Naini, S. M. S. (1999). Global dimensions of food security, collection of articles on food security and agricultural development, Agricultural Economics and Planning Research Institute. first edition, Tehran. [In Persian].
  30.  Prosekov, A. Y., & Ivanova, S. A. (2018). Food security: The challenge of the present. Geoforum, 91, 73-77. DOI: 10.1016/j.geoforum.2018.02.030.
  31.  Rezaei, E., Ebrahimzadeh, D., & Eskandari Sani, D. (2019). Critical Analysis of Urban Water Policies in terms of Institutional Capacity (Case Study: Birjand City). Geography and Territorial Spatial Arrangement, 9(31), 73-92. [In Persian].
  32.  Rifkin, J.(2024)/ The Zero Marginal Cost Society. Martin Press.
  33.  Rouzati, H., & Qanbaran Abdul, H. (2012). Improving the environmental quality of cities with the approach of urban agriculture (case example: Isfahan city). Journal of Economy and Space and Rural Development, 4, 22-25. [In Persian].
  34.  Shami, S. (2017). Feasibility of urban agriculture development (case study: Shabar city), Master's thesis, Tabriz University, Faculty of Planning and Environmental Sciences. Department of Geography and Urban Planning, 25-34. [In Persian].
  35.  Taneh, Leila and Farshad Mofakher, (2014). Urban agriculture is a solution for urban vitality and urban sustainability, the 3rd International Congress on Civil Engineering, Architecture, and Urban Development [In Persian].
  36.  Statutory yearbook of Birjand city. (2021). Iran Statistics Center.
  37. Tefft, J., Jonasova, M., Zhang, F., and Zhang, Y. (2021). Urban Food Systems Governance. FAO and the World Bank.
  38. Sanyé-Mengual, Gasperi, D., Pennisi, G., Rizzati, N., Magrefi, F., Bazzocchi, G., Mezzacapo, U., Stefani, M. C., E., Orsini, F., Gianquinto, G. Towards Regenerated and Productive Vacant Areas through Urban Horticulture: Lessons from Bologna, Italy.
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 1-15