تحلیل سیاست های عرضه زمین مسکونی، تولید فضای رانتی و انسجام ساخت شهری (نمونه موردی: شهر زنجان)

نوع مقاله: مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری-گروه آموزشی برنامه ریزی شهری-دانشکده جغرافیا و علوم محیطی- دانشگاه تبریز- تبریز - ایران

2 گروه آموزشی برنامه ریزی شهری-دانشکده جغرافیا و علوم محیطی- دانشگاه تبریز- تبریز - ایران

3 گروه آموزشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری- دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی- دانشگاه تبریز- تبریز- ایران

10.22034/jsc.2019.190701.1048

چکیده

عرضه زمین مسکونی توسط دولت و نهادهای عمومی از طریق طرح‌های آماده سازی زمین به ویژه از دهه 1360 به این سو، از عوامل اصلی شکل‌دهی به ساخت شهرهای ایران است. در چنین شرایطی، با شکل‌گیری فضای رانتی ناشی از تحقق ارزش مبادلاتی زمین، انسجام ساخت شهری نیز تحت تاثیر قرار گرفته است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، نقش سیاست‌های عرضه زمین از طریق طرح‌های آماده‌سازی مسکونی را بر انسجام ساخت شهری تحلیل خواهد کرد. گردآوری داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و آمارهای عینی سازمان‌ها انجام شده است. برای تحلیل داده‌ها از روش space syntax، تحلیل هم‌پوشانی وزنی و درون‌یابی IDW با کمک نرم افزارهای ARC Gis ، Depthmap، Auto Cad بهره‌گیری شده است.یافته‌های تحقیق نشان داد که محدوده آماده‌سازی کوی گلشهر متناسب با تامین سهم بالایی از ارزش مبادلاتی زمین در کنار سهم ضعیف ارزش مصرفی و بروز زمینه فضایی برای استحصال رانت مطلق، تاثیر زیادی در کاهش انسجام ساخت شهری و ضریب هم‌پیوندی ضعیف زنجان داشته است. در مقابل، کوی کارمندان، پایین‌کوه، علوم‌پایه و کوی قائم و آزادگان، با رعایت نسبی ضوابط طرح های فرادست توسعه شهری، عرضه زمین بر مبنای ارزش مصرفی و عدم بروز پدیده رانت جویی بازتوزیعی از طریق کاهش زمان تبدیل قطعات مسکونی تفکیکی به ساختمان مسکونی و مکان یابی مناسب در پیوستگی با بافت موجود شهر یک ساخت شهری منجسم با پیوند فضایی مطلوب ایجاد کرده است.

کلیدواژه‌ها