مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

موانع سیاست‌گذاری اجتماعی مسکن در ایران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده
بختیار خسروی
گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jsc.2024.463021.1788
چکیده
در ایران بحران مسکن وجوه اجتماعی پنهان و ناکاویده بسیاری دارد. به دلیل گسیختگی سیاستی، تمهیدات و اقدام‌های دولت‌ها بیش از آنکه در راستای تأمین فراگیر و همه‌شمول و عدالت محور مسکن و نیز کاهش نابرابری‌های اجتماعی باشد، بر نابرابری‌های اجتماعی و فقر چندبعدی شهری به گونه نظام‌مند افزوده است. در این راستا، این پژوهش با هدف شناسایی موانع سیاست‌گذاری اجتماعی مسکن در ایران و طراحی ارتباطات این عوامل انجام‌شده است که از نظر هدف‌گذاری کاربردی و از نظر روش انجام پژوهش به‌صورت توصیفی- تحلیلی است. برای شناسایی عوامل، روش تحلیل محتوا بکار گرفته شد. در بخش مدل‌سازی ساختاری تفسیری، از نظرات خبره دانشگاهی صاحب‌نظر در حوزه مسکن از روش دلفی استفاده‌شده است. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه دوبه‌دویی می‌باشد و برای اندازه‌گیری و ارزیابی ارزش‌های پرسش‌نامه از ملاک اعتبار صوری استفاده‌شده است. روابط بین عوامل با استفاده از یک روش تحلیلی نوین با عنوان مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) تعیین و به‌طورکلی مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است و در نهایت، نوع متغیرها با توجه به اثرگذاری و اثرپذیری بر سایر متغیرها مشخص و خوشه‌بندی شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که چالش ضعف در اجرای قانون کنترل اجاره‌بها با مقدار قدرت نفوذ 10، بیش‌ترین تأثیر و عدم تعریف و تبیین مصادیق آزار و اذیت مستأجران از سوی موجران در زمینه اخلال در سکونت و عدم جرم انگاری آزار و اذیت مستأجران از سوی موجران در زمینه اجبار در جابه‌جایی با مقدار قدرت نفوذ 2، کم‌ترین تأثیر را در بین موانع سیاست‌گذاری اجتماعی مسکن در ایران برای اقشار کم درآمد دارند
کلیدواژه‌ها
سیاست‌گذاری اجتماعی
مسکن
مستاجران
ایران
  1. آتش‌سوز، علی؛ فیضی کزازی، ابوالفضل و الفت، لعیا. (1395)، مدل‌سازی تفسیری- ساختاری ریسک‌های زنجیره تأمین صنعت پتروشیمی. فصلنامه مطالعات مدیریت صنعتی، 4 (41)، 63-39.
  2. آذر، عادل و بیات، کریم. (1387)، طراحی مدل فرآیند محوری کسب‌وکار با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM). نشریه مدیریت فناوری اطلاعات، 1(1)، 18-3.
  3. آذر، عادل؛ خسروانی، پروانه و جلالی، رضا. (1392). تحقیق در عملیات نرم رویکردهای ساختاردهی. چاپ اول، تهران: سازمان مدیریت صنعتی،
  4. برادران، مراد؛ غفاری، غلامرضا؛ ربیعی، علی و زاهدی مازندرانی، محمدجواد. (1398)، دولت و سیاست‌گذاری مسکن در ایران بعد از انقلاب اسلامی. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 10(38)، 179-218.
  5. پورمحمدی، محمدرضا؛ صدرموسوی، میرستار.، عابدینی، اصغر. (1391)، تحلیلی بر سیاست‌های تأمین مسکن دولت با تأکید بر برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی. مطالعات شهری، (3)، 34-43.
  6. جعفری مهرآبادی، مریم؛ اکبری، مجید؛ عطایی، فرزانه و رازقی چمازکتی، فرزانه. (1396). مدل‌یابی ساختاری - تفسیری عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری غذا (نمونه موردی: شهر رشت). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 12(3)، 681-698.
  7. حسینقلی­زاده، علی؛ جلوخانی نیارکی، محمدرضا؛ ارگانی، میثم و حسینی، علی. (1400). تحلیل کیفیت زندگی شهری با تأکید بر رویکردهای روش‌شناسی تطبیقی مکانی مطالعه موردی منطقه 6 تهران. مجله شهر پایدار، 4 (4)، 35-52.
  8. حیدری، محمدتقی؛ رحمانی، مریم؛ طهماسبی مقدم، حسین و محرمی، سعید. (1401). تحلیلی بر پایداری زیست‌محیطی و بازتولید کیفیت فضای شهری (مطالعه موردی: شهر زنجان). انسان و محیط‌زیست، 3(20)، 36-17.
  9. روستایی، شهریور و شری زاده، عادل. (1399). آینده‌نگاری برنامه‌ریزی مسکن اقشار کم‌درآمد شهری با رویکرد سناریونویسی (مطالعة موردی: کلان‌شهر تبریز). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 8(4)، 833-859.
  10. زیاری، کرامت اله و فلاحت پیشه، مریم. (1401). مروری بر سیاست‌های تأمین مسکن برای گروه‌های کم درآمد شهری (با تأکید بر سیاست اقدام ملی تولید و عرضه مسکن). معمار شهر، 1(1)، 30-46.
  11. شجری، پرستو. (1388). برنامه پنجم توسعه بازار سرمایه, بخش نفت، مالیات‌ها، کشاورزی و مسکن. تازه‌های اقتصاد، 7(126)، 15-25.
  12. عبدی، محمدعلی؛ مهدی زادگان، سیما و کردی، فرزانه. (1396). شش دهه برنامه‌ریزی مسکن در ایران (1327 - 1387). تهران: مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی.
  13. علی‌اکبری، اسماعیل و اکبری، مجید. (1396). مدل‌سازی ساختاری تفسیریِ عوامل مؤثر بر زیست پذیری کلان‌شهر تهران. برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ۲۱ (۱)، ۳۱-۱.
  14. لطفی بزازان، سروش؛ صارمی، حمیدرضا و بغدادی، آرش. (1402). شناسایی عوامل پیشران در آینده‌پژوهشی نظام برنامه‌ریزی مسکن ایران مطالعه موردی: شهر تهران. مجله شهر پایدار، 6 (1)، 105-121
  15. محمدی، فریبرز؛ پروین، ستار و رستگار، یاسر. (1397). چالش‌های سیاست‌گذاری اجتماعی حوزه مسکن و تأثیر آن بر شکل‌گیری ناهنجاری‌های اجتماعی (مطالعه موردی مسکن مهر پرند). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 9(36)، 142-175.
  16. مرکز آمار ایران. (1395). نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال شهرستان کرج.
  17. مرکز پژوهش مجلس شورای اسلامی. (1402). چالش‌های سیاست‌گذاری مسکن شهری در ایران، دفتر مطالعات اجتماعی.
  18. جعفری، شاهین و پورجوهری، امیرحسین. (1401). واکاوی چالش‌های آتی پیشروی سیاست‌های مسکن مهر و طرح اقدام ملی مسکن (موردمطالعه: شهر جدید پردیس). فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده، ۳ (۴)، 108-89.
  19. Abdi, M. A., Mahdizadegan, S., & Kurdi, F. (2016). Six Decades of Housing Planning in Iran (1327-1387). Tehran: Road, Housing and Urban Development Research Center.
  20. Ali Akbari, I., & Akbari, M. (2016), Interpretive structural modeling of factors affecting the livability of Tehran metropolis. Space Planning and Planning, 21 (1), 1-31. [In Persian]
  21. Alves, R., Lousada, S., Cabezas, J., & Gómez, JMN. (2023). Local Housing Strategy: Analysis of Importance and Implementation in Machico Municipality, Madeira. Land, 12(9),1778.
  22. Arku, G. (2020). Housing Policy in Developing Countries. International Encyclopedia of Human Geography, 79–82. 
  23. Atashsooz, A., Feizi, K., Kazazi, A., & Olfat, L. (2016). Interpretive Structural Modeling of Petrochemical Industry Supply Chain Risks. Industrial Management Studies, 14(41), 39-73.
  24. Azar, A., & Bayat, K.. (2009). Designing a model for "business process-orientation" using interpretive structural modeling approach (ism). Journal of information technology management, 1(1), 3-18. [In Persian]
  25. Azar, A., Khosravani, P., & Jalali, R. (2013) Research In Soft Operations Of Structuring Approaches.  Tehran: Industrial Management Organization. [In Persian].
  26. baradaran, M., ghaffari, G., Rabiee, A., & z, M. (2019). Government and Housing Policy Making in Iran after the Islamic Revolution. Social Development & Welfare Planning, 10(38), 179-218. doi: 10.22054/qjsd.2019.10346 [In Persian]
  27. Daniel, M. M., & Hunt, R. J. (2014). Changing housing policies and housing provision in Jos, Nigeria. Habitat International, 42, 203–213. 
  28. Doling, J., Vandenberg, P & Tolentino, J. (2013). Housing and Housing Finance—A Review of the Links to Economic Development and Poverty Reduction. Asian Development Bank.
  29. Eerola, E., & Saarimaa, T. (2018). Delivering affordable housing and neighborhood quality: A comparison of place- and tenant-based programs. J. Hous. Econ, 42, 44–54.
  30. Figari, F., Alari, P., H, S., P, T., G, V., & Zantomio, F. (2017). Removing Homeownership Bias in Taxation: The Distributional Effects of Including Net Imputed Rent in Taxable Income. Fiscal Studies, 38 (4), 525–537.
  31. Ghaedrahmati, S., & Zarghamfard, M. (2020). "Housing policy and demographic changes: the case of Iran". International Journal of Housing Markets and Analysis, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print.
  32. Glaeser, E. L., Gyourko, J., & Saks, R. E. (2005). Why have housing prices gone up?. American Economic Review, 95(2), 329-333.
  33. Hansson, A.G. (2019). Inclusionary Housing Policies in Gothenburg, Sweden, and Stuttgart, Germany: The importance of Norms and Institutions. Nord. J. Surv. Real Estate Res, 14, 7–28.
  34. Heydari, M. T., Rahmani, M., Tahmasebi oghaddam, H., & Rahmani, M. (2022).  An Analysis of Environmental Sustainability and Quality of Urban Space Reproduction (Case Study: Zanjan City). Human & Environment, (3)17-36. [In Persian]
  35. Hosingholizade, A., Jelokhani-Niaraki, M., Argany, M., & Hosseini, A. (2022). Analysis of urban quality of life in neighborhoods areas with emphasis on comparative methodological approaches; The case study on district 6 of Tehran. Journal of Sustainable city, 4(4), 35-52. doi: 10.22034/jsc.2021.280352.1445. [In Persian]
  36. Iommi, S. (2011). The Target Efficiency Problem in Italy’s Housing Policy. The Case of Tuscany. Housing Studies, 26(1), 41–67.
  37. Iran Statistics Center. (2015). the results of the population and housing census of Karaj city. https://amar.org.ir/statistical-information [In Persian]
  38. Islamic Council Research Center. (1402), Urban housing policy challenges in Iran, Social Studies Office.
  39. Jafari MehrAbadi, M., Akbari, M., Ataei, F., & Razeghi, F. (2017).Interpretive Structural Modeling (ISM) of Factors Affecting Food Tourism Development (Case Study: Rasht City). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 3, 681-698. [In Persian]
  40. Jafari, Sh., & Pourjohari, A. (2021). analyzing the future challenges of advancing Mehr housing policies and the national housing action plan (case study: Shahr Jadid Pardis). Future Cities Vision Quarterly, 3 (4), 108-89. [In Persian]
  41. Kholodilin, K. A. (2017). Quantifying a century of state intervention in rental housing in Germany. Urban Research & Practice, 10(3), 267-328.
  42. Leishman, C., & Watkins, C. (2015). The impact of housing policies on housing supply in Scotland: a review of the evidence. Fraser of Allander Institute Economic Commentary, 39(3), 53-64.
  43. Lotfi Bazazan, S., Sarmi, H. R., & baghdadi, A. (2023). Identifying Driving Factors in the Future Research of Iran's Housing Planning System the Case Study of Tehran. Journal of Sustainable city, 6(4), 105-121. doi: 10.22034/jsc.2023.403067.1713[In Persian]
  44. Malpezzi, S. (2003). Housing prices, externalities, and regulation in US metropolitan areas. Journal of Housing Economics, 12(4), 296-318.
  45. Mayo, S. (1999). Subsidies in housing. Washington, DC: Inter-American Development Bank.
  46. Meshkini, A., & Zarghamfard, M. (2020). Urban housing planning: Glance at Iran. Tehran: Samt press. [In Persian]
  47. mohammadi, F., & Rastegar, Y. (2018). Challenges of Social Policy in the Field of Housing and it’s Effect on the Formation of Social Anomalies (Case Study on Prand Mehr Housing). Social Development & Welfare Planning, 9(36), 142-175. doi: 10.22054/qjsd.2018.9599. [In Persian]
  48. Odoyi, EJ., & Riekkinen, K. (2022). Housing Policy: An Analysis of Public Housing Policy Strategies for Low-Income Earners in Nigeria. Sustainability, 14(4), 2258.
  49. Pawson, H., Milligan, V., & Yates, J. (2020). Housing Policy in Australia: A Case for System Reform. Singapore, Palgrave Macmillan.
  50. Performance report of the fourth year of the third development program. (2004). [In Persian].
  51. Pourmohammadi, M., Sadr Mousavi, M., & Abedini, A. (2011). an analysis of the government's housing supply policies with an emphasis on economic. social and cultural development programs. Urban Studies, (3), 34-43. [In Persian]
  52. Radzimski, A. (2014). Subsidized mortgage loans and housing affordability in Poland. GeoJournal, 79, 467–494.
  53. Rostuei, S., & Sherizadeh, A. (2020). foresight housing planning low-income groups with approach scenario writing (Case Study:metropolis Tabriz). Geographical Urban Planning Research (GUPR), 8(4), 833-859. doi: 10.22059/jurbangeo.2020.293363.1201[In Persian]
  54. Saegert, S., & Winkel, G. (2012). Housing. In K. Kempf-Leonard (Ed.), Encyclopedia of Social Measurement (Vol. 2, pp. 79-87). Academic Press.
  55. Sard, B., & Lubell, J. (2018). US Rental Housing Crisis: The Affordable Housing Challenge. Cambridge: Lincoln Institute of Land Policy.
  56. Shajari, S. (2008), the fifth capital market development plan, oil sector, taxes, agriculture and housing. Economic News, 7(126), 15-25. [In Persian]
  57. United Nations Human Settlements Programme. (2017). World Cities Report 2016: Urbanization and Development - Emerging Futures. United Nations Human Settlements Programme.
  58. Ziyari, K. E., & Falahat Pisheh, M. (2021), a review of housing policies for low-income urban groups (with an emphasis on the national action policy of housing production and supply). City Architect, 1(1), 30-46. [In Persian]
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 2
تابستان 1403
صفحه 113-131