ارزیابی عدالت محیط‌ زیست شهری مبتنی بر توزیع فضایی خدمات اکوسیستم گردشگری مطالعه موردی: کلانشهر تهران

نوع مقاله: مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست دانشگاه تهران

3 دانشیار گروه برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 استاد گروه برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران

10.22034/jsc.2019.187461.1020

چکیده

عدالت محیط‌زیست شهری به‌عنوان یکی از ارکان توسعه پایدار شهری جهت بهبود کیفیت زندگی، آزادی، رفاه و امنیت برای همه شهروندان به شمار می‌رود. هدف از این مطالعه ارزیابی توزیع عادلانه خدمت اکوسیستمی گردشگری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین خدمات اکوسیستم شهری است. روش تحقیق در این مطالعه ارزیابی- تحلیلی است و وضع موجود توزیع خدمات اکوسیستم گردشگری را با استفاده از تحلیل عرضه، تقاضا و دسترسی جهت ارزیابی توزیع عادلانه خدمت اکوسیستم گردشگری بررسی می‌کند. در مطالعه حاضر، به‌منظور ارزیابی جریان، عرضه و دسترسی به این خدمت از سه مدل گردشگری اینوست، ژئوکش و طیف فرصت گردشگری بهره گرفته شد. همچنین از شاخص‌های منزلت اجتماعی برای تحلیل تقاضا در تمامی مناطق تهران استفاده شد. یافته‌های هر سه مدل نشان داد که عرضه و جریان خدمت اکوسیستم در هر سه مدل، در مناطق شمالی شهر به‌ویژه مناطق یک الی چهار بیشتر از سایر مناطق بوده درحالی‌که تقاضا برای این خدمت در مناطق جنوبی و مرکزی بیشتر بوده است. علی‌رغم نتایج تقریباً مشابه در خروجی هر سه مدل، مدل طیف فرصت گردشگری نتایج بهتری جهت ارزیابی خدمات اکوسیستم گردشگری ارائه داد. یافته اصلی این تحقیق ناعادلانه بودن توزیع خدمت اکوسیستمی گردشگری در شهر تهران را تائید کرد به‌گونه‌ای که مناطق جنوبی و مرکزی تهران به دلیل فاصله و عدم دسترسی مناسب همچنین وضعیت پایین‌تر اقتصادی و اجتماعی بهره متناسبی از این خدمت اکوسیستمی نمی‌برند.

کلیدواژه‌ها


1)      کرمی، تاج‌الدین (1393) تبیین نقش توزیع مکانی قشربندی اجتماعی در آسیب‌پذیری از مخاطرات محیطی شهر تهران، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، بهار 1393، سال 1، شماره 1، صص. 83-67.

2)      گروسی، سعیده و شمس‌الدین مطلق، محمدحسن (1392) ادراک عدالت اجتماعی برحسب میزان دسترسی شهروندان به خدمات شهری (مطالعه مورد: شهر کرمان) مطالعه جامعه‌شناسی شهری، زمستان 1392، سال 3، شماره 9، صص. 66-41.

3)      مبارکی. امید و عبدلی اصغر (1392) تحلیل سلسله‌مراتب مناطق شهر ارومیه بر پایه شاخص‌های توسعه پایدار شهری، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، پاییز 1392، سال 11، شماره 30، صص. 65-49.

4)      نیک پور، عامر؛ ملکشاهی، غلامرضا؛ رزقی، فاطمه (1394) بررسی و تحلیل فضایی نابرابری‌های اجتماعی در مناطق شهری با رویکرد شهر متراکم (مطالعه موردی: شهر بابل)، فصلنامه مطالعات شهری، تابستان 1394، سال 4، شماره 16، صص. 27-38.

5)      تیموری، راضیه؛ کرمی، فریبا؛ تیموری، زینب؛ صفدری، امین (1393) عوامل مؤثر بر گردشگری مکان‌های تاریخی شهری (مطالعه موردی: بازار تاریخی کلان‌شهر تبریز). گردشگری شهری، زمستان 1393، سال 1، شماره 1، صص. 78-63.

6)      شعبانی فرد، محمد؛ پوراحمد، احمد؛ حسینی، علی؛ رشیدی، مصطفی (1388) بررسی سنجش ظرفیت پذیرش گردشگری شهری و مدل‌سازی شهرهای گردشگری پایدار از بعد کالبدی، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی زمستان 1388، سال 9، شماره 14، صص. 74-46.

7)     Adamowicz, Naidoo. & Nelson, Polasky, & Zhang, Jillian. (2011) Nature-based tourism and recreation: Theory and Practice of Mapping Ecosystem Services. In Natural Capital: Theory and Practice of Mapping Ecosystem Services, publisher Oxford University Press.

8)     Balzan, Mario. & Caruana, Julio. & Annrica Zammit. (2018) Assessing the capacity and flow of ecosystem services in multifunctional landscapes: Evidence of a rural-urban gradient in a Mediterranean small island state, Land Use Policy, Vol.75, No.1, pp. 711-725.

9)     Bastian, Olaf. & Ralf-Uwe, Syrbe. & Matthias, Rosenberg. & Doreen, Rahe. & Karsten, Grunewald. (2013) the five pillar EPPS framework for quantifying, mapping and managing ecosystem services, Ecosystem Services, Vol.4, No.1, pp. 15-24.

10) Cord, Anna. & Roeßiger, Franz. & Nina, Schwarz. (2015) Geocaching data as an indicator for recreational ecosystem services in urban areas: Exploring spatial gradients, preferences and motivations, Landscape and Urban Planning, Vol. 144, No.1, pp.151-162.

11) Ernston, Henrik. (2013) the social production of ecosystem services: a framework for studying environmental justice and ecological complexity in urbanized landscapes, Landscape Urban Plann, Vol. 109, No.1, pp.7–17.

12) Figueroa, Alfaro. & Wagner, Richard. & Tang, Zhenghong. (2017) Evaluating the aesthetic value of cultural ecosystem services by mapping geo-tagged photographs from social media data on Panoramio and Flickr, Journal of environmental planning and management, Vol. 60, No.2, pp. 266-281.

13) Grasso, Marco. (2007) a normative ethical framework in climate change, Climatic Change, Vol.81, No.3, pp.223-246.

14) Habitat, U. N. (2016) World cities report. (2016) Publisher UN Habitat.

15) Haines-Young, Roy. & Marion, Potschin. (2012) Common international classification of ecosystem services. Publisher, European Environment Agency.

16) Harvey, David. & Braun, Bob. (1996) Justice, nature and the geography of difference (Vol. 468), Publisher Oxford.

17) Hausmann, Anna. & Tuuli, Toivonen. & Rob, Slotow. & Henrikki, Tenkanen. Atte, Moilanen. & Vuokko, Heikinheimo. & Enrico Di, Minin. (2018) Social Media Data Can Be Used to Understand Tourists’ Preferences for Nature‐Based Experiences in Protected Areas, Conservation Letters, Vol.1, No1, pp 23-43.

18) Jennings, Viniece. & Cassandra, Johnson Gaither. & Richard Schulterbrandt, Gragg. (2012) Promoting environmentaljustice through urban green space access: A synopsis, Environmental Justice, Vol.5, No.1, pp.1–7.

19) Joyce, Karen. & Sutton, Steve. (2009) A method for automatic generation of the Recreation Opportunity Spectrum in New Zealand, Applied Geography, Vol.29, No.3, pp.409-418.

20) Kabisch, Nadja. & Dagmar, Haase. (2014) Green justice or just green? Provision of urban green spaces in Berlin, Germany, Landscape and Urban Planning, Vol.122, No.1, pp.129-139.

21) Li, Victor. & Yang, Han. & Jacqueline, Lam. Yixuan, Zhu. & Bacon. & Shone, John. (2018) Air pollution and environmental injustice: Are the socially deprived exposed to more PM2. 5 pollution in Hong Kong?, Environmental science & policy, Vol. 80, No.1, pp.53-61.

22) Low, Setha. (2013) Public space and diversity: distributive, procedural and interactional justice for parks, Publisher The Ashgate research companion to planning and culture.

23) Moreno-Jimenez, Antonio. & Cañada-Torrecilla, Rosa. & Vidal-Domínguez, María Jesús. & Palacios-Garcia, Antonio. & Martinez-Suarez, Pedro. (2016) Assessing environmental justice through potential exposure to air pollution: a socio-spatial analysis in Madrid and Barcelona, Spain, Geoforum, Vol. 69, No.1, pp.117-131.

24) Morrison-Saunders, Angus. & Pope, Jenny. & Bond, Alan. (2015) Handbook of sustainability assessment, Publisher Edward Elgar.

25) Neustaedter, Carman. & Tang, Anthony. & Judge, Tejinder. (2010) the role of community and groupware in geocache creation and maintenance. In Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems. April, 2010, Atlanta university, pp. 1757-1766.

26) Paracchini, Maria Luisa. & Pacini, Cesare. & Jones, Laurence. & Pérez-Soba, Marta. (2011) an aggregation framework to link indicators associated with multifunctional land use to the stakeholder evaluation of policy options, Ecological indicators, Vol.11, No.1, pp.71-80.

27) Paracchini, Maria. & Maes, Zulian. & Alkemade, Dunbar. & Alkemade, Richard. (2012) Synergies and trade-offs between ecosystem service supply, biodiversity, and habitat conservation status in Europe, Biological conservation, Vol.155, No.1, pp.1-12.

28) Paracchini, Marion Luisa. & Luisa, Maria. & Zulian, Grazia. & Kopperoinen, Leena. Maes, Joachim. & Schägner, Jan Philipp. & Termansen, Mette. & Zandersen, Marianne. & Perez-Soba, Marta. & Scholefield, Paul. & Bidoglio, Giovanni. (2014) mapping cultural ecosystem services: A framework to assess the potential for outdoor recreation across the EU, Ecological Indicators, Vol.45, No.1, pp.371-385.

29) Potschin, Marion. & Haines-Young, Roy. (2011) Ecosystem services: exploring a geographical perspective, Progress in Physical Geography, Vol.35 No.5, pp.575-594.

30) Rawls, Johne. (1958) Justice as fairness, The philosophical review, Vol 67, No.15 pp 64-94.

31) Schwarte, Christophe. & Adebowale, Maria. (2007) Environmental justice and race equality in the European Union, publisher Capacity Global.

32) Sieber, Jeannette. & Pons, Manon. (2015) Assessment of urban ecosystem services using ecosystem services reviews and GIS-based tools, Procedia Engineering, Vol.115, No.1, pp.53-60.

33) Villamagna, Amy. & Angermeier, Paul. & Bennett, Elena. (2013) Capacity, pressure, demand, and flow: a conceptual framework for analyzing ecosystem service provision and delivery. Ecological Complexity, Vol.15, No.1, pp.114-121.

34) Villamagna, Amy. & Mogollón, Beatriz. & Angermeier Paul. (2014) a multi-indicator framework for mapping cultural ecosystem services: The case of freshwater recreational fishing, Ecological indicators, Vol.45, No.1, pp.255-265.

35) Wolff, Schulp. C.J.E. & Verburg, P.H. (2015) Mapping ecosystem services demand: A review of current research and future perspectives, Ecological Indicators, Vol.55, No.2 pp.159-171.