مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

شناسایی مؤلفه‌های آتی زیست پذیری شهری با رویکرد آینده‌پژوهی مطالعه موردی: شهر مهاباد

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
شادی امینی 1
حسن احمد زاده 2
حسن هوشیار 3
رضا ولیزاده 2
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jsc.2021.263604.1383
چکیده
هدف این پژوهش با شناسایی پیشران‌های مؤثر بر چشم‌انداز آتی زیست پذیری شهر مهاباد است. پژوهش حاضر بر حسب هدف کاربردی، از حیث روش پیمایشی در سطح اکتشافی و مبتنی بر رویکرد آینده‌پژوهی صورت گرفته است. با توجه به ماهیت این تحقیق، نخست با استفاده از روش گلوله برفی افتراقی تعداد 24 نفر از متخصصان و مسئولان اجرایی سازمان‌های دولتی مرتبط با امور زیست‌محیطی که بایستی در بحث مشارکت داشته باشند را شناسایی و انتخاب نموده و سپس از روش دلفی و مطالعات اسنادی برای تعیین پیشران‌های کلیدی استفاده گردید. همچنین از روش تحلیل ساختاری و نرم‌افزار Mic Mac جهت وزن دهی و شناسایی مهم‌ترین پیشران‌های اثرگذار بر زیست پذیری شهر بهره گرفته‌شده است. نتایج ناشی از تحقیق نشان داد که با توجه به امتیاز بالای تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم از میان 40 متغیر، 10 پیشران کلیدی از جمله؛ کیفیت شبکه معابر، برخورداری از روشنایی کافی در معابر، دسترسی به حمل‌ونقل عمومی و پارکینگ، میزان سازگاری کاربری‌ها، دسترسی به پیاده راه‌ها و مسیرهای دوچرخه‌سواری، نسبت ساخت معابر پیاده‌رو به وسعت کل، درآمد کافی برای خانوارها، میزان سرمایه‌گذاری‌های دولتی، دسترسی کافی به تأسیسات شهری (اینترنت، برق، گاز و..) و میزان آلودگی هوا در آینده زیست پذیری شهر مهاباد تأثیرگذارند. مطابق نتایج ده پیشران در ستون اثرگذاری بیشترین سهم را در اثرگذاری مستقیم داشته‌اند که از این تعداد 8 متغیر در اثرگذاری غیرمستقیم هم با جابجایی‌های اندکی مجدداً تکرار شده‌اند و فقط متغیرهای " درآمد کافی برای خانوارها" از رتبه 7 به رتبه 12 و متغیر » و متغیر" میزان آلودگی هوا " هم از رتبه 10 به 14 منتقل‌شده است. در اثرپذیری، 9 پیشران از 10 پیشرانی که در ستون اثرپذیری مستقیم وجود دارند همان پیشران‌هایی هستند که با تغییراتی در رتبه‌بندی‌ها در اثرپذیری غیرمستقیم هم تکرار شده‌اند. علاوه بر این متغیر " کیفیت دسترسی به کاربری‌های اوقات فراغت و تفریحی" از رتبه 10 به رتبه 11 کاهش‌یافته و متغیر "کیفیت بصری خیابان" از رتبه 11 به 10 منتقل‌شده است.
کلیدواژه‌ها
زیست پذیری شهری
پیشران‌ها
آینده‌پژوهی
تحلیل اثرات متقاطع
شهر مهاباد
  1. بندرآبادی، علیرضا و احمدنژاد، فرشته (1393) ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی با تأکید بر اصول شهر زیست‌پذیر در منطقه 22 تهران، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 5، شماره 16، صص.74-55.
  2. حسن‌زاده، مرتضی (1395) سنجش و ارزیابی شاخص‌های مؤثر برنامه‌ریزی شهری در زیست پذیری شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: مناطق چهارگانه شهر کرمان)، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، بخش جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
  3. حسین‌خانی، زهرا؛ صباغیان، مریم؛ فولادوند، ارسلان؛ کیلانی، نرگس؛ فتاحی، زهرا، مطهری فرد، مرتضی (1395) کیفیت زندگی بهورزان استان قزوین، مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، دوره ۱۴، شماره 1، صص.۸۰-71.
  4. دویران، اسماعیل (1399) سنجش زیست پذیری بافت‌های شهری با تأکید بر پایداری اجتماعی (مطالعه موردی: محلات اسکان غیررسمی شهر همدان)، جغرافیای اجتماعی شهری، دوره 7، شماره1، صص.64-47.
  5. رسولی، محمد؛ سعیدپور، شراره؛ منصورزاده، علی محمد (1397) فرهنگ‌سازی ترافیک در کلان‌شهرها با رویکرد آینده‌پژوهی، چاپ اول، تهران: انتشارات سخنوران.
  6. ساسان پور، فرزانه؛ تولایی، سیمین؛ جعفری اسدآبادی، حمزه (1393) قابلیت زیست پذیری شهرها در راستای توسعه پایدار شهری (موردمطالعه: کلان‌شهر تهران)، جغرافیا، دوره 12، شماره 42، صص.157-129.
  7. سلیمانی مهرنجانی، محمد؛ تولایی، سیمین؛ رفیعیان، مجتبی؛ زنگانه، احمد؛ خزاعی نژاد، فروغ (1395) زیست پذیری شهری: مفهوم، اصول، ابعاد و شاخص‌ها، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دوره 4، شماره 1، صص 27-50.
  8. شماعی، علی؛ ساسان پور، فرزانه؛ سلیمانی، محمد؛ احدنژاد روشتی، محسن و حیدری، تقی (1395) تحلیل زیست‌پذیری بافت‌های فرسودهشهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر زنجان)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 48، شماره4، صص.783-799.
  9. شیدائی، منصور؛ طالب پور، علیرضا؛ رضائیان، علی (1396) آینده‌نگاری تحقیق و توسعه فناوری اطلاعات در ایران، فصلنامه پژوهشگاه علوم و فنّاوری اطلاعات ایران، دوره 32، شماره 4، صص. 948-927.
  10. عمادالدین، سمیه؛ دهداری، مصطفی و باد دست، بنفشه (1396) سنجش وضعیت زیست‌پذیری سکونتگاه‌های شهری در راستای پایداری توسعه شهری، تهران: نخستین کنفرانس ملی به‌سوی شهرسازی و معماری دانش‌بنیان.
  11. عیسی‌لو، علی‌اصغر؛ بیات، مصطفی و بهرامی، عبدالعلی (1393) انگاره زیست پذیری رهیافتی نوین جهت ارتقای کیفیت زندگی در جوامع روستایی (مطالعه موردی: شهرستان قم، بخش کهک)، مسکن و محیط روستا، دوره ۳۳ ، شماره۱۴۶، صص. 120-107.
  12. قاسمی، جلیل (1397) ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی با تأکید بر اصول شهر زیست پذیر (مطالعه موردی شهر لامرد)، پایان‌نامه ارشد جغرافیا، دانشگاه پیام نوری واحد مرکزی اصفهان.
  13. مرکز آمار ایران (1395) سالنامه آماری استان آذربایجان غربی، مطالعات سرزمین و آب‌وهوا.
  14. ملک‌زاده، ندا؛ بزاززاده، مهدی؛ رفیعیان، مجتبی (1395) شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعه شهری با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعه موردی: کلان‌شهر کرج)، مجلّه جغرافیا و توسعه فضای شهری، دوره 3، شماره 2، صص 52-35.
  15. مهندسین مشاور پویا نقش شهر و بنا (1388) طرح جامع شهر مهاباد.
  16. Hankins, K. B. (2009) The disappearance of the state from Livable, Urban Spaces, Antipode, Vol.41, No.5, pp.845–866
  17. https://www.merriam-webster.com/
  18. Jacobs, A., & Appleyard, D. (1987) Toward an urban design manifesto. Journal of theAmerican Planning Association, Vol.53, No.1, pp.112–120.
  19. Larice, M. A. (2005) Great neighborhoods: The livability and morphology of high density neighborhoods in urban North America. University of California, Berkeley.
  20. Lewis, R. & Herrman, T. & Bean, M. (2017) Sustainable Transportation at the Ballot Box. University of Oregon Sustainable Cities Initiative, Oregon.
  21. Mahmoudi, M. & Ahmad, F. & Abbasi, B. (2015) Livable streets: The effects of physical problems on the quality and livability of Kuala Lumpur streets. Cities, Vol.43, No.13, pp.104-114.
  22. Saitluanga, B. L. (2014) Spatial pattern of urban livability in Himalayan Region: A case of Aizawl City, India, Social indicators research, Vol.117, No.2, pp.541-559.
  23. yang (2011) Livable city study in chine using structural equation models department of statistics Uppsala university.
  24. E. K. (2002) Community and Quolity of life. National academy press Washington, D.c. Timmer vanessa and nola-kate semoar, 2005, The world urban forum 2006 vancouver working group discussion paper, international center for sustainable cities.
  25. Wei, Z. & Chiu, R.L.H. (2018) Livability of subsidized housing estates in marketized socialist China: An institutional interpretation, Cities, Vol.83, No.1, pp.108-117.
  26. Verwer, Peter. (2012) Livable Housing Design Guidelines. Level 1, 11 Barrack Street, Sydney, NSW 2000, Livable Housing Australia, 2nd Edition.
  27. Pan, H. & Deal, B. & Chen, Y. & Hewings, G. (2018) A reassessment of urban structure and land-use patterns: Distance to CBD or network-based? —Evidence from Chicago, Regional Science and Urban Economics, Vol.70, pp.215-228.
  28. Timmer, V. & Seymoar, N. K. (2005) Vancouver Working Group Discussion Paper. In The World Urban Forum, March 2006.
  29. Bandarabadi, Alireza. & Ahmadnejad, Fereshteh. (2014) Evaluation of quality of life indicators with emphasis on the principles of livable city in District 22 of Tehran, Journal of Urban Research and Planning, Vol.5, No.16, pp.74-55. [In Persian].
  30. Hassanzadeh, Morteza. (2016) Measurement and evaluation of effective indicators of urban planning in urban livability with sustainable development approach (Case study: four regions of Kerman), Faculty of Literature and Humanities, Department of Geography and Urban Planning, Shahid Bahonar University of Kerman. [In Persian].
  31. Hosseinkhani, Zahra. & Sabbaghian, Maryam. & Fooladvand, Arsalan. & Kilani, Narges. & Fattahi, Zahra. & Motahari Fard, Morteza. (2016) Quality of life of health workers in Qazvin province, Journal of the Faculty of Health and the Institute of Health Research, Vol.14, No.1, pp. 80-71. [In Persian].
  32. Doiran, Esmaeil. (2016) Assessing the viability of urban tissues with emphasis on social sustainability (Case study: informal settlements in Hamadan), Urban Social Geography, Vol.7, No.1, pp.64-47. [In Persian].
  33. Rasooli, Mohammad; Saeedpour, Sharareh; Mansourzadeh, Ali Mohammad (2015) Traffic Culture in Metropolises with a Future Research Approach, First Edition, Tehran: Sakhnouran Publications. [In Persian].
  34. Sasanpour, Farzaneh; Tulai, Simin; Jafari Asadabadi, Hamzeh (2014) The viability of cities in the direction of sustainable urban development (Case study: Tehran metropolis), Geography, Vol.12, No.42, pp.157-129. [In Persian].
  35. Soleimani Mehrnjani, Mohammad. & Tulai, Simin. & Rafieian, Mojtaba. & Zanganeh, Ahmad. & Khazaeinejad, Forough. (2016) Urban Sustainability: Concept, Principles, Dimensions and Indicators, Geographical Research on Urban Planning, Vol.4, No.1, pp.27-50. [In Persian].
  36. Shamaei, Ali. & Sasanpour, Farzaneh. & Soleimani, Mohammad. & Ahadnejad Roshti, Mohsen. & Heidari, Taghi. (2016) Analysis of the viability of worn-out urban tissues (Case study: worn-out tissue of Zanjan), Human Geography Research, Vol.48, No.4, pp.783-799. [In Persian].
  37. Shaidaee, Mansvr. & Talibpour, Alireza. & Rezaian, Ali. (2017) Futurism of Information Technology Research and Development in Iran, Quarterly Journal of Iran Research Institute of Information Science and Technology, Vol.32, No.4, pp. 948-927. [In Persian].
  38. Emadeddin, Somayeh. & Dehdari, Mostafa. & Bad Dast, Banafsheh. (2017) Assessing the Viability of Urban Settlements for Sustainable Urban Development, Tehran: The First National Conference on Urban Planning and Architecture. [In Persian].
  39. Jesus, Ali Asghar. & Bayat, Mostafa. & Bahrami, Abdolali. (2014) The idea of ​​livability is a new approach to improve the quality of life in rural communities (Case study: Qom city, Kahak district), housing and rural environment, Vol.33, No.146, pp.120-107. [In Persian].
  40. Ghasemi, Jalil. (2015) Evaluation of quality of life indicators with emphasis on the principles of livable city (Case study of Lamerd city), Master Thesis in Geography, Payame Noori University, Isfahan Central Branch. [In Persian].
  41. Statistics Center of Iran (2016) Statistical Yearbook of West Azerbaijan Province, Land and Climate Studies. [In Persian].
  42. Malekzadeh, Neda; Bazazzadeh, Mehdi; Rafieian, Mojtaba (2016) Identification and analysis of key factors affecting urban development with a futuristic approach (Case study: Karaj metropolis), Journal of Geography and Urban Space Development, Vol.3, No.2, pp. 52-35. [In Persian].
  43. Pouya Consulting Engineers Naghsh Shahr va Bana (2009) Mahabad city master plan. [In Persian].
مجله شهر پایدار
دوره 4، شماره 3
پاییز 1400
صفحه 99-113