مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

امکان‌سنجی مسیرهای دوچرخه‌سواری و تأثیر آن بر ایجاد شهر دوستدار دوچرخه مطالعه موردی: جاده سلامت در شهر یزد

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
شهاب الدین حج فروش
محمد حسین سرایی
گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22034/jsc.2022.328466.1595
چکیده
شهر یزد به‌عنوان یکی از شهرهای ایران بیشترین آسیب را از رشد پرشتاب و پراکنده متحمل شده است که با انسجام و فشردگی در مرحله پیدایش، رشد طبیعی آن امروز گرفتار ساختاری بیمارگونه است چراکه شهر یزد به منزلة یک شهر میانی، بیشتر و سریع‌تر از مراکز بزرگ به سمت رشد اسپرال پیش رفته است. بنابراین هدف از اجرای این پژوهش امکان‌سنجی مسیرهای دوچرخه‌سواری و تأثیر آن بر ایجاد شهر دوستدار دوچرخه شهر محدودة موردمطالعه است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی- توسعه‌ای و از نظر ماهیت و روش، توصیفی از نوع پیمایشی است. جمع‌آوری اطلاعات در این پژوهش به شیوه کتابخانه‌ای، اسنادی و پیمایشی بوده است. جامعة آماری پژوهش شهروندان شهر یزد است برای برآورد حجم نمونه از روش تخمین شخصی استفاده‌شده است که 120 نفر به‌عنوان حجم نمونه در نظر گرفته‌شده است. در این پژوهش از روش‌های هدفمند (گلوله برفی و متواتر نظری) برای گردآوری اطلاعات استفاده‌شده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش‌های آماری AHP (تابع ترجیحی گاوسی)، پرومته و رگرسیون (آنوا) بهره گرفته‌شده است. نتایج پژوهش حاکی از آزمون AHP (تابع ترجیحی گاوسی)، مشخص شد که شاخص‌های شیب مسیر حرکت و روشنایی و دید کافی در مسیر باید در اولویت اول قرار گیرند و همچنین شاخص استفاده از شیوه سفر ترکیبی دوچرخه و حمل‌ونقل همگانی باید در اولویت آخر قرار گیرد. در ادامه با استفاده از روش پرومته، به اولویت‌بندی معیارها و شاخص‌های پژوهش پرداخته شد، مشخص شد که معیار امنیت با رتبه‌بندی نهایی 382/0 در رتبة اول و معیار پیوستگی با رتبه‌بندی نهایی 081/0 در رتبة آخر قرار دارد. درنهایت، با استفاده از آزمون رگرسیون (آنوا) مشخص شد که بین تقویت قابلیت مسیر دوچرخه‌سواری جاده سلامت با ایجاد شهر دوستدار دوچرخه شهر یزد همبستگی معناداری وجود دارد. بنابراین تقویت قابلیت مسیر دوچرخه‌سواری جاده سلامت می‌تواند به ایجاد شهر دوستدار دوچرخه شهر یزد منجر شود.
کلیدواژه‌ها
مسیرهای دوچرخه‌سواری
شهر دوستدار دوچرخه
جاده سلامت
شهر یزد
  1. آیین‌نامه طراحی معابر شهری. (1399). مسیرهای دوچرخه، وزارت راه و شهرسازی معاونت حمل‌ونقل.
  2. پترسون، رودالف؛ لیتمن، تاد و برودوس، اندریا. (1394). مدیریت حمل‌ونقل شهری پایدار، ترجمه محمود شورچه، چاپ اول، تهران: انتشارات پرهام نقش.
  3. حبیب پور، زهرا. (1398). تجربیات جهانی کلان‌شهرهای دوستدار دوچرخه، پرونده دوچرخه راه شیراز، بازیابی از https://www.isna.ir/news/98021608365
  4. حج فروش، شهاب الدین. (1396). ارزیابی شاخص‌های شهر یادگیرنده در نواحی شهر یزد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی دکتر محمدحسین سرائی، دانشکده پردیس علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه یزد.
  5. دولت‌خواه، دری؛ ساعتچیان، وحید و کشتی دار، محمد. (1397). تحلیل آمیختة بازاریابی سبز در ترویج فرهنگ استفاده از دوچرخه با رویکرد ورزشی- تفریحی (مطالعه موردی: سامانة دوچرخة عمومی شهر مشهد). مجله رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی، 6 (22)، 92-81.
  6. دهقان، حمیدرضا. (1399). چرخ اولین جاده سلامت یزد لنگ می‌زند، بازیابی از https://www.isna.ir/news/99092216468
  7. دهقانی سامانی، نیلوفر. (1397). طراحی خلاقانه شبکه دوچرخه مبتنی بر ارتقا کیفیت خیابان‌های شهری؛ نمونه پژوهش: اصفهان، منطقه 6. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته طراحی شهری، به راهنمایی دکتر محمدرضا پور جعفر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس.
  8. رضایی، محمدرضا؛ حیدری، یاسر و نظری مهر، امیرحسین. (1391). ارزیابی معیارهای مکان گزینی مسیرهای پیشنهادی دوچرخه‌سواری با استفاده از مدل AHP نمونه موردی: شهر یزد. دوازدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی حمل‌ونقل و ترافیک، 1 اسفندماه 1391، سازمان حمل‌ونقل و ترافیک تهران، 20-1.
  9. زنگنه شهرکی، سعید؛ مجیدی هروی، آنیتا و کاویانی، آزاده. (1391). تبیینی جامع بر علل و عوامل مؤثر بر پراکنش افقی شهرها مطالعه موردی؛ شهر یزد. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 12 (25)، 193-173.
  10. زیاری، کرامت الله؛ قدیری، محمود و دستا، فرزانه. (1393). سنجش و ارزیابی الگوی گسترش فیزیکی شهر یزد. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 46 (2)، 272-255.
  11. سازمان ملی استاندارد ایران. (1395). سلسله استانداردهای مدیریت شهری (معابر شهری- مسیرهای دوچرخه‌سواری). معاونت برنامه‌ریزی، توسعه شهری و امور شورا.
  12. سرائی، محمدحسین و حج فروش، شهاب‌الدین. (1398). ظرفیت‌های محله‌ای زمینه‌ساز توسعه پایدار شهری: هم بودگی معرف‌های فقر و فضای جغرافیایی (مطالعه موردی: شهر یزد). نشریه برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، 4 (2)، 50-35.
  13. سرائی، محمدحسین و شمسی، هژیر. (1390). احیاء دوچرخه‌سواری و حمل‌ونقل پایدار شهری با تأکید بر توسعه پایدار شهر یزد.  اولین کنفرانس بین‌المللی دوچرخه شهری، 28 تیرماه 1390، ستاد مدیریت حمل‌ونقل و سوخت کشور، 20-1.
  14. عامری، حمیدرضا و زند، صابر. (1396). درآمدی بر شهرشناسی. چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  15. قدیری، اشرف. (1392). رابطه متقابل دوچرخه و شهر پایدار. همایش ملی معماری و شهرسازی انسان‌گرا، 9 آذرماه 1392، دانشگاه آزاد واحد قزوین، 15-1.
  16. کایینی، لیلا و هاشم‌پور، پریسا. (1394). بررسی سرزندگی در اطراف بناهای عمومی شهر نمونه موردی: تئاتر شهر تهران و فرهنگسرای شفق. کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و زیرساخت‌های شهری، 7 مردادماه 1394، تبریز، 9-1.
  17. کریمی ناصری مفرد، شاهین. (1397). طراحی شبکه دوچرخه‌سواری با تأکید بر گردشگری پایدار نمونه موردی: محله نعیم‌آباد یزد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد طراحی شهری، به راهنمایی دکتر محمدرضا نقصان محمدی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه یزد.
  18. محمدیان، مهتاب. (1397). ساخت اولین پارک دوچرخه کشور در یزد، سبزوار امروز، بازیابی از https://sabzevartoday.ir
  19. مختاری ملک‌آبادی، رضا. (1390). تحلیلی جغرافیایی بر نقش دوچرخه در سیستم حمل‌ونقل پایدار شهر اصفهان. مطالعات و پژوهش‌های شهری منطقه‌ای، 3 (9)، 122-101.
  20. مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری عمومی نفوذ و مسکن، شهر یزد.
  21. نظر پور، محمد و ساعدی، مریم. (1399). فهم تجربه زیسته دوچرخه‌سواری در شهر تهران (یک مطالعه خود مردم نگارانه). نشریه گفتمان طراحی شهری، 1 (2)، 144-129.
  22. Alexander, Ch. (2005). The nature of order: an essay on the art of building and the nature of the universe. A vision of a living world, edition 1, Publisher Centre for Environmental Structure (Berkeley, Calif).
  23. Aljoufie, M. (2017). Examining the Challenges of Bicycle Use in Jeddah City, Procedia Environmental Sciences, 37, 269-281. Doi: 10.1016/j.proenv.2017.03.058
  24. Ameri, H.R., & Zand, S. (2017). An Introduction to Urban Studies. Edition 2, Publisher: Payame Noor University Tehran. [In Persian].
  25. Aluvihare, R., Brommelstroet, M., & Van der Horst, I. (2014). Cycling policy and design. Putting Practice into Knowledge, edition 1, Publisher Plan Amsterdam.
  26. Bibri, S.E., & Krogstie, J. (2017). ICT of the new wave of computing for sustainable urban forms: Their big data and context-aware augmented typologies and design concepts, Sustainable Cities and Society, 32, 449-474. Doi: 10.1016/j.scs.2017.04.012
  27. Brans, J.P., & Vincke, Ph. (1985). Note-a preference ranking organisation method: (The Promethee method for multiple criteria decisionmaking). Management Science, 31 (6), 647-656.
  28. Doi: 10.1287/mnsc.31.6.647
  29. Castillo, M., & Moreno, D. (2018). How Citizens of Bucaramanga, a City with Non-Existent Bicycle Infrastructure in Colombia, Are Boosting Biking. Journal of Transport & Health, 9, 556.
  30. Doi: 10.1016/j.jth.2018.05.043
  31. Chen, Ch., Anderson, J., Wang, H., Wang, Y., Vogt, R., & Hernandez, S. (2017). How bicycle level of traffic stress correlate with reported cyclist accidents injury severities: A geospatial and mixed logit analysis. Accident Analysis & Prevention, 108, 234-244. Doi: 10.1016/j.aap.2017.09.001
  32. Cheng, Y.H., & Chen, S.Y. (2015). Perceived accessibility, mobility, and connectivity of public transportation systems. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 77, 386-403. Doi: 10.1016/j.tra.2015.05.003
  33. Conrow, L., Murray, A., & Fischer, H. (2018). An optimization approach for equitable bicycle share station siting. Journal of Transport Geography, 69, 163-170. Doi: 10.1016/j.jtrangeo.2018.04.023
  34. Copenhagen city of cyclists. (2018). The Bicycle Account, 1-32.
  35. Dehghan, H.R. (2020). The cycle of the first health road in Yazd is lagging. retrieved from: https://www.isna.ir/news/99092216468. [In Persian].
  36. Dehghani Samani, N. (2018). Creative Design of Bicycle Network Based on Improving the Quality of Urban Streets: (Case study: Esfahan, District 6). Master Thesis in Urban Design, Supervisor: Dr. Mohammad Reza Pourjafar, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University. [In Persian].
  37. Dolatkhah, D., Saatchian, V., & Keshtidar, M. (2018). Green Marketing Mix Analysis in Promoting the Culture of Using Bicycles with A Sport-Recreational Approach (Case Study: Public Bike System of Mashhad City). Journal of New Trends in Sport Management, 6 (22), 81-92. [In Persian].
  38. Ghadiri, A. (2013). The Relationship between Bicycles and Sustainable City. National Conference on Humanistic Architecture and Urbanism, November 30, Qazvin Branch of Azad University, 1-15. [In Persian].
  39. Habibpour, Z. (2019). Global experiences of bicycle-friendly metropolises, Shiraz road bike case, retrieved from: https://www.isna.ir/news/98021608365. [In Persian].
  40. Hajforoush, Sh. (2017). Assessment of Learning City Index in the areas of Yazd city. Master Thesis in Geography and Urban Planning, Supervisor: Dr. Mohammad Hossein Saraei, Faculty of Humanities and Social Sciences, Yazd University. [In Persian].
  41. Karimi Naseri Mofrad, Sh. (2018). Bicycle Network Design with Emphasis on Sustainable Tourism Case Study: Naeemabad Neighborhood, Yazd. Master Thesis in Urban Design, Supervisor: Dr. Mohammad Reza Naqsan Mohammadi, Faculty of Architecture and Urban Planning, Yazd University. [In Persian].
  42. Kayini, L., & Hashempour, P. (2015). A Survey of Vitality around Public Buildings Case Study: Tehran City Theater and Shafaq Cultural Center. International Conference on Civil Engineering, Architecture and Urban Infrastructure, July 29, Tabriz, 1-9. [In Persian].
  43. Litman, T. (1994). Bicycling and transportation demand management, Transportation Research Record, 134-140.
  44. Marquart, H., Schlink, U., & Ueberham, M. (2020). The planned and the perceived city: A comparison of cyclists' and decision-makers' views on cycling quality. Journal of Transport Geography, 82, 1-15.Doi: 10.1016/j.jtrangeo.2019.102602
  45. McLeod, S., Babb, C., & Barlow, S. (2020). How to ‘do’ a bike plan: Collating best practices to synthesise a Maturity Model of planning for cycling. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 5, 1-10. Doi: 10.1016/j.trip.2020.100130
  46. Mohammadian, M. (2018). Construction of the first bicycle park in the country in Yazd, Sabzevar of today, retrieved from: https://sabzevartoday.ir. [In Persian].
  47. Mokhtary Malekabadi, R. (2011). A Geographical Analysis of the Role of Bicycles in the Sustainable Transportation System of Isfahan city. Urban-Regional Studies and Research, 3 (9), 101-122. [In Persian].
  48. National Standard Organization of Iran. (2016). Series of urban management standards (urban roads - cycling routes). Deputy of Planning, Urban Development and Council Affairs, 1-33. [In Persian].
  49. Nazarpour, M., & Saedi, M. (2020). Understanding Lived Experience of urban Cycling in Tehran (A Collaborative Auto-ethnography). Urban Design Discourse, 1 (2), 129-144. [In Persian].
  50. Park, Ch., & Young Sohn, S. (2017). An optimization approach for the placement of bicycle-sharing stations to reduce short car trips: An application to the city of Seoul. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 105, 154-166. Doi: 10.1016/j.tra.2017.08.019
  51. Parker, C. (2019). Bicycle use and accessibility among people experiencing homelessness in California cities. Journal of Transport Geography, 80 (1), 1-12. Doi: 10.1016/j.jtrangeo.2019.102542
  52. Patterson, R., Litman, T., & Broadous, A. (2015). Sustainable Urban Transportation Management. translated by Mahmoud Shorcheh, edition 1, Publisher Parham Naghsh Tehran. [In Persian].
  53. Podgórniak-Krzykacza, A., & Trippner-Hrabi, J. (2021). Motives and factors that determine city residents’ use of public bicycles. The case of Lodz, Poland. Case Studies on Transport Policy, 9, 651-662. Doi: 10.1016/j.cstp.2021.03.003
  54. Rezaei, M.R., Heidari, Y., & Nazari Mehr, A.H. (2013). Evaluation of Location Criteria for Proposed Cycling Routes Using AHP Model Case Study: Yazd City, 12th International Conference on Transportation and Traffic Engineering, February 19, Tehran Transport and Traffic Organization, 1-20. [In Persian].
  55. Roman, M & M. (2014). Bicycle Transport as on Opportunity to Develop Urban Tourism Warsaw example. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 151, 295-301. Doi: 10.1016/j.sbspro.2014.10.027
  56. Saraei, M.H., & Hajforoush, Sh. (2019). Local Capacities Underlie Urban Sustainable Development: Coexistence of Poverty Reagents and Geographic Space (Case Study: Yazd city). Journal of Physical Development Planning, 4 (2), 35-50. Doi: 10.30473/psp.2019.6066 [In Persian].
  57. Saraei, M.H., & Shamsi, H. (2011). Revival of cycling and sustainable urban transportation with emphasis on sustainable development of Yazd city. 1th international conference on urban cycling, July 19, Transportation and Fuel Management Headquarters, 1-20. [In Persian].
  58. Schimek, P. (2020). Comment on why cities with high bicycling rates are safer for all road users. Journal of Transport & Health, 16, 1-9. Doi: 10.1016/j.jth.2019.100676
  59. Statistics Center of Iran. (2016). General Census of Influence and Housing. Yazd city. [In Persian].
  60. Urban Roads Design Regulations. (2020). Bicycle Routes. Ministry of Roads and Urban Development, Deputy Minister of Transportation, 1-81. [In Persian].
  61. Vivanco, L. (2013). Reconsidering the bicycle, An Anthropological Perspective on a New (Old) Thing. edition 1, Publisher New York: Routledge.
  62. Zanganeh Shahraki, S., Majidi Heravi, A., & Kaviani, A. (2012). Global Explanation of Effective Causes and Factors on Urban Sprawl Case Study: Yazd City. Journal of Geographical Sciences, 12 (25), 173-193. [In Persian].
  63. Zhang, Y., Lin, D., & Cathy Liu, X. (2019). Biking islands in cities: An analysis combining bike trajectory and percolation theory. Journal of Transport Geography, 80, 1-11. Doi: 10.1016/j.jtrangeo.2019.102497
  64. Ziari, K., Ghadiri, M., & Dasta, F. (2014). Measuring and Evaluating the Physical Development Pattern of Yazd city. Human Geography Research, 46 (2), 255-272. Doi: 10.22059/jhgr.2014.51563 [In Persian].
مجله شهر پایدار
دوره 7، شماره 1
بهار 1403
صفحه 39-56