بررسی تأثیر مؤلفه‌های محیطی بر استقبال شهروندان از پیاده راه‌های سلامت‌محور شهری مطالعه موردی: پیاده راه سلامت شیراز

نوع مقاله: علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار شهرسازی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

10.22034/jsc.2020.201553.1122

چکیده

کاهش فعالیت بدنی و عوارض ناشی از آن، ازجمله مسائلی است که در سال‌های اخیر متخصصان حوزه سلامت را به خود مشغول کرده است. یکی از جنبه‌های موردتوجه در این موضوع، بررسی راهکارهای ارتقاء فعالیت‌های سلامت‌محور در کمترین زمان و با حداقل هزینه ممکن، حین زندگی روزمره است. «پیاده راه‌های سلامت‌محور» مسیرهای جذاب شهری هستند که ضمن برقراری یک «اتصال فعال» میان مقاصد روزانه شهری، امکان فعالیت بدنی ورزش را به‌طور رایگان در فضاهای باز و عمومی برای مردم فراهم می‌آورند. توسعه این‌گونه فضاها، علاوه بر جنبه «کارکردی» و «زیست‌محیطی» آن، به ارتقاء سلامت عمومی ساکنان شهر، کمک قابل‌توجهی می‌کند.هدف از این مقاله، بررسی تأثیر مؤلفه‌های کیفیت محیطی بر استقبال مردم از پیاده راه‌های سلامت‌محور شهری است. این مقاله، به لحاظ هدف، کاربردی بوده، رویکرد آن، تحلیلی – تفسیری است و از راهبرد کمّی و ابزار «پرسشنامه» به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها و از آزمون «رگرسیون خطی» به‌منظور تحلیل آن‌ها استفاده نموده است. به این منظور ضمن انتخاب «پیاده راه سلامت شیراز» به‌عنوان نمونه موردی، پس از مرور ادبیات، شاخص‌های محیطی مؤثر بر ارتقاء کیفی پیاده راه‌های سلامت‌محور شهری استخراج گردیده و در چهار دسته؛ عملکردی، زیست‌محیطی، کالبدی- زیبا شناسانه و اجتماعی دسته‌بندی‌شده‌اند. سپس به کمک تدوین پرسشنامه‌ای در 21 گویه، تأثیر شاخص‌های محیطی موردنظر به‌عنوان متغیرهای مستقل بر استقبال از این دسته فضاها توسط 380 نفر از استفاده‌کنندگان از پیاده راه موردنظر، ارزیابی گردید.. نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها به کمک آزمون رگرسیون خطی چندگانه، نشان می‌دهد «ایمنی»، «همه‌شمولی» و «کیفیت‌های بصری» بیشترین تأثیر را بر استقبال شهروندان از پیاده راه‌های سلامت‌محور شهری داراست.

کلیدواژه‌ها


1)      بحرینی، حسین و خسروی، حسین (1389) معیارهای کالبدی-فضایـی مؤثر بر میزان پیاده‌روی، سلامت و آمادگی جسمانی (نمونه موردی: شهر جدید هشتگرد)، نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، دوره2، شماره 43، صص.16-5.
2)      حکیمیان، پانته‌آ (1391) بعد سلامت طراحی شهری، نشریه صفه، شماره 56، صص.100-87.
3)      حکیمیان، پانته‌آ (1394) فضاهای شهری سلامت‌محور: ویژگی‌های کالبدی تأثیرگذار بر چاقی افراد، نشریه آرمانشهر، دوره8، شماره 15، صص.224-215.
4)      حکیمیان، پانته‌آ (1395) نقش کیفیت‌های ادراک‌شده طراحی شهری در فعالیت بدنی ساکنان محله (نمونه موردی: محله‌های سعادت‌آباد و شهرک قدس تهران)، نشریه صفه، دوره 26، شماره 7، صص. 107-87.
5)      رخشانی‌نسب، حمیدرضا و رشیدیان، مریم (1396) تحلیلی بر جایگاه مبلمان ورزشی در افزایش سرزندگی فضاهای شهری (مطالعه موردی: شهر نورآباد ممسنی)، نشریه جغرافیا و توسعه، دوره15، شماره 46، صص.116-101.
6)      رزاقی، سینا؛ علیمردانی، مسعود؛ نیکو زیبایی (1396) نقش عوامل طراحی در ارتقاء سلامت و پیاده‌روی ساکنان (مطالعه موردی: محله مطهری مشهد)، فصلنامه مطالعات شهری، دوره3، شماره 10، صص.36-27.
7)      رضوی، سید محمدحسین و عظیمی دلارستاقی، عادله (1393) بررسی معیارهای محوطه‌سازی بیرونی در طراحی و ساخت اماکن ورزشی شهری، فصلنامه مدیریت و توسعه ورزش، دوره3، شماره 1، صص.34-15.
8)      علیمردانی، مسعود؛ محمدی، مریم؛ نیکو زیبایی (1396) بررسی رابطه حس دل‌بستگی به مکان و پیاده‌روی به‌منظور بهبود سطح سلامت در محله (نمونه موردی: محله مطهری شهر مشهد)، نشریه معماری و شهرسازی آرمانشهر، دوره10، شماره 21، صص.204-193.
9)     Ball, K. & Bauman, A. & Leslie, E. Owen, N.) 2001) Perceived environmental aesthetics and convenience, and company are associated with walking for exercise among Australian adults, Prev Med,Vol.33, pp.434–40.
10) Boer, R. & Zheng, Y. & Overton, A. & Ridgeway, GK. & Cohen, DA. (2007) Neighborhood design and walking trips in ten U.S. metropolitan areas, Am J Prev Med,Vol.32, pp.298 –304.
11) Carvalho Vieira, M. & Sperandei, S. & Reis, A. & da Silva, C. & Gonçalves, T. (2013) An analysis of the suitability of public spaces to physical activity practice in Rio de Janeiro Brazil, Preventive Medicine, Vol.57, pp.198–200.
12) Chiesura, Anna. (2004) The role of urban parks for the sustainable city, Landscape and urban planning, Vol.68, pp.129-138.
13) de Vries, S. & Verheij, R. A. & Groenewegen, P. P. & Spreeuwenberg, P. (2003) Natural Environments—Healthy Environments? An Exploratory Analysis of the Relationship between Greenspace and Health, Environment and Planning, Vol.35, No.10, pp.1717-1731.
14) Grimwade, Robin. & Horner, Brett. & Everhart, Gregg S. (2009) Trails Design Guidelines for Portland Park System, Online Version Downloaded at www.portlandparks.org. OLLIN
15) Handy SL, Boarnet. & MG, Ewing R. & Killingsworth, RE. (2002) How the built environment affects physical activity: views from urban planning, Am J Prev Med, Vol.23, pp.64 –73.
16) Hoehner, C. & Brennan, L. & Brownson, R. & Handy, S. & Killingsworth, R. (2003) Opportunities for Integrating Public Health and Urban Planning Approaches to Promote Active Community Environments, American Journal of Health Promotion, Vol.18, No.1, pp.14-20.
17) https://ensia.com/articles/urban-trail
18) https://www.austintexas.gov/
19) Humpel N, Owen. & N, Leslie E. (2002) Environmental factors associated with adults’ participation in physical activity. A review, Am J Prev Med, Vol. 22, pp.188 –99.
20) Humpel, N. & N. Owen & D. Iverson & E. Leslie & A. Bauman. (2004) Perceived Environment Attributes, Residential Location, and Walking for Particular Purposes, Am J Prev Med, Vol 26, No.2, pp.119-125.
21) Kirtland, K.A. & Porter, D.E. & Addy, C.L. & Neet, M.J. & Williams, J.E. & Sharpe, P.A. & Neff, L.J. & Kimsey, C.D. & Ainsworth, B.E (2003) Environmental Measures of Physical Activity: Perception versus Reality, American Journal of Preventive Medicine, Vol.24, No.4, pp.323-331.
22) Krizek, KJ. & Johnson, PJ. (2006) The effect of neighborhood trails and retail on cycling and walking in an urban environment, J Am Plann Assoc, Vol.72, pp.33– 42
23) Krizek, KJ. (2003) Residential relocation and changes in urban travel: does neighborhood-scale urban form matter?, J Am Plann Assoc, Vol.69, pp.265–81.
24) Lennon, M. & Dauglas, O. & Scott, Mark. (2017) Urban green space for health and well-being: developing an ‘affordances’ framework for planning and design, Journal of Urban Design, Vol.22, No.7, pp.778-795.
25) Lüder, Bach. (1993) Sports without Facilities: The Use of Urban Spaces by Informal Sports, International Review for the Sociology of Sport, Vol.28, No.2, pp.281-296
26) Ord, Katherine. & Richard, Mitchell. & Jamie, Pearce. (2013) Is Level of Neighbourhood Green Space Associated with Physical Activity in Green Space?, International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, Vol.10. No.1, pp.1–8.
27) OTF (Ontario Trillium Foundation) (2006) Ontario’s Best Trails; Guidelines and Best Practices for the Design, Construction and Maintenance of Sustainable Trails for All Ontarians.
28) Owen, N & Humple, N. & Leslie, E. & Bauman, A. (2004) Understanding Environmental Influences on Walking Review and Research Agenda, American Journal of Preventive Medicine, Vol.27, No.1, pp.67-76.
29) Pikora, T. & Bull, F. & Jamrozik, K. (2002) Developing a reliable audit instrument to measure the physical environment for physical activity, Am J Prev Med, Vol.23, pp.187–194.
30) Renalds, A. & Smith, T. H. & Hale, P. J. (2010) A Systematic Review of Built Environment and Health, Family and Community Health, Vol.33, No.1, pp.68–78.
31) Reynolds, K. & Wolch, J. & Byrne, J. & Chou, Feng, G. & Weaver, S. & Jerrett, M. (2007) Trail Characteristics as Correlates of Urban Trail Use, American Journal of Health Promotion, Vol.21, No.4, pp.335-345.
32) Sallis, JF. & Johnson, MF. &Calfas, KJ. & Caparosa, S. & Nichols, JF. (1997) Assessing perceived physical environmental variables that may influence physical activity, Res Q Exerc Sport, Vol.68, pp.345–51.