مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

تبیین نقش قوانین و مقررات در تولید فضای شهریِ دوره معاصر مطالعه موردی: شهر زنجان

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
حمیدرضا حمیدی
زهره داوودپور
شادی پاکزاد
گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
10.22034/jsc.2023.369221.1665
چکیده
پس‌ازانقلاب مشروطیت با تأسیس نهاد قانون‌گذاری، قوانین و مقررات به ابزاری قدرتمند در دست دولت برای تولید فضای شهری، دگرگونی و کنترل آن تبدیل شد. محتوای قوانین وضع‌شده، متناسب با ویژگی‌ها و گفتمان حاکم در هر دوره است. اگر قوانین و مقررات در دوره پهلوی اول برای دگرگونی و تغییر فضای شهری وضع‌شده، در دوره پهلوی دوم برای گردش و مصرف سرمایه در فضای شهری و در دوره جمهوری اسلامی به‌منظور ایجاد ارزش‌افزوده از فضا، تأمین مسکن و کنترل فضای شهری به‌کارگیری می‌شود. در دوره معاصر، فضای کالبدی شهر زنجان همانند اغلب شهرهای کشور، تحت تأثیر عوامل گوناگون به‌ویژه قوانین و مقررات، به‌شدت دگرگون می‌شود. وضع قوانین بدون توجه به همه ابعاد و اثرات آن ازیک‌طرف و اتخاذ سیاست‌های نادرست زمین و مسکن از سوی دیگر منجر به عرضه زمین، مازاد بر نیاز شهر عمدتاً در قالب طرح‌های آماده‌سازی زمین می‌گردد. زمین‌های قطعه‌بندی شده کالا وار به چرخه بورس‌بازی زمین وارد می‌شود که نتیجه آن رشد قریب به یک‌میلیون درصدی قیمت زمین طی 35 سال اخیر در شهر زنجان می‌شود. روش انجام مطالعه توصیفی (پس رویدادی) تحلیلی است. برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه، مطالعات کتابخانه‌ای و عکس‌های هوایی بهره برده شده است. جنبه تحلیلی موضوع در تبیین نتایج اِعمال قوانین بر؛ جنبه‌های کالبدی شهر، قیمت زمین و مسکن، تشکیل نهادهای متولی توسعه شهر و... قابل‌ردیابی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
تولید فضا
قوانین و مقررات
شهر زنجان
آماده‌سازی زمین
  1. اباذری، منصور.(1386). مجموعه قوانین و مقررات اراضی و زمین شهری. تهران: انتشارات خرسندی.
  2. احمدیان، رضا. (1382). طرح‌های توسعه شهری ناکارآمد و تحقق‌ناپذیر. ماهنامه شهرداری‌ها، 50، 46
  3. اشمید، کریستین. (1394). نظریه تولید فضای هانری لوفه ور: به‌سوی دیالکتیـک سـه وجهـی. در درآمـدی بـر تولیـد فضـای هانری لوفه ور. ترجمه آیدین ترکمه، تهران: نشر تیسا.
  4. افضلی، رسول. (1392). تحلیل گفتمان ژئوپلیتیک دولت مدرن در مدیریت سیاسی فضا در ایران. فصلنامه انجمن جغرافیایی ایران، 11 (39)، 113
  5. اقوامی، عارف. (1393). مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری از بدو تأسیس تا سال 1393. تهران: انتشارات آزادپیما.
  6. امیرحاجلو، الهام. (1396). رساله تبیین تولید فضای شهری تهران. رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی محمد سلیمانی و محمد شیخی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی
  7. آخوندی، عباس. (1387). آسیب‌شناسی مدل اداره امور شهر در ایران. پژوهش‌های جغرافیایی، 63، 146
  8. توسلیان، رحیم؛ روستایی، شهریور؛ حیدری چیانه، رحیم و اصغری زمانی، اکبر. (1398). تحلیل سیاست‌های عرضه زمین مسکونی، تولید فضای رانتی و انسجام ساخت شهر مطالعه موردی: شهر زنجان. مجله شهر پایدار، 2(3)، 79-95. doi: 10.22034/jsc.2019.190701.1048
  9. ثبوتی، هومن. (1391). اولین خیابان شهری در زنجان. نشریه معماری و فرهنگ، شماره 47، 3
  10. تارنمای بانک مرکزی ایران به نشانی www.cbi.ir. نرخ سکه از سال 57 تاکنون.
  11. جوان، جعفر. (1392). دیالکتیک فضا از منظر لوفور. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 3 (12)، 6
  12. چمنی مقدم، مهدی. (1395). رساله تبیین نقش دولت، اجتماع و برنامه‌ریزان در فرایند برنامه‌ریزی شهری تهران. رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی مظفر صرافی و جمیله توکلی نیا، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.
  13. حاجی‌زاده، مریم. (1400). رساله تحلیل گفتمان سیاست‌های زمین شهری در تولید فضا. رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری به راهنمایی محسن احدنژاد و ابوالفضل مشکینی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی: دانشگاه زنجان.
  14. حبیبی، کیومرث. (1387). از زنگان تا زنجان. زنجان: انتشارات دانشگاه زنجان.
  15. حبیبی، محسن. (1390). از شار تا شهر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  16. روستایی، شهریور. (1400). تحلیل نیروهای مؤثر در شهری شدن رانت در قالب طرح‌های آماده‌سازی زمین مسکونی. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 53،92.
  17. رهنمایی، محمدتقی. (1398). تحلیلی بر فرایند تولید فضای سرمایه‌داری دولتی در ایران. برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 1 (23)، 90
  18. سعیدنیا، احمد. (1382). کتاب سبز شهرداری‌ها، جلد پنجم، طرح‌های شهری در ایران. تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور، چاپ دوم.
  19. علیخواه، معصومه و شفیعی، فردین. (1390). فضا و بازتولید قدرت (مطالعه درباره تفکیک جنسیتی در دانشگاه‌های تهران). فصلنامه تحقیقات فرهنگی، (7)، 97.
  20. لوفور, هانری. (1390). تولید فضا. ترجمه محمود عبداله زاده. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
  21. تارنمای مجلس شورای اسلامی. (1400). قانون جهت تولید مسکن. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  22. مشهدی زاده، ناصر. (1378). تحلیلی از ویژگی‌های برنامه‌ریزی شهری در ایران. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، چاپ سوم.
  23. منصوری، جهانگیر. (1397). قوانین و مقررات مربوط به شهر و شهرداری. تهران: کتاب دید آور.
  24. مهندسین مشاور نقش محیط. (1397). طرح جامع شهر زنجان.
  25. هاروی، دیوید. (1392). شهری شدن سرمایه. ترجمه عارف اقوامی مقدم، تهران، نشر دات.
  26. هاروی، دیوید. (1392). شهری شدن سرمایه «بررسی‌هایی در تاریخ و نظریه شهری شدن سرمایه‌داری»، ترجمه عارف اقوامی مقدم، چاپ دوم، نشر دات.
  27. هاروی، دیوید. (1394). هفده تضاد و پایان سرمایه‌داری، ترجمه عارف اقوامی، چاپ اول، اختران.
  28. کاتوزیان، محمدعلی. (1385). تضاد دولت و ملت در ایران. ترجمه علیرضا طیب. تهران: نشر نی.
  29. Abazari, M. (2008). Collection of land and urban land laws and regulations. Tehran: Khorsandi Publications. [in persian]
  30. Afzali, R. (2012). Analysis of the geopolitical discourse of the modern government in the political management of space in Iran. Journal of the Geographical Society of Iran, 11 (39), 113 [in persian]
  31. Ahmadian, R. (2004). Inefficient and unrealizable urban development plans. Municipalities Monthly, 50, 46. [in persian]
  32. Akhundi, A. (2009). Pathology of the city administration model in Iran. Geographical Research, 63, 146. [in persian]
  33. Alikhah, M., & Shafiei, F. (2011). Space and reproduction of power (a study on gender segregation in Tehran universities). Cultural Research Quarterly, (7), 97.
  34. Amirhajlo, E. (2016). Treatise explaining the production of urban space. Tehran, PhD dissertation in geography and urban planning, under the guidance of Mohammad Soleimani and Mohammad Sheikhi, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University[in persian]
  35. Central Bank of Iran website at www.cbi.ir. Coin rate since 1957.
  36. Chamani Moghadam, M. (2015). A treatise explaining the role of the government, community and planners in the urban planning process. Tehran, PhD dissertation in geography and urban planning, under the guidance of Mozaffar Sarafi and Jamila Tavakolinia, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University. [in persian]
  37.  Christine, S. (2008). Henri Lefebvre’s Theory of the Production of Space; Towards a threedimensional dialectic, trans. Bandulasena Goonewardena, In Space, Difference, Everyday Life, Reading Henri Lefebvre. Publisher:London and New York: Routledge.
  38. Environmental consulting engineers. (2017). Master plan of Zanjan city. [in persian]
  39. Habibi, K. (2007). From Zangan to Zanjan. Zanjan: Zanjan University Press.
  40. Habibi, M. (2011). From stream to city. Tehran: Tehran University Press.
  41. Hajizadeh, M. (2021). Dissertation analysis of the discourse of urban land policies in the production of space. Zanjan, PhD dissertation in geography and urban planning under the guidance of Mohsen Ahdanjad and Abolfazl Meshkini, Faculty of Literature and Human Sciences: Zanjan University. [in persian]
  42. Harvey, D. (2012). Urbanization of capital "Reviews in the history and theory of urbanization of capitalism". translated by Aref Oohani Moghadam, second edition, publishing house. [in persian]
  43. Harvey, D. (2012). Urbanization of capital. Translated by Arif Ohogi Moghadam, Tehran, publishing house. [in persian]
  44. Harvey, D. (2014). Seventeen Contradictions and the End of Capitalism. translated by Aref Ovesi, first edition, Akhtaran. [in persian]
  45. Katoozian, M.A. (2006). Conflict between the state and the nation in Iran. Translated by Alireza Tayeb. Tehran: Ney Publishing. [in persian]
  46. Lefebvre, H. (1991). Dissolving city, planetary metamorphosis. jornal of Jovis, 6 (1), 49-68
  47. Lefebvre, H. (2011). Space production. Translated by Mahmoud Abdulzadeh. Tehran: Center for Studies and Planning of Tehran City. [in persian]
  48. Mansouri, J. (2017). Laws and regulations related to the city and municipality. Tehran: Seer book. [in persian]
  49. Mashhadizadeh, N. (199). An analysis of urban planning features in Iran. Tehran: Iran University of Science and Technology, third edition. [in persian]
  50. Mathew I., & Roopa, M. (2021). The ‘Right to the City and Emerging Indian Jurisprudence, Implications for Informal Livelihoods”. WIEGO Law & Informality Insights, (3)6, 99
  51. Mathew, I. (2020). A Right to the Indian City, Legal and Political Claims over Housing and Urban Space in India. Socio-Legal Review, (16)1, 145-165
  52. Ooeni, A. (2013). The collection of approvals of the Supreme Council of Urban Planning and Architecture from its establishment to 2013. Tehran: Azadpima Publications. [in persian]
  53. Proof, Homan. (2011). The first urban street in Zanjan. Architecture and Culture Journal, No. 47, 3. [in persian]
  54. Rahmani, M. T. (2018). An analysis of the production process of state capitalism in Iran. Space planning and preparation, 1 (23), 90 [in persian]
  55. Saeednia, A. (2002). The Green Book of Municipalities. the fifth volume, urban plans in Iran. Tehran: Publications of the Organization of Municipalities of the country, second edition. [in persian]
  56. Saunders, P. (1981) Social Theory and Urban Question. Hutchinson University Library, 7 (3)
  57. Schmid, Ch. (2014). Henri Lefebvre's theory of space production: towards a three-dimensional dialectic. In a contribution to the production of space by Henri Lofe Ver. Translated by Aydin Turkmeh, Tehran: Tisa Publishing. [in persian]
  58. Tavassolian, R., Rostaei, S., Heydari chiyaneh, R., & Asgari zamani, A. (2019). Analysis of the Residential Land Supply Policies, production of Rent Space and Urban Construction Coherence (Case Study: Zanjan City). Journal of Sustainable City, 2(3), 79-95. doi: 10.22034/jsc.2019.190701.1048 [in persian]
  59. The website of the Islamic Council. (2021). Law for housing production. Tehran: Islamic Council Research Center. [in persian]
  60. Vaishti, Sh. (2021). Analysis of effective forces in rent urbanization in the form of residential land preparation plans. Human Geography Research, 53, 92. [in persian]
  61. Young, J. (2012). The dialectic of space from Lefebvre's point of view. Geographical Studies of Dry Areas, 3 (12), 6 [in persian]
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 3
پاییز 1403
صفحه 59-76