مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

اثرات شبکه ریلی بر سازمان فضایی جمعیت در منطقه کلان‌شهری تهران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
کرامت اله زیاری
سید عباس رجائی
احمد پوراحمد
حسین منصوریان
محمود عدالتی رنجبر
گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/jsc.2023.377360.1673
چکیده
ساختار فضایی مناطق شهری تا حد زیادی با پیشرفت در حمل‌ونقل شکل‌گرفته و از سیاست‌های ساختاری و حمل‌ونقل در توسعه مناطق کلان‌شهری بهره برده است. گسترش شبکه ریلی حومه بر شهرنشینی حومه‌ای و تغییر مکان‌های سکونتی تأثیر دارد و تراکم و ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی را در شهرهای پیرامونی تغییر می‌دهد. پژوهش حاضر توصیفی – تحلیلی و ماهیت آن کاربردی است و گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای بوده است و با رویکردی ریخت شناسانه (مورفولوژیک) به بررسی تأثیرات شبکه ریلی بین‌شهری بر ویژگی‌های سازمان فضایی جمعیت ساکن در پیرامون ایستگاه‌های شهر کرج پرداخته است. در این پژوهش تعداد 6190 بلوک سرشماری (سال‌های 1395 و 1375) از طریق همبستگی پیرسون و سپس تراکم کرنل در نرم‌افزار ArcMap تحلیل‌شده است. شاخص‌های مختلف جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی با شاخص فاصله از ایستگاه‌های شبکه ریلی دارای همبستگی شدید می‌باشند و تراکم کرنل شاخص‌ها نیز بر مجاورت فضایی تراکم‌ها با ایستگاه‌های ریلی تأکید دارد. بر اساس نتایج تحقیق می‌توان توسعه فیزیکی را در منطقه کلان‌شهری تهران از طریق سیاست گسترش شبکه ریلی هدایت نمود. دستیابی به تراکم‌های جمعیتی بالا، تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد شهری، تقلیل فاصله زمانی بین تا محل اشتغال و کاهش هزینه تردد به کلان‌شهر مرکزی از طریق برنامه‌ریزی فضایی شبکه ریلی امکان‌پذیر است.
کلیدواژه‌ها
ایستگاه ریلی
سیاست فضایی
توسعه شهری
حومه شهری
  1. آهار، حسن؛  زنگانه، احمد؛ خاکساری، علی و کرمی، تاج‌الدین. (1401). تحلیلی بر تأثیرات متقابل الگوهای پیکره‌بندی فضا و هسته‌های شهری در کلان‌شهر تهران. مجله شهر پایدار، 5 (2)، 19-1. http://doi.org/10.22034/JSC.2022.226121.1227
  2. پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت اله و حسینی، علی. (۱۳۹۷). تحلیل ساختار فضایی شهری با تأکید بر بُعد جمعیتی رویکرد ریخت‌شناسی شهر چندهسته‌ای. موردمطالعه: شهر تهران. مجله آمایش جغرافیایی فضا، (30)، 19-38.
  3. ‌‫‌‫عباس زاده، غلامرضا. (۱۳۹۴). الگوی شهر پراکنده به فشرده از طریق توسعه کریدوری در مسیر خط یک قطار شهری مشهد (مطالعه موردی: کریدورهای ریلی). (رساله دکتری). دانشگاه فردوسی مشهد.
  4. ‌‫علیخانی کوشکک، رضا و حجارزاده، محمد. (۱۳۹۳). حمل‌ونقل در شبکه تجاری و اقتصادی. تهران: دانشگاه علوم اقتصادی.
  5. فرجی راد، خدر. (1397). مرور الگوهای نهادی- سازمانی پیشنهادی برای مدیریت مجموعه‌های شهری کشور و تبیین دلایل عدم تحقق آن‌ها. مجله شهر پایدار، 1 (2)، 64-47. http://doi.org/  10.22034/JSC.2018.88222
  6. سایت شرکت بهره‌برداری راه‌آهن تهران و حومه (به نشانی https://metro.tehran.ir)
  7. Abbaszadeh, G. R. (2016). Transition from sprawl to compact city form through corridor development along first line railway of Mashhad metropolitan. (thesis presented for the degree of PhD). University of Ferdowsi of Mashhad. [In Persian]
  8. Ahar, H., Zanganeh, A., Khaksari, A., & Karmi, T. (2022). An Analysis of the interactions of spatial configuration patterns and urban cores in tehran metropolis. Journal of Sustainable City, 5 (2), 1-19. http://doi.org/10.22034/JSC.2022.226121.1227 [In Persian]
  9. Alikhni Koshkak, R., & Hajarzadeh, M. (2014). Transportation on commercial and economic network. University of economic sciences. [In Persian]
  10. Barthélemy, M. (2011). Spatial networks. Physics Reports, (499), 1-101.
  11. Baum-Snow, Nathaniel. (2007). Did highways cause suburbanization?. Economics, 122(2), 775-805. https://doi.org/www.jstor.org/stable/25098858
  12. Baum-Snow, N.,. Brandt, L., Henderson, J. V., Turner, Matthew A., & Zhang, Q. (2017). Roads, railroads, and decentralization of chinese cities. The review of economics and statistics, 99(3), 435-448. https://doi.org/10.1162/REST_a_00660
  13. Bohman, H., & Nilsson, D. (2021). Borrowed sizes: A hedonic price approach to the value of network structure in public transport systems. Transportation and land use, 14(1), 87-103. https://doi.org/10.5198/jtlu.2021.1664
  14. Burgalassi, D. (2010). Defining and measuring polycentric regions: the case of Tuscany. Munich: Munich Personal RePEc Archive. https://www.ec.unipi.it/wp-content/uploads/2017/12/2010-101.pdf
  15. Burger, M., & Meijers, E. (2011). Form follows function? Linking morphological and functional polycentricity. Urban studies, 49(5), 1127-1149. https://doi.org/10.1177/0042098011407095
  16. Burger, M., & Meijers, E. (2016). Stretching the concept of borrowed size. Urban studies, 54(1), 1-23. https://doi.org/10.1177/0042098015597642
  17. Cao, J., Liu, Xiaoyue C., Wang, Y., & Li, Q. (2013). Accessibility impacts of China’s high-speed rail network. Transport geography, (28), 12-21. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2012.10.008
  18. Cardoso, R., & Meijers, E. (2020). Metropolisation: the winding road toward the citification of the region. Urban geography, 42(1), 1-20. https://doi.org/10.1080/02723638.2020.1828558
  19. Cervero, R. (2003). Road expansion, urban growth, and induced travel: a Path analysis. The American planning association, 69(2), 145-163. https://doi.org/10.1080/01944360308976303
  20. Champion, A. G. (2001). A changing demographic regime and evolving polycentric urban regions: consequences for the size, composition and distribution of city populations. Urban studies, 38(4), 657-677. https://doi.org/10.1080/00420980120035277
  21. Cheng, J., & Chen, Z. (2022). Socioeconomic impact assessments of high-Speed rail: A meta-Analysis. Transport reviews, 42(4), 466-502. https://doi.org/10.1080/01441647.2021.1979689
  22. Dadashpoor, H., & Malekzadeh, N. (2021). Evolving spatial structure of metropolitan areas at a global scale: a context-sensitive review: a context-sensitive review. Geojournal, 1-28. https://doi.org/10.1007/s10708-021-10435-0
  23. Davoudi, S. (2003). European briefing: Polycentricity in European spatial planning: from an analytical tool to a normative agenda. European planning studies, 11(8), 979-999. https://doi.org/10.1080/0965431032000146169
  24. Dökmeci, V., & Berköz, L. (1994). Transformation of Istanbul from a monocentric to a polycentriccity. Journal of European planning studies, 2(2), 193-205. https://doi.org/10.1080/09654319408720259
  25. Drobne, S., & Lamovšek, Alma Z. (2017). Functional urban areas as instruments of spatial development policy at the regional level in the case of Slovenia. Prostor, (25), 201-215.
  26. Dühr, S. (2006). Potentials for polycentric development in Europe: The ESPON 1.1.1 project report. Planning practice & research, 20(2), 235-239. https://doi.org/10.1080/02697450500414728
  27. Farajirad, K. (2018). Reviewing Institutional-Organizational Patterns Proposed for Managing Conurbations of Iran. Journal of Sustainable City, 1 (2), 47-64. http://doi.org/10.22034/JSC.2018.88222 [In Persian]
  28. García López, M-À., & Muñiz, I. (2010). Employment decentralisation: polycentricity or scatteration? The case of Barcelona. Urban studies, 47(14), 3035-3056. https://doi.org/10.1177/0042098009360229
  29. Garcia-López, M-À. (2010). Population suburbanization in Barcelona, 1991–2005: Is its spatial structure changing?. Housing economics, (19). https://doi.org/10.1016/j.jhe.2010.04.002
  30. Georg, I., Blaschke, T., & Taubenböck, H. (2016). New spatial dimensions of global cityscapes: From reviewing existing concepts to a conceptual spatial approach. Geographical sciences, 26(3), 355-380. https://doi.org/10.1007/11442-016-1273-4
  31. González-Val, R. (2018). The spatial distribution of US cities. Cities, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.11.015
  32. Guo, Y., Li, B., & Han, Y. (2020). Dynamic network coupling between high-speed rail development and urban growth in emerging economies: evidence from China. Journal of cities, (105), 1-11. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102845
  33. Harman, R. (2006). High speed trains and the development and regeneration of cities. Greengauge, 21(6), 1-24.
  34. Heider, B., & Siedentop, S. (2020). Employment suburbanization in the 21st century: A comparison of German and US city regions. Cities, 104(3), 1-14. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102802
  35. Herrschel, T. (2009). City regions, polycentricity and the construction of peripheralities through governance. Urban research & practice, 2(3), 240-250. https://doi.org/10.1080/17535060903319103
  36. Hosseini, A., Pourahmad, A., & Ziari, K. (2019). Analysis of urban spatial structure based on the spatial distribution of population in Tehran, A polycentric city morphological approach. Geographical Planning of Space, 30 (30), 19-38. https://doi.org/10.30488/GPS.2019.85830 [In Persian]
  37. Jin, J., & Kim, D. (2017). Expansion of the subway network and spatial distribution of population and employment in the Seoul metropolitan area. Urban studies, 55(11), 1-23. https://doi.org/10.1177/0042098017725476
  38. Kloosterman, Robert C., & Musterd, S. (2001). The polycentric urban region: Towards a research agenda. Urban studies, 38(4), 623-633. DOI: 10.1080/00420980120035259
  39. Lambregts, B. (2009). The polycentric metropolis unpacked : concepts, trends and policy in the Randstad Holland. Bangkok: Amsterdam institute for Metropolitan and International.
  40. Münter, A. (2011). Germany’s polycentric metropolitan regions in the world city network. Raumforsch raumordn, (69), 187-200. https://doi.org/10.1007/s13147-011-0090-6
  41. Rauhut, D. (2017). Polycentricity – one concept or many?. European planning studies, 25(2), 1-17. https://doi.org/10.1080/09654313.2016.1276157
  42. Sánchez-Mateos, Héctor S., & Givoni, M. (2012). The accessibility impact of a new High-Speed Rail line in the UK – a preliminary analysis of winners and losers. Transport geography, (25), 105–114. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2011.09.004
  43. Shu, X., Han, H., Huang, Ch., & Li, L. (2020). Defining functional polycentricity from a geographical perspective. Geographical analysis, (52), 169-189. https://doi.org/10.1111/gean.12195
  44. Vasanen, A. (2012). Functional polycentricity: Examining metropolitan spatial structure through the connectivity of urban sub-centres. Urban studies, 49(16), 3627-3644. https://doi.org/10.1177/0042098012447000
  45. Wang, F., Wei, X., Liu, J., He, L., & Gao, M. (2019). Impact of high-speed rail on population mobility and urbanisation: A case study on Yangtze River Delta urban agglomeration, China. Transportation research part a, (127), 99-114. https://doi.org/10.1016/j.tra.2019.06.018
  46. Wang, T., Yue, W., Ye, X., Liu, Y., & Lu, D. (2020). Re-evaluating polycentric urban structure: A functional linkage perspective. Cities, 101(102672), 1-11. https://doi.org/10.1016/j.cities.2020.102672
  47. Website of Tehran Urban & Suburbs Railway operation Co
  48. Zhu, Y., & Diao, M. (2016). The impacts of urban mass rapid transit lines on the density and mobility of high-income households: A case study of Singapore. Transport Policy, (51), 70-80. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2016.03.013
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 2
تابستان 1403
صفحه 27-43