مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

ارزیابی نقش حکمروایی خوب شهر بر تاب‌آوری محلات شهری مطالعه موردی: محله شمیران نو تهران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
راهبه فامیل خلیلی
احمد پوراحمد
حسین حاتمی نژاد
کرامت اله زیاری
گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jsc.2022.284856.1582
چکیده
در بیشتر کشورهای درحال‌توسعه از جمله ایران، نظام برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه شهری به‌صورت متمرکز است. مداخله قاطع دولت مرکزی در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های اجتماعی در این کشورها ضعف شدید مدیریت‌های محلی و نهادهای جامع مدنی را در شهرها به دنبال داشته است. تحقیق حاضر به بررسی رابطه دوسویه دو مفهوم نوین حکمروایی خوب شهری و تاب‌آوری و ارائه الگوی ساختاری برای محدوده موردمطالعه دارای نوآوری است. هدف این مقاله بررسی تاب‌آوری شهری با رویکرد حکمروایی خوب شهری در محله شمیران نو است. روش تحقیق حاضر از لحاظ هدف، کاربردی، از لحاظ ماهیت، توصیفی- تحلیلی است و ترکیبی از دو روش کیفی (پرسش‌نامه خبرگان) و کمی (پرسش‌نامه ساکنان) در محله شمیران نو می‌باشد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نتایج آزمون کلموگروف- اسمیرونف و نرمال بودن توزیع داده‌ها، از آزمون تی تک نمونه‌ای (T-test) استفاده‌شده است. نتایج یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از بین متغیرهای حکمروایی مطلوب شهری به‌جز دو متغیر حاکمیت قانون و عدالت و انصاف بقیه متغیرها با متغیر وابسته رابطه معنی‌داری وجود دارد. برای بررسی ابعاد مختلف تاب‌آوری محله شمیران نو با توجه به خروجی نتایج آزمون کلموگروف- اسمیرونف و نرمال بودن توزیع داده‌ها، از آزمون تی تک نمونه‌ای (T-test) استفاده‌شده است که نشان می‌دهد تاب‌آوری در این محله وضعیت مطلوبی ندارد. به‌کارگیری اصول حکمروایی خوب شهری ضرورت انکارناپذیر حال و چشم‌انداز آینده مدیریت شهرهاست. مؤلفه‌هایی چون شفافیت، پاسخگویی، مشارکت طلبی، قانون مداری، کارآمدی، اجماع گرایی، عدالت، بینش راهبردی و تمرکززدایی می‌تواند به‌عنوان برون‌رفت از مشکلات فعلی و ترسیم مطلوب چشم‌انداز آینده نقش محوری در برنامه‌های مدیریت شهری ایران ایفا کند.
کلیدواژه‌ها
تاب‌آوری شهری
حکمروایی خوب شهری
محله شمیران نو
تهران
  1. حمیدی، اکبر؛ محمدی کاظم‌آبادی، لیلا و قاسمی، رقیه. (1394). بررسی و ارزیابی تأثیر حکمروایی شایسته در توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر سردرود). سومین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری،8 دی 94، دانشگاه شهید بهشتی تهران، 13-1.
  2. رجائی، عباس؛ منصوریان، حسین و سلطانی، مرضیه. (1400). تحلیل فضایی تاب‌آوری شهری در برابر زلزله مطالعه موردی: منطقه یک شهر تهران. مجله شهر پایدار، 4 (1)، 13-1. DOI:10.22034/JSC.2020.225370.1221
  3. زیاری، کرامت اله؛ پوراحمد، احمد و حاتمی نژاد، حسین. (1397). سنجش و ارزیابی اثرات حکمروایی خوب شهری بر زیست پذیری شهرها مطالعه موردی: شهر بوشهر. نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9 (34)، 18-1.  Dor:20.1001.1.22285229.1397.9.34.1.2
  4. ساسان‌پور، فرزانه؛ آهنگری، نوید و حاجی نژاد، صادق. (1396). ارزیابی تاب‌آوری منطقه 12 کلان‌شهر تهران در برابر مخاطرات طبیعی. مجله تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 4 (3)، 98-85.
  5. سایت شهرداری منطقه 4 تهران به نشانی http://www.tehran.ir-4.
  6. شیعه، اسماعیل. (1382). لزوم تحول مدیریت شهری در ایران. مجله جغرافیا و توسعه، 1، 62-37.10.22111/GDIJ.2003.3640 DOI:
  7. طالبی، محمدعلی؛ رهنمایی، محمدتقی و قربانی نژاد، ریباز. (1399). آسیب‌شناسی موانع تحقق حکمروایی خوب شهری در شهرهای میانی مطالعه موردی: شهر نیشابور. مجله شهر پایدار، 3 (4)، 57-43.10.22034/JSC.2021.251270.1326 DOI:
  8. صالحی، اسماعیل؛ آقابابایی، محمدتقی؛ سرمدی، هاجر و فرزادبهتاش. محمدرضا. (1390). بررسی میزان تاب‌آوری محیطی با استفاده از مدل شبکه علیت. مجله محیط‌شناسی، 37(59)، 112-99.
  9. عظیمی آملی، جلال و جمع دار، اکبر. (1395). بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری با تأکید بر الگوی حکمروایی خوب (نمونه موردی: محله ده ونک منطقه 3 تهران). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 7 (1)، 99-85.  20.1001.1.22286462.1395.7.1.25.1 DOI:
  10. قاسمی، حبیب؛ حافظ رضازاده، معصومه و میری، غلامرضا. (1400). واسنجی تاثیر حکمروایی خوب شهری بر بازآفرینی بافت فرسوده در مناطق شهری (مطالعه موردی: شهررضا)­. مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11 (1)، 652-639.  10.22034/JGEOQ.2023.306552.3321 Doi:
  11. محمد ابراهیمی، مهشید. (1400). تحلیل و ارزیابی شاخص‌های حکمروایی خوب شهری در جهرم. پنجمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی عمران، سازه و زلزله، تهران.
  12. مرادی، ثروت اله؛ کریمی، آرام و تابعی، نادر. (1396). توسعه پایدار محله‌ای در چارچوب حکمروایی شهری (مطالعه موردی: محلات منطقه 6 شهرداری تهران). نشریه جغرافیا و مطالعات محیطی، 6 (22)، 36-21.
  13. Adger, W. N. (2000). ­"Social and ecological resilience: Are they related?". Progress in Human Geography, 24(3), 347-364. https://doi.org/10.1191/030913200701540465
  14. Ahern, J. (2013). Urban landscape sustainability and resilience: the promise and challenges of integrating ecology with urban planning and design. Landscape Ecology, 28(6), 1203-1212. DOI:10.1007/s10980-012-9799-z
  15. Alexander, D. E. ­(2013). Resilience and disaster risk reduction: An etymological journey. Natural Hazards and Earth System Science, 13, ‌ 2707–2716. http://dx.doi. org/10.5194/nhess-13-2707-2013.
  16. Azimi Amoli, J., & Jamdar, A. (2016). Recreating Urban Dilapidated Textures with Emphasis on Good Governance Pattern (Case Study: Deh Vanak Neighborhood, District 3, Tehran). Geography Quarterly (Regional Planning), 7 (1), 85-99. DOI:20.1001.1.22286462.1396.7.2.2.4 [in Persian].
  17. Berkes, F. (2007). Understanding uncertainty and reducing vulnerability: lessons from esilience thinking, Natural Hazards, 41, 283-295. DOI 10.1007/s11069-006-9036-7.
  18. Birkmann, J. (2005). Danger Need not Spell Disaster, United Na University. Institute for Environment and Human Security.
  19. Brown, D., & Kulig, J. (1996-1997). The concept of resilience: Theoretical lesson from community research. Health and Canadian Society, 4 (1), 29-50.
  20. Camfield, L. (2012). Resilience and well-being among urban Ethiopian children: What role do social resources and competencies play?. Social indicators research, 107(3), 393-410. DOI:10.1007/s11205-011-9860-3
  21. Cutter, S. L. (2008).­ A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global Environmental Change, 1-9. Doi: 10.1016/j. Gloenvcha, 2008.
  22. Davis, I., & Izadkhah, Y. (2006). Building resilient urban communities. Article from OHI, 31(1), 11-21. DOI:10.1108/OHI-01-2006-B0002
  23. De Oliveira, J. A. P. (2013). Green economy and governance in cities: assessing good governance in key urban economic processes. Journal of Cleaner Production, 58, 138-152. DOI:10.1016/j.jclepro.2013.07.043
  24. DFID. (2005). ­Sustainable livelihoods guidance sheets. London: Department for International Development (UK)", 1999-2005, and Available at: http: //www. Livelihoods. Org /info/ info _ guidancesheets. html, 2005.
  25. Foster, K. A. (2006). A case study approach to understanding regional resilience: A Working Paper for Building Resilience Network. IURDE. University of California.
  26. Farzad Behtash, M. R. (2011). Investigation of environmental resilience using causality network model. Journal of Environmental Research, 37 (59), 99-112. [in Persian].
  27. Gilbert, A. (2014). Housing the urban poor. The companion to development studies,257-262.
  28. Ghasemi, H., Rezazadeh, M., & Miri, G. (2021). Measuring the Impact of Good Urban Governance on Reconstruction of Dilapidated Texture in Urban Areas (Case Study: Shahrereza). Journal of Geography and Regional Planning, 11(1), 639-652. DOI: 10.52547/gsma.2.4.37 [in Persian].
  29. Holling, C. S. (1973). Resilience and stability of ecological systems. Annual Review of Ecological Systems, 4, 1–23. https://doi.org/10.1146/annurev.es.04.110173.000245.
  30. Hamidi, A., Mohammadi Kazemabadi, L., & Ghasemi, R. (2015). A Study and Evaluation of the Impact of Good Governance on Sustainable Urban Development (Case Study: Sardrood City). 3rd International Congress on Civil Engineering, Architecture and Urban Development, December 29, 1994, Shahid Beheshti University of Tehran, 1-13. [in Persian].
  31. Klein, R. J. & Nicholls, R. J. & Thomalla, F. (2003). The resilience of coastal megacities to weather- related hazards. Building Safer Cities, 101-120.
  32. Mayes, W. M., Perks, M. T., Large, A. R. G., Davis, J. E., Gandy, C. J., Orme, P. A. H., & Jarvis, A. P. (2020). Effect of an extreme flood event on solute transport and resilience of a mine water treatment system in a mineralised catchment. Science of The Total Environment, 141693. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.141693.
  33. McCall, M. K. & Dunn, C. E. (2012). Geo-information tools for participatory spatial planning: Fulfilling the criteria for ‘good’governance?. Geoforum, 43(1), 81-94. DOI:10.1016/j.geoforum.2011.07.007.
  34. Moreno-Pires, S., & Fidélis, T. (2012). A proposal to explore the role of sustainability indicators in local governance contexts: The case of Palmela, Portugal. Ecological Indicators 23, 608-615. DOI:10.1016/j.ecolind.2012.05.003.
  35. Mohammad Ebrahimi, M. (2021). Analysis and evaluation of indicators of good urban governance in Jahrom. Fifth International Conference on Civil, Structural and Earthquake Engineering, Tehran. [in Persian].
  36. Moradi, S. A., Karimi, A., & Tabei, N. (2017). Sustainable Neighborhood Development in the Framework of Urban Governance (Case Study: Neighborhoods of District 6 of Tehran Municipality). Journal of Geography and Environmental Studies, 6 (22), 21-36. [in Persian].
  37. Norris, F.H., Stevens, S.P. Pfefferbaum, B., Wyche K.F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). Community Resilience as a Metaphor, Theory, Set of Capacities, and Strategy for Disaster Readiness. American Journal of Community Psychology, 41,127-150. DOI: 10, 1007/s10464-007-9156-6.
  38. Omidvar, M., Mazlomi, A., MohammadFam, I., Rahimi, Foroushani A., & Nirumand, F. (2016(. Development of a framework for assessing organizational performance based on resilience engineering and using fuzzy AHP method: A case study of petrochemical plant. JHSW,  6 (3), 43-58.
  39. Ahern, J. (2011). From fail-safe to safe-to-fail: Sustainability and resilience in the new urban world. Landscape and Urban Planning, 100(4), 341-343.  
  40. Parvin, G. A., Surjan, A., Rahman, A-u., & Shaw, R. (2016). Urban Risk, City Government, and Resilience. Urban Disasters and Resilience in Asia, 2016, 21-34. DOI:10.1016/B978-0-12-802169-9.00002-1.
  41. Pierce, J. (2011). Resilience and sustainability in US urban areas, Environmental Politics, 20 (4), 566-584. https://doi.org/10.1080/09644016.2011.589580
  42. Pizzo, B. (2015). ­Problematizing resilience: Implications for planning theory and practice. Cities, 43 (2015), 133–140. DOI:10.1016/j.cities.2014.11.015.
  43. Rezende, O. M., de Oliveira, A. K. B., Jacob, A. C. P., & Miguez, M. G. (2019). A framework to introduce urban flood resilience into the design of flood control alternatives. Journal of Hydrology, 576, 478-493. DOI: 10.1016/j.jhydrol.2019.06.063.
  44. Raja'i, A., Mansoorian, H., Soltani, M. (2021). Spatial analysis of urban resilience against earthquakes Case study: Region 1 of Tehran. Journal of Sustainable City, 4(1), 1-13. DOI:10.22034/JSC.2020.225370.1221 [in Persian].  
  45. Sharifi. A., & Yamagata, Y. (2018). Resilience oriented Urban Planning, Global Carbon Project Tsukuba International Office National Institue For Environmental Studies Tsukuba Japan. Part of a Lecture notes in Energy Book Series, LNEN, 65، 3-27. DOI:10.1007/978-3-319-75798-8_1.
  46. Shen, L.-Y. (2011). The application of urban sustainability indicators–A comparison between various practices. Habitat International, 35(1), 17-29. DOI:10.1016/j.habitatint.2010.03.006
  47. Speer, J. (2012). Participatory governance reform: A good strategy for increasing government responsiveness and improving public services?. World Development, 40 (12), 2379-2398. DOI: 10.1016/j.worlddev.2012.05.034.
  48. Stewart, K. (2006). Designing good urban governance indicators: The importance of citizen participation and its evaluation in Greater Vancouver. Cities, 23(3), 196-204. DOI:10.1016/j.cities.2006.03.003.
  49. Sasanpour, F., Ahanghari, N., & Hajinejad, S. (2017). Assessing the resilience of Tehran metropolitan area 12 against natural hazards. Journal of Spatial Analysis of Environmental Hazards, 4 (3), 85-95. [in Persian].
  50. Shia, I. (2003). The need for urban management change in Iran. Journal of Geography and Development, 1, 37-62. [in Persian].  DOI:10.22111/GDIJ.2003.3640
  51. Salehieh, I., Aghababaei, M. T., Sarmadi, H., & Farzad Behtash, M. R. (2011). Investigation of environmental resilience using the causal network model. Journal of Environmental Science, 37 (59), 99-112. [in Persian].
  52. Tierney, K. (2006).­ The importance of social resilience. The USC School of Policy, Planning, and Development, University of South Carolina, SPPD Community Connection.
  53. Tobin, G. (1999). ­Sustainability and community resilience: The holy grail of hazards planning?. Environmental Hazards, 1, 13-25. ‌DOI: 10.29252/jsaeh.5.1.17
  54. Tehran Municipality District 4 website at http: //www.tehran.ir-4. [in Persian].
  55. Talebi, M. A., Rahnamaei, M. T., & Ghorbani Nejad, R. (2020). Pathology of Barriers to Good Urban Governance in Middle Cities: A Case Study: Neishabour City. Journal of Sustainable City, 3 (4), 43-57. [in Persian].
  56. UN-HABITAT. (2002). The Global Campaign on Urban Governance, concept paper,2nd Edition, Nairobi.
  57. Yates, D., & Paquette, S. (2011). Emergency knowledge management social media technologies: A case study of the 2010 Haitian earthquake. International Journal of Information Management, 31(1), 6-13. DOI: 10.1016/j.ijinfomgt.2010.10.001
  58. Yodmani, S. (2000). Disaster risk management and vulnerability reduction: Protecting the poor. Paper Presented at The Asia and Pacific Forum on Poverty Organized by the Asian Development Bank, 2000.
  59. Zhou, H. (2009). Resilience to natural hazards: A geographic perspective. Nat Hazards, DOI 10.1007/s11069- 009- 9407-y
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 57-74