مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

ارزیابی اثرات مخاطرات طبیعی بر ساختار کالبدی شهرها مطالعه موردی: شهر جدید لار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
عبدالحسین شرف لاری 1
رفعت شهماری 1
سیده صدیقه حسنی مهر 1
مرضیه موغلی 2
1 گروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران
2 گروه جغرافیا، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران
10.22034/jsc.2024.363310.1652
چکیده
طبق گزارش سازمان ملل متحد، ایران در سال 2003 از نظر تعداد زلزله و کشته‌شدگان در رتبه اول جهان قرار دارد. دلیل اصلی این امر آسیب‌پذیری بالای اکثر شهرهای ایران نزدیک به 80 درصد است. شهر لار در سال 1339 زلزله 6.1 ریشتر را شاهد بود که سبب ویرانی شهر گردید. امروزه این شهر به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز سکونتی لارستان با دو بخش پویا شهر قدیم در شمال غرب دشت لار و شهر جدید بعد از ویرانی ناشی از زلزله بر روی مخروط افکنه تنگ اسد در جنوب دشت قرار دارد. هدف پژوهش بررسی میزان آسیب‌پذیری کالبدی شهر قدیم و جدید در برابر زلزله با مجموعه شاخص‌های کلان و خرد و مقایسه تحلیلی این دو بخش از شهر است. جامعه آماری پژوهش کل محدوده با تمامی محلات شهر جدید و قدیم لار است. جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتاب‌خانه‌ای میدانی بوده و داده‌های اصلی از اطلاعات سرشماری مرکز آمار و همچنین شهرداری لار صورت گرفته است. بررسی و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نیز با وزن دهی شاخص‌ها به کمک تکنیک دلفی و سنجش میزان اهمیت آن‌ها با نظر کارشناسان صورت گرفته در ادامه به کمک مدل‌های سلسله مراتبی وزن دهی شده و درنهایت با داده‌های خود در نرم‌افزار GIS نقشه‌های آسیب‌پذیری شاخص‌ها و نقشه نهایی آسیب‌پذیری به‌دست‌آمده است. نتایج تحقیق حاکی از ن است که میزان آسیب‌پذیری در بین محلات بسیار متفاوت بوده و عوامل دخیل در این محلات و در محدوده کل شهر به یک اندازه تأثیرگذار نبوده‌اند، که دلایل گوناگونی در آن‌ها نقش داشتند ازجمله عوامل کالبدی فیزیکی ساختمان و عوامل فیزیکی محیطی ازجمله خدمات اساسی و زیر بنایی شهر من‌جمله فضاهای درمانی و بهداشتی. بررسی شاخص‌های آسیب‌پذیری حاکی از آن است که نیازمند راهکاری قوی و کارآمد مدیریتی و سازمانی و بعدازآن کالبدی و محیطی جهت کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری شهر هستیم
کلیدواژه‌ها
آسیب‌پذیری
زلزله
تاب‌آوری
شهر قدیم و جدید لار
  1. احدنژاد روشتی، محسن؛ زلفی، علی؛ نوروزی، محمدجواد و جلیلی، کریم. (1390). ارزیابی آسیب‌پذیری اجتماعی شهرها در برابر زلزله نمونه موردی شهر خرمدره. فصل‌نامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، 3(7)، 97 -81.
  2. آزاد خانی، پاکزاد؛ حسین زاده، جعفر و صیدی، روح‌الله. (1398). شناسایی و تعیین پهنه‌های مناسب مخاطرات محیطی مؤثر در توسعه کالبدی شهر ایلام. مجله مخاطرات محیط طبیعی، 9 (23)، 40-19.
  3. تقوی زواره، محمد؛ صارمی، حمیدرضا و رفیعیان، مجتبی. (1399). سنجش آسیب‌پذیری فضاهای شهری در برابر مخاطرات طبیعی با رویکرد تاب‌آوری کالبدی مطالعه موردی: محله زرگنده تهران. مجله مدیریت بحران، (18)، 137-127
  4. سرور هوشنگ وکاشانی اصل، امیر. (1395). ارزیابی آسیب‌پذیری کالبدی شهر اهر در برابر بحران زلزله.  فصلنامه آمایش محیط، (34) 108-87
  5. عبدالهی، مجید. (1391). مدیریت بحران در نواحی شهری. تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور
  6. عرب الله فیروز جاه، علی. (1390). نقش طرح‌های توسعه شهری جامع و تفصیلی در کاهش آسیب‌پذیری شهر بابل از زلزله. پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس.
  7. عظیمی، آزاده؛ فرجی ملایی، امین و  لطفی، امین. (1390). تحلیل مکانی سایت‌های امدادرسانی هوایی در مواقع بروز زلزله مورد: شهر بابل. مجله برنامه‌ریزی فضایی، 1 (2)، 82-67.
  8. فلاحی علیرضا و حسنی، آتوسا. (1399). مقاله با عنوان ارزیابی آسیب‌پذیری کالبدی شهر جدید هشتگرد در برابر زلزله احتمالی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 35 (4)، 306-293.
  9. قدیری، محمود و رکن‌الدین، عبدالرضا. (1392). رابطه ساخت اجتماعی شهرها و میزان آسیب‌پذیری در برابر خطر زلزله، مطالعه موردی محلات کلان‌شهر تهران. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 24 (2)، 174-153.
  10. مباشری مهدی؛ انوری، محمود رضا و میری، سید غلام‌رضا. (1400). تحلیل و اولویت‌بندی عوامل مؤثر در کاهش آسیب‌پذیری شهرها از مخاطرات طبیعی مطالعه موردی: شهر زابل. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11 (3)، 713-697
  11. محبتی، معصومه و استعلاجی، علیرضا. (1398). ارزیابی عوامل کالبدی – اقتصادی و محیطی تأثیرگذار بر تحلیل آسیب‌پذیری فضای شهری در برابر زلزله با رویکرد پدافند غیرعامل  مطالعه موردی: ناحیه ۵ شهرری، منطقه ۲۰ تهران. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 22 (65)، 171-157.
  12. مشکینی، ابوالفضل، منصور زاده، علی‌محمد، شاهرخی فر، زینب، موسوی، سیده شهربانو (1398)، سنجش الگوی توزیع فضایی آسیب‌پذیری اجتماعی – کالبدی شهری در مخاطرات طبیعی مطالعه موردی: منطقه هفت شهرداری تهران، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال 3 (6) 49 - 70
  13. مشکینی، ابوالفضل؛ قائد رحمتی، صفر و شعبان‌زاده‌نمینی، رضا. (1393). تحلیل آسیب‌پذیری بافت شهری در برابر زلزله (منطقه موردمطالعه: منطقه دو شهرداری تهران). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 46(4)، 843-856. https://doi.org/10.22059/jhgr.2015.51226
  14. هونکزهی، محمد ایمن و فنی، زهره. (1398). در پژوهش کاهش اثرات مخاطرات طبیعی ) زلزله (بر محیط‌زیست شهری با تأکید بر ظرفیت‌سازی(موردپژوهشی: شهر زاهدان). پژوهش‌های دانش زمین، 10 (39)، 213-191.
  15. Abdul, L., & Yu, T. F. (2020). Resilient urbanization: a systematic review on urban discourse in Pakistan. Urban Science, 4(4), 76.
  16. Abdulahi, M. (2012). crisis management in urban areas. Organization of municipalities and villages of the country. [In Persian]
  17. Ahdanjad Roshti, M., Zulfi, A., Nowrozi, M., & Jalili, K. (2012) Assessing the social vulnerability of cities against earthquakes (case example of Khorramdare city. Zagros perspective geography and urban planning chapter, 3(7). 81-97. [In Persian]
  18. Arabullah Firouz Jah, A. (2013). The role of comprehensive and detailed urban development plans in reducing the vulnerability of Babol city from earthquakes. Master's thesis of the Department of Geography and Urban Planning, Tarbiat Modares University. [In Persian]
  19. Armaş, I., Dragos,T-D., Radu,I., Alexandru, G. (2017). Vulnerability to earthquake hazard: ucharest case study, Romania. International journal of disaster risk science, 8(2), 182-195
  20. Aslani, F. (2018). Understanding, analyzing and reducing the vulnerability to earthquakes (case study of east Golestan neighborhood unit: Tehran district 22). Disaster Prevention and Management Knowledge (DPMIK), 8(3), 241-254.
  21. Azad Khani, P., Hosseinzadeh, J., & Saidi, R. (2018). Identifying and determining the appropriate zones of environmental hazards effective in the physical development of Ilam city. Natural Environmental Hazards Journal, (23), 19-40. [In Persian]
  22. Azimi, A., Faraji Melai, A., & Lotfi, A. (2001). Spatial analysis of air relief sites during earthquakes (Case: Babol city). Specialized Journal of Spatial Planning, 1 (2), 67-82. [In Persian]
  23. Basaglia, A., Aprile, A., Spacone, E., Pelà, L. (2020). Assessing community resilience, housing recovery and impact of mitigation strategies at the urban scale: a case study after the 2012 Northern Italy Earthquake. Bulletin of Earthquake Engineering, 18(13), 6039-6074
  24. Bhandari, A. & Regmi, D. (2015). “A very weak homes”, Kathmandu, available at: www.ekantipur. com/kantipur/2072/2
  25. Bloom, D., Channhing, D., & Fink, G. (2008). Urbanization and the Wealth of Nations. Harvard Initiative for Global Health.
  26. Borden, K., Schmidtlein, M., Emrich, C., Piegorsch, W., & Cutter, S. (2007). Vulnerability of U.S. cities to environmental hazards. Journal of Homeland Security and Emergency Management. 4(2),1-21.
  27. Bottero, M., Datola, G., & De Angelis, E. (2020) A system dynamics model and analytic network process: an integrated approach to investigate urban resilience. Land 9(8), 2-42
  28. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). (2020). EM-DAT. The International Disaster Database. Available online: https://www.emdat.be/ (accessed on 1 April 2020).
  29. Chunliang, X., Cheng, L., Song, W., & Wu, W. (2011). Vulnerability of Large City and Its Implication in Urban Planning: A Perspective of Intraurban Structure. Chin. Geogra. Sci. 21(2), 204-210.
  30. Dadbood, A., & Zangiabadi, A. (2019). Prioritization of effective factors on vulnerable areas of physical texture of Gorgan city, Iran. Geographical Researches, 34(3), 369-376. [In Persian]
  31. Dehghani, A., Alidadi, M., & Sharifi, A. (2022). Compact Development Policy and Urban Resilience: A Critical Review. Sustainability, 14(19), 11798.
  32. Deshkar, S., & Adane, V. (2016). Community resilience approach for prioritizing infrastructure development in urban areas. In Urban disasters and resilience in Asia (. 245-267). Butterworth-Heinemann.
  33. Duzgun H. S. B. (2011). An integrated earthquake vulnerability assessment framework for urban areas. Nat Hazards, 59, 917–947
  34. Emel, J., & Peer, R. (1989). Resource management and natural hazards, In Peet, R. and Thrift, N. (EDS) New models in geography, 1, 49-76. Unwin and Hyman, London.
  35. Falahi, A., & Hosni, A. (2019) article titled Physical Vulnerability Assessment of the New City of Hashtgerd against a Possible Earthquake. Geographical Research Quarterly, 35 (4) 306-293. [In Persian]
  36. Gencer, E., Folorunsho, R., Linkin, M., Wang, X., Natenzon, C. E., Wajih, S., & Solecki, W. (2018). Disasters and risk in cities.
  37. Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: Creating resilient cities. Natural hazards review, 4(3), 136-143.
  38. Goswami, S., Chakraborty, S., Ghosh, S., Chakrabarti, A., & Chakraborty, B. (2018). A review on application of data mining techniques to combat natural disasters. Ain Shams Engineering Journal, 9(3), 365-378.‌
  39. Gulati, B. (2018). Earthquake Risk Assessment of Buildings Applicability of HAZUS in Dehradun. India, Unpublished MS Thesis, ITC, the Netherlands.
  40. Hajinejad, A., Badali, A., & Aghaei, V. (2016). The survey effective factors in vulnerability due earthquake in informal district of city zones with application of GIS, case study: 1 and 5 zones of Tabriz. Journal of Natural Environment Hazards, 4(6), 33-56. [In Persian]
  41. Hamidi, A. R., Zeng, Z., & Khan, M. A. (2020). Household vulnerability to floods and cyclones in Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. International journal of disaster risk reduction, 46, 101496. [In Persian]
  42. Hewitt, K. (1983). Interpretation of calamity, Allen and Unwin. Boston and London.
  43. Honkzahi, M. A., & Fani, Z. (2018) in research on reducing the effects of natural hazards (earthquake) on urban environment with emphasis on capacity building (case study: Zahedan city). Earth Science Research, 10 (39), 191-213. [In Persian]
  44. Huang, C. N., Liou, J. J., & Chuang, Y. C. 2014. A method for exploring the interdependencies and importance of critical infrastructures. Knowledge-Based Systems, 55, 66-74.
  45. Juchimiuk, J., & Januszkiewicz, K. (2019). Envisioning infrastructure to reduce disaster’s impact to cities during the climate change area being elements of smart cities. IOP Conference Series.Earth and Environmental Science, 214(1) doi:https://doi.org/10.1088/1755-1315/214/1/012141
  46. Juha I. Uitto. (1998). the geographt of disaster vulnerability in megacities. Applied Geograghy. 18(1), 7-16
  47. Kurnio, H., Fekete, A., Naz, F., Norf, C., & Jüpner, R. (2021). Resilience learning and indigenous knowledge of earthquake risk in Indonesia. International Journal of Disaster Risk Reduction, 62, 102423.
  48. Martinho, B., & Reis, J. (2022). United Nations (UN) disaster risk reduction framework: case study of the Portuguese army on UN challenges in the context of sustainable risk mitigation. Sustainability, 14(3), 18-34.‌
  49. Meshkini, A., Bozorgvar, A., & Alipour, S. (2024). Spatial analysis of the physical resilience of old urban neighborhoods against earthquakes: a case study of the old texture of Tehran. GeoJournal, 89, 118. https://doi.org/10.1007/s10708-024-11101-x
  50. Meshkini, A., Mansourzadeh, A. M., Shahrokhi Far, Z., & Mousavi, S. Sh. (2018). measuring the spatial distribution pattern of social vulnerability - urban body in natural hazards, a case study: Haft District of Tehran Municipality. Analysis Journal Space of environmental hazards, 3 (6) 49-70. [In Persian]
  51. Meshkini, A., Quaid Rahmati, S., & Shabanzadeh Namini, R. (2013). Vulnerability analysis of urban tissue against earthquakes (study area: Tehran two municipality area). Human Geography Research, 46(4), 843-856. https://doi.org/10.22059/jhgr.2015.51226. [In Persian]
  52. Mobaraki, O., & Kashani Asl, A. (2014). The role of urban planning in crisis management with an emphasis on earthquakes case study of Ahar city). International Journal of Basic Science & Applied Research, 3, 256-263. [In Persian]
  53. Mohabati, M., & Astelazhi, A. (2018). Evaluation of physical-economic and environmental factors affecting the vulnerability analysis of urban space against earthquakes with a non-factorial defense approach (Case study: District 5 of Shahrari, District 20 of Tehran). Journal of Applied Science Research) Geography, 22 (65), 171-157. [In Persian]
  54. Mohammadi, A., Ashouri, K., & Robati, M. (2017). Evaluating the components of instutional and social resilience in urban spontaneous settlements, case study: Naisar separated urban district in Sanandaj. Journal of Urban Studies, 6(22), 75-88. [In Persian]
  55. Mubasheri, M., Anuri, M. R., & Miri, S. G. R. (2021). Analysis and prioritization of effective factors in reducing the vulnerability of cities from natural hazards Case study: Zabul city. Geography and Regional Planning Quarterly, 11 (3), 697-713. [In Persian]
  56. Narjabadifam, P., Noori, M., Taciroglu, E., Zhang, J., Khoshnevis, B., Cardone, D.,... Orlando Fabio, S. (2022). Sustainable Earthquake Resilience with the Versatile Shape Memory Alloy (SMA)-Based
  57. Negaresh, H. (2005). Earthquakes, cities and faults. Geographical Research Quarterly Journal. 37(1), 34-51.
  58. Nirupama, N., Adhikari, I., & Sheybani, A. (2014). Natural hazards in Ontario, Canada: an analysis for resilience building. Procedia Economics and Finance, 18, 55-61.
  59. Peng, Y. (2012). Regional earthquake vulnerability assessment using a combination of MCDM methods. Ann Oper Res.
  60. Qadiri, M., & Roknuddin, A. (2013). the relationship between the social structure of cities and the degree of vulnerability to the risk of earthquakes, a case study of neighborhoods in the metropolis of Tehran. Geography and Environmental Planning, 24 (2),153-174. [In Persian]
  61. Ritchie, H., & Roser, M. (2018). Urbanization. Published online at OurWorldInData.org. Retrieved from: 'https://ourworldindata.org/urbanization' [Online Resource]
  62. Rumbach, A. (2014). Do new towns increase disaster risk? Evidence from Kolkata, India. Habitat International, 43,117-124.
  63. Rutgersson, A., Kjellström, E., Haapala, J., Stendel, M., Danilovich, I., Drews, M., Wasmund, N. (2022). Natural hazards and extreme events in the Baltic Sea region. Earth System Dynamics, 13(1), 251-301. doi:https://doi.org/10.5194/esd-13-251-2022
  64. Sarwar, H., & Kashani Asl, A. (2016). Assessing the physical vulnerability of Ahar city against the earthquake crisis. Aamish Mohit Quarterly, (34), 87-108. [In Persian]
  65. Shanshan, Y., Guofang, Z., & Jiuan, H. (2011). Damages and Lessons form the Wenchuan earthquake in China. Human and Ecological Risk Assessment, 17, 598–612
  66. Shi, P., Wang, J. A., Xu, W., Ye, T., Yang, S., Liu, L., & Wang, M. (2015). World atlas of natural disaster risk. In World Atlas of natural disaster risk (pp. 309-323). Springer, Berlin, Heidelberg.
  67. Tagvi Zavareh, M., Sarmi, H. R., & Rafiyan, M. (2019). in the research of assessing the vulnerability of urban spaces against natural hazards with the approach of physical resilience, a case study: Zargande neighborhood of Tehran. Crisis Management Journal, (18), 127-137. [In Persian]
  68. Tarhan, C., Aydin, C., & Tecim, V. (2016). How can be disaster resilience built with using sustainable development?. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 216, 452-459.
  69. Trinh, T. A., Feeny, S., & Posso, A. (2021). The impact of natural disasters and climate change on agriculture: Findings from Vietnam. In Economic effects of natural disasters (pp. 261-280). Academic Press.
  70. UNDRR. (2017) Terminology on Disaster Risk Reduction. [Online]. Available: https://www.undrr.org/terminology.
  71. UN-HABITAT, (2022). World Cities Report 2022, Envisaging the Future of Cities https://unhabitat.org/wcr/
  72. UN-Habitat. (2015). Un-Habitat Global Activities Report 2015: Increasing Synergy For Greater National Ownership. United Nations Human Settlements Programme, Un-Habitat. Un. Retrieved from www.unhabitat.org
  73. UN-HABITAT. (2022). World Cities Report 2022, Envisaging the Future of Cities https://unhabitat.org/wcr/
  74. University of Oxford. (2020). Number of deaths from earthquakes, world. https://ourworldindata org/grapher/earthquake-deaths
  75. Zhang, Y., Weng, W. G., & Huang, Z. L. (2018). A scenario-based model for earthquake emergency management effectiveness evaluation. Technological Forecasting and Social Change, 128, 197-207.
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 2
تابستان 1403
صفحه 79-94