مجله شهر پایدار

مجله شهر پایدار

تعیین پیشران‌های بازآفرینی فرهنگ- مبنا بافت تاریخی بوشهر مطالعه موردی: آیین خیامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
مهسا چیزفهم دانشمندیان 1
سمیه شرونی 2
1 گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج‌فارس، بوشهر، ایران
10.22034/jsc.2026.544099.1875
چکیده
بافت تاریخی شهر بوشهر با وجود برخورداری از معماری منحصربه‌فرد و سرمایه‌های فرهنگی ارزشمند، با فرسایش کالبدی و رکود اجتماعی شدید مواجه است. در چنین شرایطی، ظرفیت آیین خیامی به‌عنوان یک میراث فرهنگی ناملموس می‌تواند محرک بازآفرینی این محدوده باشد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی استراتژی‌های بازآفرینی فرهنگ ـ مبنا با تأکید بر ظرفیت‌های خیام خوانی انجام‌شده است. این پژوهش از حیث هدف، کاربردی و از حیث روش‌شناسی، در دسته پژوهش‌های آمیخته قرار می‌گیرد. ابتدا با مرور ادبیات موضوع، استراتژی‌های مرتبط با بازآفرینی فرهنگ-مبنا شناسایی شدند. سپس، استراتژی‌ها توسط خبرگان بومی اولویت‌بندی شدند. در ادامه، به کمک تکنیک تحلیل ساختاری اثرات متقابل میک مک (MICMAC)، میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری استراتژی‌ها بررسی شد و شناسایی پیشران‌ها بر این اساس انجام گرفت. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که سه استراتژی اصلی شامل: «توسعه رویدادهای فرهنگی»، «بازسازی و بهسازی بناهای تاریخی» و «توسعه صنایع خلاق» دارای بیشترین میزان اثرگذاری بوده و به‌عنوان پیشران‌های کلیدی در بازآفرینی بافت تاریخی بوشهر مطرح‌اند. در نتیجه لازم است سرمایه‌گذاری‌ها و برنامه‌های اصلی با تمرکز بر این سه حوزه صورت گیرد. به‌موازات این اقدامات، مدیریت دقیق «تصویر ذهنی و برند سازی» ضروری است. سایر استراتژی‌ها در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرند و زمینه‌های اجرایی آن‌ها در پی تحقق پیشران‌ها محقق خواهد شد. بااین‌حال، تضمین پایداری پروژه در بلندمدت، نیازمند توجه ویژه به استراتژی «مشارکت اجتماعی و پیوند نهادها» است. به‌طورکلی، روش ارائه‌شده در این پژوهش می‌تواند به‌عنوان یک نقشه راه استراتژیک برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری جهت احیای بافت تاریخی بوشهر به کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها
بافت تاریخی
بازآفرینی فرهنگ-مبنا
پیشران‌ها
خیام خوانی
بوشهر
  1. بزرگ نیا، مهدی؛ استعلاجی، علیرضا و شیخ اعظمی، علی. (1401). تبیین نقش پروژه‌های محرک توسعه در بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری (نمونه موردی: منطقه 11 شهر تهران). مجله شهر پایدار، 5(2)،165-145. https://doi.org/ 10.22034/jsc.2021.266028.1390
  2. تسلیمی، علی. (1391). رباعی‌های خیام و نظریه کمیت زمان. تهران: کتاب عامه.
  3. علی‌الحسابی، مهران و مزارعی، محبوبه. (1401). شناسایی مسیر گردشگری در بافت تاریخی شهر بوشهر با رویکرد گردشگری فرهنگ مبنا. مطالعات مدیریت گردشگری، 17(59)، 74- 39. https://doi.org/10.22054/tms.2022.69606.2745
  4. لطفی، سهند. (1389). بازآفرینی شهری فرهنگ مبنا: تأملی بر بن‌مایه‌های فرهنگی و کنش بازآفرینی. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، (45)، 60-47. https://doi.org/ 20.1001.1.22286020.1390.3.45.5.7
  5. قلمبر دزفولی، راما و لاینی، سپیده. (1401). عوامل مؤثر بر خلق ارزش جهت تعیین نقش و عملکردهای محرک توسعه در بافت‌های تاریخی با تأکید بر بازآفرینی شهری موردمطالعه: محدوده تاریخی منطقه 11 شهر تهران. مجله شهر پایدار، 5(3), 161-175. https://doi.org/ 10.22034/jsc.2021.222890.1213
  6. مامفورد، لوئیس. (1385). فرهنگ شهرها. ترجمه عارف اقوامی مقدم، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری، تهران.
  7. مرادی، فاطمه؛ زرآبادی، زهرا سادات سعیده و ماجدی، حمید. (1398). واکاوی اصول بازآفرینی شهری فرهنگ- مبنا با رویکرد ارتقای رقابت‌پذیری. باغ نظر، 16(70)، 5-16. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.84923
  8. مرزبان، احسان و مرزبان، مصطفی. (1401). توسعه گردشگری موسیقی در ایران تحلیلی ساختاری: مطالعه موردی: استان بوشهر. فصلنامه علمی-پژوهشی گردشگری و توسعه، 11(2)، 202-183. https://doi.org/ 10.22034/jtd.2021.277314.2296
  9. Alalhesabi, M., & Mazarei, M. (2022). Identifying the tourism route in the historical context of Bushehr with the culture-based tourism approach. Tourism Management Studies, 17(59), 39–74. https://doi.org/10.22054/tms.2022.69606.2745 [in Persian]
  10. Austin, T. (2012). Culture-led city regeneration: Design methodologies. Central Saint Martins College of Arts and Design, University of the Arts London.
  11. Baker, S., Bennett, A., & Homan, S. (2009). Cultural precincts, creative spaces giving the local a musical spin. Space and Culture, 12(2). https://doi.org/10.1177/1206331208314615
  12. Bianchini, F. (1993). Remaking European cities: The role of cultural policies. In F. Bianchini & M. Parkinson (Eds.), Cultural policy and urban regeneration: The West European experience. Manchester University Press.
  13. Binns, L. (2005). Capitalising on culture: An evaluation of culture-led urban regeneration policy. Futures Academy, Dublin Institute of Technology.
  14. Blessi, G. T., Tremblay, D., Sandri, M., & Pilati, T. (2012). New trajectories in urban regeneration processes: Cultural capital as a source of human and capital accumulation—Evidence from the case of Tohu in Montreal. Cities, 29, 397–407. https://doi.org/10.1016/j.cities.2011.12.001
  15. Bozorgnia, M., Estalaji, A., & Sheikhazami, A. (2022). Explaining the role of development stimulus projects in the regeneration of worn-out urban structures the Case study of District 11 of Tehran. Journal of Sustainable City, 5 (2), 145-164. https://doi.org/ 10.22034/JSC.2021.266028.1390 [in Persian]
  16. Cantillon, Z., Baker, S., & Chalk, L. (2023). Leveraging popular music heritage as sustainable cultural infrastructure in small cities. International Journal of Cultural Policy, 29(6), 716–732. https://doi.org/10.1080/10286632.2022.2138365
  17. Chapain, C., Sagot-Duvauroux, D., 2018. Cultural and creative clusters–a systematic literature review and a renewed research agenda. Urban Res. Pract. 0 (0), 1–30. https://doi.org/10.1080/17535069.2018.1545141
  18. Chiu, Y., Lee, M.S., Wang, J.W., 2019. Culture-led urban regeneration strategy: an evaluation of the management strategies and performance of urban regeneration stations in Taipei City. Habitat Int. 86 (December 2018), 1–9. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.01.003.
  19. Cohen, S. (2015). Cityscapes. In The Routledge reader on the sociology of music.
  20. Dan-Dan, F., & Se-Hwa, K. (2019). The study on the residential space in culture-led urban regeneration: A case study of residential space in Henan. International Symposium on Architecture Research Frontiers and Ecological Environment (ARFEE 2018). https://doi.org/10.1051/e3sconf/20197901005
  21. Darchen, S., & Simon, G. (2022). ‘Transitory urbanism’ for the creative industries in a top-down regeneration process (Nantes, France). European Planning Studies, 30(10), 2084–2101. https://doi.org/10.1080/09654313.2021.2024149.
  22. Della Spina, L. (2019). Multidimensional Assessment for “Culture-Led” and “Community-Driven” Urban Regeneration as Driver for Trigger Economic Vitality in Urban Historic Centers. Sustainability, 11, 7237.  https://doi.org/10.3390/su11247237
  23. Evans, G., & Shaw, P. (2004). The contribution of culture to regeneration in the UK: A review of evidence. London Metropolitan University.
  24. Evans, J., & Jones, P. (2008). Rethinking sustainable urban regeneration: Ambiguity, creativity, and the shared territory. Environment and Planning A: Economy and Space, 40(6), 1416–1434. https://doi.org/10.1068/a39293
  25. Florida, R. (2002). The Rise of the Creative Class and How It’s Transforming Work, Leisure, Community and Everyday Life; Basic Books: New York, NY, USA.
  26. Ghalambordezfooly, R., & Laieni, S. (2022). Factors Affecting Value Creation in Historical Areas with Emphasis on Urban Regeneration the Case Study of Historical area of District 11 of Tehran. Journal of Sustainable City, 5 (3), 161-175. https://doi.org/ 10.22034/JSC.2021.222890.1213[in Persian]
  27. Gibson, C., & Homan, S. (2004). Urban redevelopment, live music and public space: Cultural performance and the re‐making of Marrickville. International Journal of Cultural Policy, 10(1), 67–84. https://doi.org/10.1080/1028663042000212337
  28. Griffiths, R., Bassett, K., & Smith, I. (2003). Capitalising on culture: Cities and the changing landscape of cultural policy. Policy and Politics, 31(2), 153–169. https://doi.org/10.1332/030557303765371654
  29. Grodach, C., & Loukaitou-Sideris, A. (2007). Cultural development strategies and urban revitalization: A survey of US cities. International Journal of Cultural Policy, 13(4), 349–370. https://doi.org/10.1080/10286630701683235
  30. Gunay, Z., & Dokmeci, V. (2011). Culture-led regeneration of Istanbul waterfront: Golden Horn Cultural Valley Project. Cities, 29, 213–222. https://doi.org/10.1016/j.cities.2011.08.010
  31. Landry, C., Greene, L., Matarasso, F., & Bianchini, F. (1996). The art of regeneration: Urban renewal through cultural activity (A Comedia Report). Comedia.
  32. Lee, C. H. (2012). Culture-led regeneration: An opportunity for sustainable urban regeneration in Hong Kong? HKU Theses Online, University of Hong Kong.
  33. Lotfi, S. (2010). Culture-led regeneration: A reflection upon cultural fundaments and the act of regeneration. Journal of Fine Arts – Architecture and Urban Planning, (45), 47–60. https://doi.org/20.1001.1.22286020.1390.3.45.5.7 [in Persian]
  34. Marzban, E., & Marzban, M. (2022). Development of music tourism in Iran: A structural analysis (Case study: Bushehr province). Journal of Tourism and Development, 11(2), 183–202. https://doi.org/ 10.22034/jtd.2021.277314.2296 [in Persian]
  35. Montgomery, J. (2003). Cultural quarters as mechanisms for urban regeneration. Part 1: Conceptualising cultural quarters. Planning, Practice & Research, 18(4), 293–306. https://doi.org/10.1080/1561426042000215614
  36. Moradi, F., Zarabadi, Z. S. S., & Majedi, H. (2019). An exploratory study of culture-led urban regeneration principles with the approach of competitiveness promotion. Bagh-e Nazar, 16(70), 5–16. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.84923 [in Persian]
  37. Mumford, L. (2006). The culture of cities.(A. Aghvami Moghadam, Trans). Tehran: Center for Urban Planning and Architecture Studies. [in Persian]
  38. Murray, C. (2001). Making sense of place: New approaches to place marketing. Bournes Green: Comedia (in association with the International Cultural Planning and Policy Unit, De Montfort University, Leicester).
  39. Nazlabadi, E., Maknoon, R., Alavi Moghaddam, M., & Daigger, G. (2023). A novel MICMAC approach for cross-impact analysis with application to urban water/wastewater management. Expert Systems with Applications, 230, 122–145. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2023.120667
  40. Northall, P., Bradford, V. (2007). Culture led regeneration & local art communities. CLES, 1–9.
  41. Paiola, M. (2008). Cultural events as potential drivers of urban regeneration: An empirical illustration. Industry and Innovation, 15(5), 513–529. https://doi.org/10.1080/13662710802373916
  42. Park, G. (2014). The role of cultural development in urban strategy: The Hub City of Asian Culture in Gwangju, Korea [Doctoral dissertation, University of Leicester]. University of Leicester, School of Museum Studies.
  43. Peck, J. (2005). Struggling with the Creative Class. Int. J. Urban Reg. Res. 29, 740–770. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.2005.00620.x.
    Micelli, E., Campagnari, F., Lazzarini, L., Ostanel, E., & Pedri Stocco, N. (2024). They like to do it in public: A quantitative analysis of culture-led regeneration projects in Italy. Sustainability, 16(6), 2409. https://doi.org/10.3390/su16062409.
  44. Pourzakarya, M., & Bahramjerdi, S. F. N. (2019). Towards developing a cultural and creative quarter: Culture-led regeneration of the historical district of Rasht Great Bazaar, Iran. Land Use Policy, 89, 104218. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104218
  45. Quinn, B. (2005). Arts festivals and the city. Urban Studies, 42(5–6), 927–943. https://doi.org/10.1080/00420980500107250
  46. Richards, G., & Palmer, R. (2010). Eventful cities: Cultural management and urban revitalisation. Elsevier.
  47. Sargent, J. (2006). Culture at the heart of regeneration: A North East perspective. Newcastle: Culture North East.
  48. Scott, A. J. (2000). The cultural economy of cities: Essays on the geography of image-producing industries. Sage.
  49. Seman, M. (2010). How a music scene functioned as a tool for urban redevelopment: A case study of Omaha's Slowdown project. City, Culture and Society, 1(4), 207–215. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2011.01.001
  50. Skot-Hansen, D., Hvenegaard Rasmussen, C., & Jochumsen, H. (2013). The role of public libraries in culture-led urban regeneration. New Library World, 114(1/2), 7–19. https://doi.org/10.1108/03074801311291929
  51. Smith, M. K. (2007). Towards a cultural planning approach to regeneration. In M. Smith (Ed.), Tourism, culture and regeneration. CAB International. https://doi.org/10.5555/20083052567
  52. Taslimi, A. (2012). Khayyam’s quatrains and the theory of the quantity of time. Tehran: Ketab-e Ameh. [in Persian]
  53. The role of culture-led regeneration in place transformation. (2025). In OECD Local Economic and Employment Development (LEED) Working Papers. https://doi.org/10.1787/4d302bfc-en.
  54. Tomiuc, A. (2016). Development strategies and cultural policies in Romania: The case of Cluj-Napoca. Journal of Urban Cultural Studies, 40, 145–165.
  55. Toolis, E. E. (2017). Theorizing critical placemaking as a tool for reclaiming public space. American Journal of Community Psychology, 59, 1–2. https://doi.org/10.1002/ajcp.12118
  56. Vickery, J. (2007). The emergence of culture-led regeneration: A policy concept and its discontents. Coventry: University of Warwick.
  57. Wansborough, M., & Mageean, A. (2010). The role of urban design in cultural regeneration. Journal of Urban Design, 5(2), 181–197. https://doi.org/10.1080/713683962
  58. Yiwei, W. (2009–2010). Urban regeneration through culture-led creativity. Milan: Polytechnic University of Milan.
  59. Zukin, S. (1987). Gentrification: Culture and capital in the urban core. Annual Review of Sociology, 13, 129–147. https://doi.org/10.1146/annurev.so.13.080187.001021
  60. Zukin, S. (1995). The Cultures of Cities; Blackwell: Cambridge, MA, UK.
مجله شهر پایدار
دوره 9، شماره 1
بهار 1405
صفحه 35-51