مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

رویکرد حق به شهر در محله‌های دوستدار کودک مطالعه موردی: محله خواجه نظام‌الملک تهران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
حبیب اله فصیحی
طاهر پریزادی
صدیقه آزادی بخشایش
گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/jsc.2024.429186.1750
چکیده
شهری شدن و ظهور سبک‌های زندگی نوین، مسائل جدیدی را رویاروی کودکان قرار داده و اندیشه شهر و محله دوستدار کودک را به‌عنوان مکانی که در آن حقوق کودکان رعایت می‌شود، مطرح نموده است. هدف این مقاله ارزیابی محله خواجه‌نظام‌الملک تهران به لحاظ شاخص‌های محله دوستدار کودک با رویکرد حق به شهر است. داده‌های عینی مربوط 22 شاخص از منابع اسنادی فراهم آمده‌اند و داده‌های 31 شاخص ارزیابی ذهنی نمونه آماری 373 نفره از والدین کودکان ساکن در محله هستند که به شکل تصادفی از جامعه آماری والدین انتخاب‌شده‌اند. پرسشنامه حاوی 31 گویه برای ارزیابی 31 شاخص است. ضمن تحلیل کیفی داده‌های آماری در قیاس با معیارهای استاندارد، داده‌ها در دامنه 1-5 نمره‌گذاری شده‌اند تا تمامی شاخص‌ها واجد مقیاس واحدی گردند. مدل تی تست تک‌نمونه‌ای در نرم‌افزار SPSS برای تحلیل داده‌ها، اجراشده است. یافته‌ها نشان دادند که وضعیت محله موردمطالعه در سطحی پایین‌تر از حد متوسط قرار دارد. با فرض رقم 3 به‌عنوان حد میانه، رقم 17/2 نشانگر ضعیف‌ترین حالت برای شاخص‌های بعد نهادی-حقوقی است. در دو بعد دیگر کالبدی-محیط‌زیستی و اجتماعی-فرهنگی نیز رقم یادشده به ترتیب 28/2 و 8/2 حاصل‌شده است. ضعیف‌ترین شاخص‌ها مربوط به سرانه‌های فضای سبز، فرهنگی، ورزشی بوده و شاخص‌های سطح تحصیلات والدین، تشویق به پاسداشت رویدادهای فرهنگی، امکان تأمین کالاها و خدمات خاص کودکان در خود محله و دسترسی و کیفیت مهدهای کودک و مدارس ابتدایی وضعیت نسبی بهتر را نشان دادند. پیش بردن محله برای نزدیک شدن به معیارهای یک محله دوستدار کودک نیازمند یک برنامه راهبردی در راستای بازآفرینی پایدار فرهنگی است.
کلیدواژه‌ها
فضای شهری
حقوق کودکان
دوستدار کودک
محله خواجه‌نظام‌الملک
  1. ابهری، نیکو؛ شمس‌الدینی، علی و عزت‌پناه، بختیار. (1400). ارزیابی وضعیت شاخص‌های شهر دوستدار کودک و ارتباط آن با دسترسی کودکان به کاربری‌های ضروری (موردمطالعه: شهر جهرم). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 9(3): 856-835. DOI: 10.22059/JURBANGEO.2021.320202.1472
  2. پایگاه اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشور. (1399). قانون حمایت از اطفال و نوجوانان. https://dotic.ir/
  3. تمجیدی، زهرا؛ سعیده زرآبادی، زهرا سادات و فرح، حبیب. (1401). تحلیل مؤلفه‌های ارتقاء کیفیت فضاهای شهری کودکان با رویکرد حق به شهر مطالعه موردی: منطقه 12 کلان‌شهر تهران. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 54(4)، 1509-1491. DOI:10.22059/jhgr.2021.318033.1008245
  4. رحیمی، علی و شاهرخیان، علیرضا. (1393). ارزیابی فضاهای شهری دوستدار کودک و نقش آن در احیاء بافت قدیم شیراز. مدیریت شهری نوین، 2(6)، 144-113.
  5. زارعی، فاطمه؛ آهنی، سمیه و صالحی، اسماعیل. (1396). بررسی محله کودک محور در بافت‌های سنتی و جدید با تأکید بر عوامل کیفی (نمونه موردی: سنندج). معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 21، 336-223.
  6. زنگنه، مهدی؛ حسینی، سیدهادی و مرادپور، ملیحه. (1402). ارزیابی معیارهای شهر دوستدار کودک در شهرهای جدید، موردمطالعه: شهر جدید گلبهار. مجلّة جغرافیا و توسعه فضای شهری، 10(2)، 149-133. DOI: 10.22067/ JGUSD.2023.69743.1029
  7. سازمان نوسازی شهر تهران. (1400). گزارش پایش و ارزیابی تحقق برنامه توسعه محله خواجه نظام الملک.
  8. شهرداری منطقه 7 تهران. (1399). شیپ فایل کاربری اراضی و فعالیت‌های منطقه.
  9. ضرغامی، اسماعیل و باقری، حسین. (1398). شناسایی مؤلفه‌های مکان دوستدار کودک در محلات مسکونی. هویت شهر، 37(13)، 115-106.
  10. غفاری، علی؛ قلعه‌نویی، محمود و عمادی، خشایار. (1393). شهر دوستدار کودک؛ ارزیابی و مقایسه چگونگی پاسخگویی به اصول شهر دوستدار کودک در بافت‌های جدید و سنتی ایران مطالعه موردی: شهرک سپاهان شهر و محله جوباره اصفهان. هویت شهر، 18(8)، 38-27.
  11. کامیار راد، ساناز؛ هداوند، مهدی و کامیارراد، صفرعلی. (1400). حق بر شهر. پژوهش حقوق عمومی، 22(70)، 282-250. DIO: 10.22054/QJPL.2020.43300.2175
  12. متینی، مریم؛ سعیدی رضوانی، مریم و احمدیان، رضا. (1393). معیارهای طراحی محلات مبتنی بر رویکرد شهر دوستدار کودک (نمونه موردی: محله فرهنگ مشهد). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 4(15)،112-91.
  13. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1371). قانون اجازه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون حقوق کودک. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92374
  14. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1400). سند ملی حقوق کودک و نوجوان. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1675329
  15. محمدیارزاده، سجّاد. (1402). از حق به شهر تا توسعه پایدار شهری: آموزش و فرهنگ زیربنای خلق شهرهای دوستدار کودک. فصلنامه مطالعات فضا و مکان، 1(4)، 116-105. Doi: 10.30495/jsps.2023.1968165.1014
  16. - مرکز آمار ایران (1395). شیپ فایل بلوک‌های آماری سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395 شهر تهران.
  17. مؤیدفر، سعیده و صفایی، فروغ. (1398). برنامه‌ریزی شهر دوستدار کودک در راستای ارتقاء مشارکت نوجوانان مطالعه موردی: 75/2 شهر آباده. کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، 7(2)، 277-247
  18. Abhari, N., Shamsuddini, A., & Ezzatpanah, B. (2021). Assessing the status of child-friendly city indicators and its relationship with children's access to essential uses (case study: Jahrom city). Urban Planning Geography Research, 9(3), 856-835. DOI: 10.22059/JURBANGEO.2021.320202.1472 [in Persian]
  19. Aerts, J. (2018). Shaping urbanization for children: a handbook on child-responsive urban planning, New York, UNICEF. https://www.unicef.org/media/47616/file/UNICEF_Shaping_urbanization_for_children_handbook_2018.pdf
  20. Arup. (2017). Cities alive: Designing for urban childhoods. London: Arup. Retrieved from urbanchildhoods@arup.com
  21. Bishop, K., & Corkery, L. (2017). Designing Cities with Children and Young People: Beyond playgrounds and Skate. New York: Routledge.
  22. Bouw, C., & Karsten, L. (2004). Stadskinderen; verschillende generaties over de dagelijk sestrijd om ruimte. Amsterdam, the Netherlands: Amsterdam University Press.
  23. Brown, A., & Kristiansen, A. (2019). Urban Policies and the Right to the City: Rights, responsibilities and citizenship. UN Habitat. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000178090
  24. Brown, C., de Lannoy, A., McCracken, D., Gill, T., Gra, M., Wright, H., & Williams, H. (2019). Child-friendly cities. Health and Place, 33, 25-36.
  25. Carve, A., Timperio, A., & Crawfor, D. (2007). Playing it safe: The influence of neighbourhood safety on children’s physical activity – A review. Health & Place, 14, 217-227. DOI: 10.1016/j.healthplace.2007.06.004
  26. Chan, L., Erlings, E., Mizunoya, S., Zaw, H. (2016). A City fit for children: mapping and analysis of child friendly cities initiatives. The Chinese University of Hong Kong, Centre for Rights and Justice Occasional Paper Series, 5. DOI: 10.13140/RG.2.2.29477.40166
  27. Chawla, L., & Van, Vliet W. (2017). Children’s rights to chield-friendly cities. In: Ruch, Martin D., Peterson-Badail, Michele; Freeman, Michael. Hand book of children’s rights. New York, London: Routledge.
  28. Christian, H., Zubrick, S., Foster, S., Giles-Corti, B., Bull, F., Wood, L.,... Boruff, B. (2015). he influence of the neighborhood physical environment on early child health and development: A review and call for research. Health and Place, 33, 25-36. DOI: 10.1016/j.healthplace.2015.01.005
  29. Dikeç, M., & Gilbert, L. (2012). Right to the city: homage or a new societal ethics? Capitalism Nature Socialism, 13(2), 59-74. DOI: 10.1080/10455750208565479
  30. Egli, V., Villanueva, K., Donnellan, N., Mackay, L., & Forsyth, E. (2020). Understanding Children’s Neighbourhood Destinations: Presenting the Kids-PoNd Framework. Children’s Geographies, 18(4), 420-434. doi:10.1080/14733285.2019.1646889
  31. Elkhouly, A. (2022). Child Friendly City as a Participatory approach to enhance sustainable development: Case of Mingdong Community, Ningbo. Visions for Future Cities, OP Conf. Series: Earth and Environmental Science 1113. IOP publishing doi:10.1088/1755-1315/1113/1/012023
  32. Franci, M. (1982). Designing Landscapes with Community Participation and Behavioral Research. Landscape Architecture Forum, 15(2), 15-21. DOI: 10.1016/S0169-2046(02)00200-1
  33. Gaster, S. (1991). Urban Children’s Access to their Neighborhood. Changes Over Three Generations. Environment & Behaviour, 23, 70-85. doi.org/10.1177/0013916591231004
  34. Ghafari, A., Ghale-Noui, M., & Emadi, Kh. (2014). Child friendly city; Evaluation and comparison of how to respond to the principles of a child-friendly city in modern and traditional contexts of Iran (case study: Sepahan Shahr and Jubareh neighborhood of Isfahan). City Identity, 18(8), 27-38. [in Persian]
  35. Gibson. J.J. (1979). The ecological approach to visual perception. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum
  36.  Gokmen, Hikmet (2016). Children’s views about child friendly city: A case study from Izmir. Megaron ,11(4), 469-482. DOI: 10.5505/MEGARON.2016.20981
  37. Gray, L., & Brower, S. (1977). Activities of Children in Urban Neighborhoods. Baltimore,: MD: City of Baltimore Department of City Planning. DOI: 10.1080/01944368108976527
  38. Hart, R. (2010). A Shared City: The Political and Social Participation of Children. Florence, Italy: Bloure.
  39. Hart, R. (2014). Children self-governance and citizenship. In: C. Burke and C. Jones (eds), Education, childhood, and anarchism:123-128. London: Routledge.
  40. Horelli, L. (2017). Constructing a theoretical framework for environmental child- friendship. Children, Youth and Environment, 17(3), 267-292. DOI: 10.1353/cye.2007.0032
  41. Ieanian Statistic Center. (2016). G.I.S ffile of the statistic blocks of the 2016 Iranian Public Census of Population and Housing. [in Persian]
  42. Iran's laws and regulations information base. (2020). Child and Adolescent Protection Law. https://dotic.ir/. [in Persian]
  43. Kamyar-e Rad, S., Hadavand, M., & Kamyar-e Rad, S.A. (2021). The right to the city. Public Law Research, 22(70): 282-250. DIO: 10.22054/QJPL.2020.43300.2175. [in Persian]
  44. Karsten, L., & Felder, N. (2016). De nieuwe generatie stadskinderen; ruimte maken voor opgroeien. Rotterdam, The Netherlands: nai010 uitgevers.
  45. Khanna, R., Kapoor, R., & Khetrapal Kumar, V. (2022). Child friendly neighborhood: a concie review. International Research Journal of Management Sociology & Humanity, 13(11), 295-311. doi.org/10.32804/irjmsh
  46. Kofman, E., & Lebas, E. (1996). Writings on Cities. Oxford: Blackwell.
  47. Krysiak, N. (2019). Designing child-friendly high density neighbourhoods. Australia: Winston Churchill Memorial Trust. http://www.landscape.cn/ueditor/php/upload/file/20200326/1585200499166982.pdf
  48.  Kyttä, A.M., Broberg, K., & Katariina, A. (2012). Urban Environment and Children's active lifestyle: SoftGIS revealing children's behavioral patterns and meaningful places. American journal of health promotio, 26(5), 137-46. doi:10.4278/ajhp.100914-QUAN-310
  49. Kytta, M. (2014). The extend of children’s independent mobility and the number of actualized affordance as criteria of a child-friendly environment. Journal of Environmental psychology, 24(2): 179-198. DOI: 10.1016/S0272-4944(03)00073-2
  50. Lefebvre, H. (1996). Right to the City. In E. Kofman, & E. Lebas, Writings on Citie. Oxford: Blackwell.
  51. Liefaard, T. (2022, March 15). International children’s rights: An ongoing global issue. Retrieved June 10, 2024, from Universiet Leidenl: https://www.leidenlawblog.nl/articles/international-childrens-rights-an-ongoing-global-issue
  52. Løndal, K., Karoline, B., & Anne-Karine, H. (2015). How Does a Manmade Outdoor Area in a Large, Urban Kindergarten Afford Physical Activity to 5-Year-Old Children? Children, Youth and Environments, 25(2), 125-152. doi:10.7721/chilyoutenvi.25.2.0128
  53. Martin, Karen E., & Wood, Lisa J. (2013). We live here too’… what makes a child friendly neighbourhood?. In book: Wellbeing. Publisher: Wiley-Blackwell publishing.
  54. Matini, M., Saidi Rezvani, M., Ahmadian, R. (2014). Neighborhood design criteria based on the child-friendly city approach (the case: Farhang neighborhood of Mashhad). Arid Geographical Studies, 4(15), 112-91. [in Persian]
  55. Mitchell, D. (2003). The Right to the City: Social justice and the fight for public spac. NewYork, London: The Guilford Press
  56. Moaidfar, S., & Safaei, F. (2019). Planning a child-friendly city in order to promote youth participation (case study: Abadeh city). Geographical Explorations of Desert Regions, 7(2): 277-247. [in Persian]
  57. Mohammadyarzadeh, S. (2023). From the right to the city to sustainable urban development: education and culture underlying the creation of child-friendly cities. Journal of Space and Place Studies, 1(4): 116-105. Doi: 10.30495/jsps.2023.1968165.1014. [in Persian]
  58. Municipality District 7of Tehran. (2020). G.IS file of land use and the District activities. [in Persian]
  59. National Institute of Urban Affairs. (2017). Compendium of best practices of child friendly cities. Publisher: National Institue of Urban Affairs, New Delhi.
  60. Purcell, M. (2012). Excavating Lefebvre: the right to the city and its urban politics of the inhabitant. Geojournal, 58, 99-108.
  61. Rahimi, A., & Shahrokhian, A. (2014). Evaluation of child-friendly urban spaces and its role in revitalizing the old texture of Shiraz. Modern Urban Management, 2(6), 113-144. [in Persian]
  62. Rakhimova, N., McAslan, D.,   & Pijawka, D. (2022). Measuring child-friendly cities: developing and piloting an indicator assessment tool for sustainable neighborhood planning, doi.org/10.1080/17549175.2022.2111589
  63.   Research Center of Islamic Republic of Iran Parliament. (1992). The law allowing the government of the Islamic Republic of Iran to accede to the Convention on the Rights of the Child. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92374. [in Persian]
  64. Research Center of Islamic Republic of Iran Parliament. (2021). National document on the rights of children and adolescents. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1675329. [in Persian]
  65. Riggio, E., & Kilban, T. (2000). The international secretariat for child-friendly cities: a global network for urban children. Environment & Urbanization, 12(2), 200-205. DOI: 10.1177/095624780001200216
  66. Suzanne, T., Brenton Button, S., & Gilliland., J. (2019). Nature makes people happy, that’s what iIt sort of means:’ children’s definitions and perceptions of nature in rural northwestern Ontario. Children’s Geographies, 14(6), 405-718. doi:10.1080/14733285.2018
  67. Tamjidi, Z., Saideh Zarabadi, Z., Farah, H. (2022). Analysis of the components of improving the quality of children's urban spaces with the right to the city approach (case study: District 12 of Tehran Municipality). Human Geography Research, 54(4), 1491-1509. DOI:10.22059/jhgr.2021.318033.1008245. [in Persian]
  68. Tehran City Renewal Organization. (2021). Monitoring and evaluation report on the implementation of the development plan of Khawaja Nezamolmolk neighborhood. [in Persian]
  69. Turner, J.F.C. (1977). Housing by people: Towards autonomy in building environment. Van, VlNew York: Pantheon Books.
  70. Unicef (2017). Advantage or Paradox? The challenge for children and young people of growing up urban. New York: UNICEF. https://data.unicef.org/resources/urban-paradox-report/
  71. Unicef (2018). UNICEF Child Friendly Cities and Communities Handbook. New York: Unicef. https://data.unicef.org/resources/urban-paradox-report/
  72. Unicef (2019). What is a child-friendly city?. Retrieved from https://childfriendlycities.org/
  73. Unicef (2022). The child friendly cities initiative. New York: United Nations Children’s Fund. https://www.childfriendlycities.org/
  74. Unicef (2023). The Convention on the Rights of the Child: The children’s version. Retrieved from https://www.Unicef.org/
  75. Unicef (2023, November 21). What is a child friendly city? Retrieved from Unicef for every child: https://www.childfriendlycities.org/what-is-a-child-friendly-city
  76. Unicef Innocent Research Centre (2004). Building child friendly cities: A framework for Action, Florence. www.childfriendlycities.org
  77. United Nations. (2024). 68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN. New York: UN: Department of Economic and Social Affairs. Retrieved from https://www.un.org/uk/desa/68-world-population-projected-live-urban-areas-2050-says-un
  78. Whitzman, C., Worthington, M., & Mizrachi, D. (2010). The Journey and the destination matter: child-friendly cities and children’s right to the city. Built Environment. DOI: 10.2148/benv.36.4.474
  79. World Bank. (2020). Demographic trends and urbanization. The World Bank Groups. Retrieved from https://documents1.worldbank.org/curated/en/260581617988607640/pdf/Demographic-Trends-and-Urbanization.pdf
  80. Wilson, K., Stephanie, E., Angela, P., & Jason, A. (2019). Children’s Perspectives on Neighbourhood Barriers and Enablers to Active School Travel: A Participatory Mapping Study. The Canadian Geographer/Le Géographe Canadien, 63(1), 112-128. doi:0.1111/ cag.12488
  81. Zanganeh, M., Hosseini, S.H., & Moradpour, M. (2023). Evaluation of child-friendly city criteria in new cities (the case: Golbahar New City). Journal of Geography and Urban Space Development, 10(2), 133-149. DOI: 10.22067/JGUSD.2023.69743.1029. [in Persian]
  82. Zarei, F., Ahani, S., & Salehi, E. (2017). Investigating the child-oriented neighborhood in traditional and new contexts with emphasis on qualitative factors (the case: Sasandaj). Arman Shahr Architecture and Urbanism, 21, 223-336. [in Persian]
  83. Zarghami, A., Bagheri, E. (2019). Identifying the components of child-friendly places in residential areas. City Identity, 37(13), 115-106. [in Persian]
  84. Zerlina1, D. and Sulaiman, C. C. (2023). Towards the innovative planning for child-friendly neighbourhood in Jakarta. The 5th PlanoCosmo International Conference, doi:10.1088/1755-1315/592/1/012023.
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 2
تابستان 1403
صفحه 95-112