انجمن جغرافیا و برنامه ریزی شهری ایران مجله شهر پایدار 2476-6631 مقالات آماده انتشار 2026 06 30 Examining the Impact of the Formal Structure of Physical Elements and Components of the Historical Bazaar of Qazvin on Place Identity بررسی تاثیر ساختار شکل عناصر و اجزای کالبدی بازار تاریخی قزوین بر هویت مکان 246504 10.22034/jsc.2026.548847.1883 FA پگاه صراف معیری گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین ، ایران 0009-0003-4845-1628 جمال الدین سهیلی گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران 0000-0002-2645-8912 کمال رهبری منش گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران 0000-0002-3881-5585 Journal Article 2025 09 23 Historical bazaars in Iran are among the most important contexts for the formation of collective place identity. The Historical Bazaar of Qazvin, through its complex spatial organization, movement system, and physical structure, is considered a prominent example in the reproduction of place identity. This study aims to explain the impact of the formal structure of the Qazvin Bazaar on place identity, focusing on social interactions, territoriality, and visual sensitivity. The research adopts a qualitative, analytical–interpretive approach based on Herdeg’s framework of formal structure. Data were collected through documentary studies, field surveys, plan analysis, and a seven-axis reading of formal structure in four key nodes of the bazaar: Small Chahar Suq, Grand Chahar Suq, Sa’adat Square, and the Central Bazaar. To enhance the validity of the findings, the results were verified using Space Syntax analysis and Visual Graph Analysis (VGA) in Depthmap software, based on Global Integration, Local Integration, Choice, Connectivity, and Visual Integration indices. Findings illustrate that Small Chahar Suq strengthens micro-scale social interactions and local identity, Grand Chahar Suq enhances symbolic centrality and spatial integration, Sa’adat Square organizes urban-scale interactions and legibility, and the Central Bazaar connects the spatial network and maintains continuity of social flows. The results indicate the highest overlap between Herdeg’s framework and syntactic and visual measures in central, functional, movement-accessibility, and visual-spatial axes. In conclusion, place identity in the Historical Bazaar of Qazvin emerges from the interaction of formal structure, spatial organization, movement patterns, and visual perception, through the synergy of form, function, and meaning. بازارهای تاریخی ایران افزون بر کارکرد اقتصادی، از مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری هویت مکان به شمار می‌آیند. بازار تاریخی قزوین نیز به‌واسطه سازمان فضایی، نظام حرکتی و ساختار کالبدی خود، نمونه‌ای شاخص در بازتولید هویت مکانی محسوب می‌شود. هدف این پژوهش، تبیین تأثیر ساختار شکلی بازار قزوین بر هویت مکان با تأکید بر سه مؤلفه تعاملات اجتماعی، قلمرو مکانی و حساسیت بصری است. پژوهش با رویکرد کیفی، تحلیلی–تفسیری و بر پایه چارچوب ساختار شکلی هردگ انجام شد. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، برداشت‌های میدانی، تحلیل پلان‌ها و خوانش هفت‌محوری ساختار شکل در چهار گره شاخص بازار شامل چهارسوق کوچک، چهارسوق بزرگ، میدان سعادت و گرده بازار گردآوری شدند. به‌منظور افزایش اعتبار یافته‌ها، نتایج حاصل با بهره‌گیری از تحلیل نحو فضا (Space Syntax) و تحلیل گراف دیداری (VGA) در نرم‌افزار Depthmap و بر اساس شاخص‌های Global Integration، Local Integration، Choice، Connectivity و Visual Integration ارزیابی و راستی‌آزمایی شد. یافته‌ها نشان دادند که چهارسوق کوچک در تقویت تعاملات اجتماعی خرد و هویت محلی، چهارسوق بزرگ در ایجاد مرکزیت نمادین و انسجام فضایی، میدان سعادت در سازمان‌دهی تعاملات و خوانایی در مقیاس شهری و گرده بازار در پیونددهی شبکه فضایی و تداوم جریان‌های اجتماعی نقش محوری دارند. همچنین بیشترین هم‌پوشانی میان چارچوب هردگ و شاخص‌های نحوی و دیداری در محورهای مرکزی و عملکردی، حرکتی و دسترسی، دیداری و رابط فضایی مشاهده شد. در نتیجه، هویت مکان در بازار تاریخی قزوین حاصل برهم‌کنش ساختار شکلی، سازمان فضایی، الگوهای حرکتی و ادراک دیداری است و از طریق هم‌افزایی میان فرم، عملکرد و معنا بازتولید می‌شود.