مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

شناسایی ظرفیت‌های توسعه میان‌افزا در جهت دستیابی به رشد هوشمند شهری مطالعه موردی: منطقه یک شهر یزد

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
کرامت اله زیاری
حسین فرهادی خواه
محمود آروین
گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jsc.2021.187338.1018
چکیده
افزایش مشکلات ناشی از رشد بی‌رویه شهرها، محققان و مدیران شهری را به چاره‌اندیشی و حل مسائل شهری واداشته است. یکی از راه‌های مؤثر در کاهش مسائل، رشد هوشمند شهری است که از اصل‌های مهم آن، توسعه میان‌افزا می‌باشد. این اصل بر استفاده و بهره‌گیری از ظرفیت‌های درونی شهرها مانند توسعه بر روی زمین‌های متروکه و بدون استفاده داخل بافت موجود شهرها، توسعه دوباره ساختمان‌ها و محیط‌های در حال استفاده تأکید دارد. هدف اصلی این پژوهش شناسایی ظرفیت‌های رشد هوشمند بر اساس اصل توسعه میان‌افزا در منطقه یک شهر یزد می‌باشد. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش مطالعه، توصیفی- تحلیلی می‌باشد. در تحلیل وضعیت کاربری اراضی منطقه یک شهر یزد مشخص گردید که 34 درصد از منطقه یک شهر یزد را زمین بایر تشکیل داده است. در ادامه جهت شناسایی ظرفیت‌های توسعه محدوده‌های ساخته‌شده معیارهای مؤثر در توسعه با استفاده از مبانی نظری و مطالعه تحقیقات مرتبط با رشد هوشمند و توسعه میان‌افزا انتخاب گردید سپس با تعیین میزان ارجحیت معیارها نسبت به یکدیگر و به کمک تکنیک SWARA وزن هریک از معیارها به دست آمد. سپس لایه‌های موردنظر در محیط ARCGIS آماده‌سازی گردید و از روش مجموع ساده وزنی (SAW) جهت نرمال‌سازی لایه‌ها و تلفیق آن‌ها بهره گرفته شد و نقشه اولویت‌بندی ظرفیت‌های توسعه محدوده ساخته‌شده در چهار طبقه ارائه گردید که اولویت اول 328 هکتار، اولویت دوم 305 هکتار، اولویت سوم 320 هکتار و اولویت چهارم 118 هکتار محاسبه‌شده است
کلیدواژه‌ها
رشد هوشمند
توسعه میان‌افزا
تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره
شهر یزد
  1. احدنژاد، محسن؛ احمدی، لیلا؛ شامی، اصغر و حیدری، تقی. (1392). بررسی روند توسعه درون‌شهری با تأکید تغییرات تراکم و کاربری اراضی، نمونه موردی بافت فرسوده شمالی شهر زنجان (1388-1375). مجله آمایش جغرافیایی فضا، 3 (8)، 118-100.
  2. احمدی، مریم؛ صرامی، حسین؛ غیور، حسنعلی و هاپراپطیان، واچیک. (1398). ارزیابی نقش ساختار شهر کودک در تحقق‌پذیری توسعه محلات مطالعه موردی: محلات شهر یزد. مجله شهر پایدار، 2 (4)، 45-31. Doi: 10.22034/jsc.2020.195824.1077
  3. اورکی، پریوش؛ رضایی، محمدرضا؛ مبارکی، محمد و اکبریان رونیزی، سعید. (1398). تحلیلی فضایی عوامل مؤثر بر شهر شاد از نگاه شهروندان مطالعه موردی: شهر یزد. مجله شهر پایدار، دوره 2 (3)، 39-19. Doi: 10.22034/jsc.2019.189162.1038
  4. باقرزاده، حسین. (1394). بررسی توسعه درون‌زای بافت‌های فرسوده با استفاده از رویکرد رشد هوشمند، نمونه موردی شهر برازجان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی دکتر محسن شاطریان، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه کاشان.
  5. پوراحمد، احمد؛ محمدپور، صابر؛ منوچهری میاندوآب، ایوب و خلیلی، احمد. (1391). ارزیابی و سنجش میزان پراکنش و فشردگی شکل شهرها با استفاده از مدل‌های کمی (مطالعه تطبیقی بین کلان‌شهرهای تهران و سیدنی). فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، 10(32)، 74-49.
  6. پورمحمدی، محمدرضا؛ شفاعتی، آرزو و ملکی، کیومرث. (1393). میان‌افزایی، راهکاری برای افزایش پایداری کالبدی محور تاریخی- فرهنگی کلان‌شهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 7 (43)، 70-41.
  7. تقوایی، مسعود؛ سرایی، محمدحسین. (1385). گسترش افقی شهرها و ظرفیت‌های موجود زمین مورد شهر یزد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 19(2)، 200-187.
  8. جوادیان کوتنانی؛ سارا، ملماسی؛ سعید، اورک؛ ندا و مرشدی، جعفر. (1393). تدوین الگوی ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری با بهره‌گیری از فرآیند تحلیل شبکه‌ای (ANP) نمونه موردی: شهرستان ساری. آمایش سرزمین، 6 (1)، 178-153.
  9. Doi: 10.22059/jtcp.2014.51507
  10. حسین زاده دلیر، کریم و صفری، فاطمه. (1391). تأثیر برنامه‌ریزی هوشمند بر انتظام فضایی شهر. مجله جغرافیا و توسعه شهری، 6 (1)، 133-99. Doi: 10.22067/gusd.v0i0.19948
  11. خلیلی، امین. (1395). ارائه الگوی بهینه جهت رشد هوشمند شهری با تأکید بر توسعه میان افزا (نمونه موردی: شهر ارومیه). پایان‌نامه کارشناسی ارشد شهرسازی - برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی اصغر عابدینی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه.
  12. داداش پور، هاشم؛ تقوایی، علی‌اکبر و نرگس، قانع. (1393). بررسی ظرفیت توسعه میان افزا در فضاهای موقوفه شهری مطالعه موردی: ناحیه 3 منطقه 2 شهر یزد. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 4 (15)،78-63.
  13. رفیعیان، مجتبی؛ براتی، ناصر و آرام، مرضیه. (1389). سنجش ظرفیت توسعه فضاهای بدون استفاده در مرکز شهر قزوین با تأکید بر رویکرد توسعه میان‌افزا. دو فصلنامه دانشگاه هنر، 3 (5)، 61-45. Doi: 10.30480/aup.2011.181
  14. رهنما، محمدرحیم و عباس زاده، غلامرضا. (1387). اصول، مبانی و مدل‌های سنجش فرم کالبدی شهر. چاپ اول، مشهد، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
  15. زنگنه شهرکی، سعید. (1390). تحلیل اثرات اجتماعی – اقتصادی و زیست‌محیطی گسترش افقی شهر و چگونگی به‌کارگیری سیاست‌های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: شهر یزد). پایان‌نامه دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی فرانک سیف‌الدینی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.
  16. زنگنه شهرکی، سعید؛ مجیدهروی، آنیتا و کاویانی، آزاده. (1391). تبیینی جامع بر علل و عوامل مؤثر بر پراکنش افقی شهرها مطالعه موردی: شهر یزد. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 12 (25)، 193-173.
  17. زیاری، کرامت اله؛ ابراهیمی، محمد؛ آروین، محمود و علوی، سیدعلی. (1395). ظرفیت سنجی کالبدی بافت مرکزی شهرها به‌منظور توسعه میان‌افزا (مطالعه موردی: شهر میناب). مطالعات توسعه شهری، 3 (3)، 79-63. Doi:  10.22103/juas.2016.1830
  18. زیاری، کرامت اله؛ پارسی پور، حسن و علی‌آبادی، نسرین. (1391). بافت میانی شهرها ظرفیتی برای حرکت به سمت الگوی شهر فشرده (مورد: شهر بجنورد). مجلّه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 10(19)، 236-215. Doi: 10.22067/geography.v0i0.23255
  19. زیاری، کرامت اله؛ قدیری، محمود و دستا، فرزانه. (1393). سنجش و ارزیابی الگوی گسترش فیزیکی شهر یزد. پژوهش‌های جغرافیایی انسانی، 46 (2)، 272-255. Doi: 10.22059/jhgr.2014.51563
  20. سعیدی رضوانی، نوید و کاظمی، داود. (1390). بازشناسی چارچوب توسعه درون‌زا در تناسب با نقد سیاست‌های جاری توسعه مسکن (مسکن مهر) نمونه موردی: شهر نطنز. مجله پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 43 (75)، 132-113.
  21. سعیدی رضوانی، نوید؛ داودپور، زهره؛ فدوی، الهام؛ سرور، رحیم. (1392). کاربرد اصول توسعه میان‌افزا در بهبود فضایی - عملکردی بافت‌های شهری (مطالعه موردی: منطقه 17 شهرداری تهران)، فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، 11 (36)، 180-159.
  22. شامی، فاطمه. (1396). بررسی اثرات توسعه درون‌زا در بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد رشد هوشمند مطالعه موردی بافت فرسوده شهر زنجان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی عیسی پیری و محسن احدنژاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان.
  23. صادقی, محمد و رنجکش، ربابه. (1392). تحلیل الگوی گسترش کالبدی - فضایی شهر یزد و انطباق آن با الگوی رشد هوشمند شهری. اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط‌زیست پایدار، 28 شهریور 1392، دانشکده شهیدمفتح همدان، صص. 18-1.
  24. صرافی، مظفر و پارسی پور، حسن. (1393). بررسی ظرفیت توسعه درون بافتی در محلات بافت قدیمی شهرها (مورد: بجنورد). ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، 22 آبان 1393، شورای اسلامی شهر مشهد، صص. 18-1.
  25. ضرابی، اصغر؛ صابری، حمید؛ محمدی، جمال و وارثی، حمیدرضا. (1390). تحلیل فضایی شاخص‌های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: مناطق شهر اصفهان). مجله پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 43 (77)، 17-1.
  26. عباس زادگان، مصطفی و رستم یزدی، بهمن. (1387). بهره‌گیری از رشد هوشمندانه در ساماندهی پراکنده شهرها. مجله فناوری و آموزش، 3 (3)، 48-33.
  27. عبدالهی، علی‌اصغر و خدامان، زهرا. (1395). بررسی و ارزیابی فضایی کالبدی شاخص‌های رشد هوشمند با استفاده از مدل WASPAS مطالعه موردی: مناطق شهر یزد. مجله جغرافیای اجتماعی، 3 (8)، 99-79. doi:10.22103/juas.2016.1831
  28. عزیزی، محمدمهدی و مرجانه معینی, سیده. (1390). تحلیل رابطه بین کیفیت محیطی و تراکم ساختمانی نمونه موردی شهرک گلسار رشت. نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، 3(45)، 16-5.
  29. فخراحمد، سیدمهدی؛ پورجعفر، محمدرضا و تقوایی، علی‌اکبر. (1386). برنامه‌ریزی توسعه درون‌شهری، روش‌ها و ضرورت‌ها مطالعه موردی: شهر دو گنبدان. نشریه هویت، 2 (2)، 67-57.
  30. فرشچین، امیرضا. (1389). باز توسعه مراکز شهری در چارچوب رویکرد توسعه میان‌افزای مسکونی نمونه موردی: محله بازار تجریش. پایان‌نامه کارشناسی ارشد شهرسازی، به راهنمایی مجتبی رفیعیان، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس.
  31. قدیری، محمود؛ زیاری، کرامت اله و دستا، فرزانه. (1393). تحلیل تحولات فرم فضایی شهر یزد طی سال‌های 1375 تا 1390. مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 25(4)، 36-17.
  32. محمدی مقدم، یوسف و معدنی، جواد. (1392). ضرورت رشد هوشمند شهرها برای پیشگیری از وقوع بحران‌ها. فصلنامه دانش پیش‌گیری و مدیریت بحران، 3 (4)، 420-407.
  33. محمودزاده، حسن و عابدینی ایرانق، رویا. (1398). تلفیق اصول رشد هوشمند و استراتژی توسعه میان افزا در شناسایی ظرفیت‌های کالبدی توسعه درونی شهر (مطالعه موردی: منطقه 3 تبریز). فصلنامه جغرافیا و توسعه، 17(56)، 72-57. Doi: 10.22111/gdij.2019.4886
  34. مختاری، رضا؛ حسین زاده، رباب و صفرعلیزاده، اسماعیل. (1392). تحلیل الگوهای رشد هوشمند شهری در مناطق چهارده‌گانه اصفهان بر اساس مدل‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای. مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، 5(19)، 17-1.
  35. مشکینی, ابوالفضل؛ یوسف‌زاده، زهره و زنگیشه، سجاد. (1395). توسعه میان‌افزا با رویکرد رشد هوشمند بافت فرسوده در راستای عمران شهری. چهارمین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، 9 دی 1395، دانشگاه شهید بهشتی تهران، صص. 14-1.
  36. مظفری، غلامعلی و دوستی، معصوم. (1390). ارزیابی و مکان گزینی پارک‌های درون‌شهری منطقه یک شهر یزد با استفاده از روش بولین و روش دلفی در سیستم اطلاعات جغرافیایی. مجله پژوهش‌های جغرافیایی انسانی، 44 (4)، 78-65. Doi: 10.22059/jhgr.2013.29384
  37. ملکشاهی، غلامرضا؛ قدمی، مصطفی و باقری حجت، مژگان. (1397). ظرفیت سنجی توسعه میان‌افزا در حوزه‌های اصلی و فضاهای ساخته‌شده منطقه دو اهواز. فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 5(16)، 152-129. Doi: 10.22080/shahr.2018.2015
  38. مهندسین مشاور معمار و شهرساز آرمانشهر. (1390). طرح تفصیلی منطقه یک شهر یزد.
  39. میر کتولی، جعفر؛ قدمی، مصطفی؛ مهدیان بهنمیری، معصومه و محمدی، سحر. (1390). مطالعه و بررسی روند و گسترش کالبدی - فضایی شهر بابلسر با استفاده از مدل‌های آنتروپی شانون و هلدرن. چشم‌انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، 6 (16)، 133-115.
  40. میرکتولی، جعفر و حسینی، محمدحسن. (1392). ارزیابی تناسب اراضی میان بافتی شهر گرگان برای توسعه میان‌افزا با استفاده ترکیبی از AHP و GIS. فصلنامه مطالعات شهری، 3 (9)، 80-69.
  41. نوجوان، مهدی؛ محمدی، علی‌اصغر؛ اسماعیل صالحی. (1390). کاربرد روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای با تأکید بر روش‌های TOPSIS و SAW. فصلنامه مدیریت شهری، دوره 9(28)، 296-285.
  42. ویسی پور، معصومه. (1393). تحلیل فضایی شاخص‌های رشد هوشمند شهری در شهر اهواز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، به راهنمایی مسعود صفایی پور سعید امان پور، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز.
  43. Anderson, W., Pavlos, K., & Eric, M. (1996). Urban Form, Energy and the Environment: A Review of Issues, Evidence and Policy. Urban Studies, 33(1), 7-35. Doi: org/10.1080/00420989650012095
  44. Bhatta, B. (2010). Analysis of Urban Growth and Sprawl from Remote Sensing Data. Springer Science & Business Media.‌
  45. Chrysochoou, M., Brown, K., Dahal, G., Catalina, G-C., Segerson, K., Garrick, N., & Bagtzoglou, A. (2012). A GIS and Indexing Scheme to Screen Brownfields For Area-Wide Redevelopment Planning. Landscape and Urban Planning, 105(3), 187-198. Doi:org/10.1016/j.landurbplan.2011.12.010
  46. Farris, J. T,. (2001). the barriers to using urban infill development to achieve smart growth. Housing Policy Debate, 12(1), 1-30. DOI: 10.1080/10511482.2001.9521395
  47. United States Environmental Protection Agency (EPA). (2004) Making Way for Urban Infill and Brown Field Redevelopment, New Jersey, John Wiley & Sons.
  48. Wallis, E. R. (2008). Evaluating Infill Development as an Antidote to sprawl In the Detroit Metropolitan Region. university of Michigan.
مجله شهر پایدار
دوره 6، شماره 4
زمستان 1402
صفحه 123-139